Sterven voor het beschermen van het milieu: 4 portretten

Het jaar 2016 was voor natuurbeschermers het dodelijkste jaar tot nu toe. Elke week werden vier milieu-activisten vermoord, tweehonderd slachtoffers in totaal. Onder hen Manda Katraka, Gloria Capitan, Berta Cáceres en Fidèle Mulonga Mulegalega.

De doodskist van Berta Caceres wordt gedragen door een massa mensen. Beeld afp

Manda Katraka (21), India

De 21-jarige Manda Katraka uit de Indiase deelstaat Odisha zocht in februari 2016 in het bos kruiden voor sterke drank toen hij in een hinderlaag door politieagenten werd doodgeschoten. Zijn vriend Dambaru Sikaka zag de agenten zijn lijk wegdragen. Toen zijn familie en vrienden bij de autoriteiten verhaal wilden halen werden ze uitgemaakt voor maoïsten en verjaagd.

De moordenaars van Katraka, een activist van de Adivasi-stam van de Dongria Kondh, zijn nooit gevonden. De stam is echter al jaren in strijd met het Britse mijnbedrijf Vedanta Resources, dat een bauxietmijn wilde openen in hun heilige Niyamgiri-heuvels. De Dongria Kondh was bang dat hun bos en hun waterbronnen zouden worden aangetast en ze van hun land zouden moeten. Ze spanden een rechtszaak aan en kregen in 2013 van het hooggerechtshof het recht over de komst van de mijn te stemmen: alle stamraden stemden tegen.

Hoewel de mijn van de baan was, werden de intimidatie en het geweld daarna alleen maar erger. Vedanta heeft nieuwe mijnlocaties in Odisha op het oog en sinds de nationalistische, bedrijfsvriendelijke premier Narendra Modi aan het bewind is neemt het politiegeweld tegen activisten toe. Vorig jaar werden in India behalve Manda Kartaka nog 15 natuurbeschermers gedood.

Gloria Capitan (57), Filipijnen

De Filipijnen ontwikkelen zich onder president Rodrigo Duterte in hoog tempo tot een paradijs voor mijnbouwbedrijven, met rijke voorraden delfstoffen en een overheid die ruim baan biedt. Vooral de kolensector is in opkomst, steenkool is de belangrijkste energiebron van het land. Wie de bedrijven in de weg zit loopt gevaar. Vorig jaar werden 28 milieuactivisten vermoord, de meeste vanwege verzet tegen mijnen. Een van hen was Gloria Capitan.

Gloria was op 1 juli 2016 met een vriendin aan het kletsen in haar karaokebar in Lucanin toen onbekende mannen op motoren haar doodschoten. Haar kleinzoon van 8 moest toezien hoe ze stierf. De 57-jarige oma was activist geworden omdat diverse van haar 18 kleinkinderen ziek waren van de uitstoot van de kolencentrales en -depots in de provincie Bataan. Het bedrijf erachter, San Miguel Power, heeft indirect financiële steun van de Wereldbank.

Van meet af aan werd Capitan tegengewerkt en geïntimideerd. De autoriteiten probeerden haar bar te sluiten op grond van 'gezondheidsrisico's' vanwege de fijnstof, terwijl ze tegelijkertijd twee nieuwe kolencentrales in de buurt een vergunning gaven. Toen Capitan in 2015 een handtekeningenactie tegen de kolencentrales startte, werd eerst geprobeerd haar om te kopen met een toelage van 300 dollar per maand en gratis ziekenhuisbehandeling voor haar zieke echtgenoot. Toen ze weigerde kwamen de doodsbedreigingen.

Gloria Capitan. Beeld Global Witness

Berta Cáceres (44), Honduras

Berta Cáceres, moeder van vier, werd 2 maart 2016 's nachts in haar eigen huis in koelen bloede vermoord door gewapende mannen. Reden: de Hondurese activiste (winnaar van de Goldman Environmental Prize 2015) leidde een actiegroep die zich met succes verzette tegen de bouw van de Agua Zarca-stuwdam in de Rio Gualcarque op het grondgebied van de Lenca. Deze inheemse gemeenschap was door de regering noch de bouwers geconsulteerd, maar een corrupte burgemeester had ergens zijn handtekening gezet.

Na de moord op Cáceres hield het geweld niet op. Twee medestanders van Cáceres werden ook vermoord. En een andere activiste, Ana Miriam Romero, werd eerst door een gewapende bende overvallen en mishandeld, en haar gezin verloor enkele maanden later al hun bezittingen toen hun huis in brand werd gestoken. De regering doet niks om activisten te beschermen. Vorig jaar werden er 14 vermoord. In tien jaar tijd staat de teller al op 127, waarmee Honduras relatief voor natuurbeschermers het gevaarlijkste land is.

Een problematische rol in de zaak-Aqua Zarca spelen investeerders, waaronder de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO en zijn Finse tegenhanger Finnfund. Zij steunden het waterkrachtproject financieel. Pas toen de moord op Cáceres wereldnieuws werd en een personeelslid van hun Hondurese partnerbedrijf Desa medeverdachte bleek, kondigden ze aan zich te zullen terugtrekken. Pas vorige week werd dat besluit definitief. Het damproject is stilgelegd.

Fidèle Mulonga Mulegalega (25), DR Congo

Hij stond aan het begin van zijn leven, de 25-jarige Fidèle Mulonga Mulegalega. Hij was nog niet getrouwd, en volledig gericht op zijn nieuwe baan als parkwachter in Virunga Nationaal Park in de Democratische Republiek Congo. Mulegalega was zo gemotiveerd dat toen hij, net van de opleiding, in december 2014 in dienst trad hij vrijwel meteen aan de slag kon in Virunga's meest bedreigde sector. In maart 2016 werd hij daar door stropers gedood.

Stroperij is in heel Afrika een enorm probleem. Zowel stroperij vanwege bushmeat, bevorderd door toenemende vraag in de steden en steeds beter toegankelijke natuurgebieden, als professionele georganiseerde wildlife crime, vooral gericht op olifantenivoor. Dat geldt eens te meer voor de straatarme DR Congo, waar het centraal gezag zwak is en talloze lokale conflicten woeden waarbij partijen zich graag bedruipen met inkomsten uit stroperij.

Nationale parken als Virunga proberen hun wild te beschermen met zeer gemotiveerde rangereenheden, maar die zijn met te weinig en de stropers zijn steeds beter bewapend en meedogenlozer. Van de 10 natuurbeschermers die in 2016 in DR Congo werden vermoord waren er 9 ranger. De Congolese regering speelt soms een kwalijke rol. Zo werden activisten die zich keerden tegen olie-exploratie in Virunga door politie en leger geïntimideerd.

Fidèle Mulonga Mulegalega. Beeld Global Witness

Lees meer over het dodelijkste jaar voor natuurbeschemers

Het jaar 2016 was voor natuurbeschermers het dodelijkste jaar tot nu toe. Elke week werden vier milieu-activisten vermoord, tweehonderd slachtoffers in totaal. Dat zegt de ngo Global Witness in een rapport dat donderdag verscheen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden