De GidsSchrijven

Stuur een kaartje, juist nu, maar wat als je handschrift een puinzooi is?

Beeld Matteo Bal

Tijdens de coronacrisis worden er weer meer kaartjes per post verstuurd. Maar wat als je merkt dat schrijven met de hand niet meer zo soepel gaat? Hoe kun je je handschrift verbeteren? En wat zegt je handschrift eigenlijk over je karakter?

Het leek me het minste wat ik kon doen tijdens deze coronacrisis: een kaartje sturen naar een goede vriendin. Die simpele handeling bleek echter een vervreemdende ervaring. De tekst kon ik gemakkelijk bedenken, maar mijn hand met daarin de balpen aarzelde boven het papier. 

Ik vergat de ‘l’ in het woord ‘elkaar’ en propte die er alsnog tussen, wat er slordig uitzag. Sommige letters waren hoekig, andere rond, alsof ik op 35-jarige leeftijd nog steeds zoekende was naar mijn eigen stijl. Kijkend naar het onsamenhangende gekrabbel moest ik concluderen dat ik ergens rond mijn 20ste mijn handschrift ben kwijtgeraakt. Hebben meer mensen hier last van? En hoe krijg je je handschrift weer in het gareel?

‘Oefening baart kunst. En die oefening hebben we tegenwoordig veel minder’, zegt handschriftcoach Peggy de Vries, die kinderen en volwassenen begeleidt bij het ontwikkelen van een leesbaar handschrift. ‘Schrijven vraagt om een zeer verfijnde motoriek’, beaamt ook grafoloog Jeannine Klementschitsch. ‘Wil je die motoriek soepel houden, dan moet je hand getraind blijven.’

Leren schrijven

Mensen schrijven minder met pen op papier, dus is de hand minder getraind om op een ontspannen manier te schrijven. Het mag daarbij geen verrassing heten dat de computer de grootste boosdoener is. Aantekeningen voor mijn werk als journalist maakte ik vroeger in een notitieblok, nu tik ik tijdens een telefonisch interview direct mee op de laptop. Het klassieke papieren boodschappenlijstje, zoals mijn ouders die nog steeds meebrengen naar de supermarkt, heb ik jaren geleden vaarwel gezegd. Ik noteer benodigdheden als wc-papier, yoghurt en olijven in de app Samsung Notes op mijn telefoon.

Volgens De Vries begint het probleem tegenwoordig al vroeg, op de basisschool. ‘Ik zie veel kinderen al worstelen met een slecht leesbaar handschrift. De aandacht voor schrijfvaardigheid is flink afgenomen, zowel in het basisonderwijs als op de pabo. Vroeger was schrijfles een los vak, nu is het onderdeel van het vak ‘lezen’ geworden.

Met heimwee denk ik terug aan hoe ik op de basisschool aan elkaar leerde schrijven van juf Sylvia. Met een ABC-vulpen van Lamy, op een vel met verschillende lijntjes, zodat je precies wist tot hoe hoog de lus van de l moest komen, en hoe diep de g mocht dalen. Later kreeg ik een paars-roze vulpen en sloot ik me aan bij het clubje in mijn klas dat de glazen bolletjes uit vullingen spaarde.

Wie schrijft er nog weleens met de hand?
‘Op de lagere school leerde ik indertijd dat een goed handschrift van groot belang was als je later een sollicitatiebrief moest schrijven’, schrijft Sylvia Witteman in haar column. ‘Zo’n brief werd immers door de toekomstige werkgever doorgespeeld naar de bedrijfsgrafoloog, een soort halfgod die toekomstige moordlust, luiheid of diefstal van kantoorbehoeften aan de hand van slordige lussen haarfijn in de smiezen had.’

Waarom beginnen we als kind met aan elkaar schrijven en houden we daar uiteindelijk in ons volwassene leven bijna allemaal mee op? ‘Pubers hebben vaak handschriften die op elkaar lijken’, zegt grafoloog Jeannine Klementschitsch. ‘Meisjes hebben vaak grote, ronde letters, soms met hartjes of rondjes op de i. Jongens schrijven vaak slordiger met letters die alle kanten op gaan. Op die leeftijd wil je niet buiten de groep vallen. Pas later durf je je eigen karakter te ontwikkelen en dus ook je eigen handschrift. Ons handschrift is eigenlijk een soort hersenschrift, in de zin dat je er ervaringen en gevoelens mee uitdrukt.’

Is het wel nodig dat kinderen vandaag de dag nog op die manier leren schrijven, gezien het feit dat ze bijna niet meer met pen en papier zullen communiceren? ‘Kinderen die eerst handmatig leren schrijven, lezen niet alleen sneller, ze kunnen ook beter informatie onthouden en ideeën ontwikkelen’, schreef journalist Maria Konnikova in The New York TimesDe Volkskrant publiceerde een vertaalde versie. ‘Met andere woorden: het maakt niet alleen uit wat we schrijven, maar ook hoe we dat doen.’ Tijdens het schrijven wordt er volgens deskundigen een speciaal hersencircuit geactiveerd dat leren makkelijk maakt.

Ook na de kindertijd zijn er voordelen van schrijven op papier. Denk bijvoorbeeld aan studenten die aantekeningen maken. Zij slaan informatie beter op dan studenten die de informatie direct meetikken op hun laptop, zo bleek uit onderzoek van psychologen Pam A. Mueller van Princeton en Daniel M. Oppenheimer van de Universiteit van Californië. Schrijven als een soort hersengymnastiek dus.

Handlettering zonder haast

Opvallend is dat je de afgelopen jaren ook een tegenwind ziet met trends als handlettering; een soort moderne variant van kalligraferen waarbij je mooie letters leert maken. Grafisch ontwerper Mirjam de Boer geeft workshops handlettering en ziet dat mensen vaak te snel willen schrijven. ‘In mijn workshops zie ik mensen met drukke banen die weinig tijd hebben voor creativiteit. We willen alles snel doen, ook schrijven.’ Wellicht kom dit doordat we willen schrijven op hetzelfde tempo als waarin we typen.

In haar workshop handlettering leert De Boer de cursisten om wat losser en creatiever om te gaan met hóe ze de letters schrijven. ‘Het kan zo simpel zijn als de eerste letter van een zin met een extra streepje aan te zetten. Of schrijf een woord dat belangrijk is extra groot, of zet er een streepje onder. Daardoor kun je de aandacht vestigen op bepaalde delen van een zin.’ Door op die manier te schrijven, wordt het een bewuster proces, en ga je vanzelf minder haastig pennen.

Volgens De Boer voelen veel mensen de druk toenemen als ze op een mooie, net aangeschafte kaart gaan schrijven. Grote kans dat ik daarom opeens een letter vergat. ‘Oefen vooral op oude enveloppen en stukjes karton afgescheurd van een macaroniverpakking’, tipt ze. ‘Je hebt écht geen mooie pennen en papier nodig om handlettering te oefenen, juist niet. Want op een kladje ben je minder streng voor jezelf. Door te oefenen zal je zien dat als er iets fout gaat, je het vaak prima kunt oplossen. Dat geeft vertrouwen als je een mooie kaart gaat beschrijven.’

Handschriftcoach De Vries leerde op de kunstacademie kalligraferen en heeft dat later weer opgepakt. Nu geeft ze cursussen. ‘Het leuke is: je kunt kalligraferen niet snel doen, dat gaat gewoon niet. Ik zeg altijd: je kunt een cursus mindfulness volgen, maar van kalligraferen word je ook heel rustig. Het is het tegenoverstelde van even snel een boodschap overbrengen, wat we al de hele dag doen via email of Whatsapp. Als je een envelop ontvangt met zo’n mooie letter erop, dan gooi je ’m niet zo snel weg, je ziet direct: hier is aandacht aan besteed.’

Meghan Markle

Meghan Markle, de vrouw van prins Harry,  leerde ooit de kunst van het kalligraferen, en blogde daar weleens over toen ze nog haar lifestyleblog The Tig had, en dat zie je terug. Stinkend jaloers ben ik op haar handschrift, dat zo mooi is dat het wel nep lijkt. Op Instagram zag ik ooit een bedankbriefje dat zij schreef aan een Britse bakkerswinkel, met van die prachtig gelijkmatige krullende letters. 

Zo zal mijn handschrift nooit worden en dat moet ik ook eigenlijk niet willen, leer ik van grafoloog Klementschitsch. Volgens de studie van grafologie, die niet erkend wordt als wetenschap, zegt een handschrift veel over wie je bent. ‘Mensen die heel erg netjes schrijven, letten vaak erg op hoe iets overkomt op de buitenwereld. Bij iemand als Markle kun je je voorstellen dat ze bezig is wat mensen van haar denken, omdat de hele wereld meekijkt. Mensen met een wat rommeliger handschrift richten zich wellicht meer op de inhoud, wát ze schrijven.’

Als ik Klementschitsch een stukje handgeschreven tekst opstuur, komt ze met een analyse. Er is sprake van een mooie verdeling van de woorden over de regels, zonder dat er een vast kader is. ‘Je hebt een flexibele geest. Je vindt autonomie belangrijk. Je hebt zelfvertrouwen, maar geen geldingsdrang, dat zit niet in je. In je sociale contacten ben je toegankelijk, maar je bent heel erg selectief bij welke mensen je je echt blootgeeft.’ Ik herken veel van de dingen die ze zegt, maar dat kan ik soms ook hebben bij tekstjes van horoscopen. Het is fascinerend en tegelijkertijd lastig om te begrijpen hoe ze zoveel eigenschappen kan aflezen aan die paar regels.

Eén ding houd ik er in elk geval aan over: ‘Je mag je eigen handschrift nooit meer lelijk noemen’, zegt ze. ‘Het gaat niet om mooi of lelijk, je handschrift is een weerspiegeling van je karakter. Als is het natuurlijk wel fijn dat je rekening houdt met de leesbaarheid voor anderen, als je een kaartje stuurt.’

Waar moet je aan denken als je gaat schrijven?
- Ga ontspannen rechtop zitten, beide benen op de grond.
- Leg het papier een beetje schuin.
- Je kunt best weer lijntjespapier erbij pakken, zodat je handschrift niet te veel gaat fladderen.
- Neem de tijd. Hoe langzamer je schrijft, hoe zorgvuldiger je de letters kunt vormen.
- Schrijf met aandacht.
- Pak eens een andere pen.
- Hoe vaker je schrijft, hoe minder moeite het kost. De fijne motoriek is een kwestie van trainen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden