reportage helsinki

Steeds meer toeristen krijgen door hoe goed toeven het in Helsinki is

De Finse hoofdstad Helsinki investeert miljarden om aantrekkelijker te worden voor inwoners én bezoekers. Het nieuwe futuristische kunstmuseum en de spectaculaire bibliotheek zijn dus niet bedoeld als toeristentrekkers.

De Instagramgeneratie verzamelt graag bij sauna Löyly aan de waterkant bij Helsinki. Beeld Katja Poelwijk

Doe als een Fin en begin je ­citytrip met een saunasessie. Het blijkt een relaxte manier om kennis te maken met het hedendaagse Helsinki en zijn bewoners. Het is een donkere zondagavond, we zijn in Löyly, het karakteristieke houten saunacomplex in de voormalige industriehaven van de Finse hoofdstad. Het is een gebouw dat ruim twee jaar geleden als een houten rots aan de rand van de Baltische zee oprees.

Löyly is niet zomaar een van de drie miljoen zweethutten en spa’s die het land telt. Het is een echte designsauna, opgericht door de acteur Jasper Pääkkönen en acteur-politicus Antero Vartia. Het interieur, waar felgekleurde shampooflessen en glimmende regendouches fraai afsteken tegen het vele hout en het zwartgrijze beton, doet het erg goed op Instagram.

Ontwerper Heidi Tsokkinen. Beeld Katja Poelwijk

Op deze winteravond is het volgepakt met jonge mensen in badkleding. De Instagramgeneratie blijkt preutser dan veel oudere saunabezoekers elders in het land. Ze laven zich aan de warmte in de stoomcabines. En wie durft, neemt een duik in het ijskoude zeewater om daarna in badjas aan te schuiven bij het haardvuur.

Dat zijn geen vanzelfsprekende taferelen in een omgeving die in de jaren tachtig en negentig nog het meest weg had van een grauwe oostblokstad.

Bibliotheek Oodi. Beeld Katja Poelwijk

Sovjet-sfeer

Het keerpunt diende zich eind jaren negentig aan, toen jazzmuzikant en radiomaker Kimmo Helistö besloot dat het tijd was voor wat leven in de brouwerij. ‘In Helsinki heerste toen een soort Sovjet-sfeer’, zegt Helistö. ‘Het was er grijs, met veel onaantrekkelijke bars en er viel verder niks te beleven.’

Hij bouwde in het gemeentelijke anti-kraakpand, waarin ook zijn ­radiostation was gevestigd, een sauna. Zijn sauna werd het middelpunt van de Höyry-klubi, de Stoomclub, die avonden organiseerde met muzikanten, dichters en kunstenaars. Het werd een doorslaand succes. ‘Op dat moment begreep ik dat een sauna een aantrekkelijke plek was om evenementen te creëren die mensen bij elkaar brengen’, zegt Helistö.

Die sociale functie van openbare sauna’s was in de jaren tachtig langzaamaan verdwenen. Door de stijgende welvaart bouwden steeds meer inwoners van Helsinki privé-sauna’s bij hun huis. Van de honderd badhuizen die tussen 1920 en 1950 in de stad werden gebouwd, bleven er maar drie over. ‘Terwijl door de opkomst van smartphones en internet juist een toenemende behoefte bestaat om elkaar in het echt te ontmoeten en te spreken’, ziet Helistö.

Wedergeboorte van de publieke sauna

De bouw van de Löyly-sauna aan de waterkant staat niet op zichzelf. Sinds enkele jaren duiken verspreid over de stad nieuwe gezamenlijke sauna’s op, van de door studenten in elkaar getimmerde Sompasauna in de nieuwbouwwijk Kalasatama tot de mondaine Allas sea pool bij de ferryhaven. De wedergeboorte van de publieke sauna is exemplarisch voor de heropleving van de Finse hoofdstad, waar in de afgelopen twintig jaar miljarden euro’s werden geïnvesteerd in infrastructuur, gebouwen en organisaties.

De stad begint daar nu de vruchten van te plukken; vorig jaar werd het verbouwde kunstmuseum Amos Rex geopend, met daarnaast de gloednieuwe bibliotheek Oodi, een spectaculaire ‘doos’ van hout en glas met een gigantisch golvend dak, dat een nieuw, fris beeld in de stad brengt.

Barbershop in de wijk Kallio. Beeld Katja Poelwijk

Ook radiomaker en muzikant Helistö profiteerde zelf van het nieuwe elan in de stad. Nadat het anti-kraakpand was gesloopt, besloot hij zijn carrière te vervolgen als organisator van sauna-evenementen in binnen- en buitenland; hij stond als ‘sauna­meester’ compleet met tenten, ijsbaden en sauna-oven onder meer op het Nederlandse muziekfestival Lowlands.

In 2006 kocht hij de vervallen sauna Arla uit 1929 in Kallio, de voormalige arbeiderswijk waar hij woont, ten noorden van het centrum. Hij knapte het pand op, met behoud van de authentieke sfeer – de witte tegeltjes, de muurschilderingen en het jarenvijftiginterieur van de kapsalon die vroeger achterin zat. In de ontvangstruimte daarvan vinden nu regelmatig concerten en debatten plaats, en er zijn fototentoonstellingen te zien.

Saunameester Kimmo Helistö. Beeld Katja Poelwijk

Arla groeide uit tot een hotspot onder de studenten en kunstenaars die de afgelopen jaren naar Kallio trokken, op zoek naar betaalbare woon- en werkruimte. Door de groeiende bevolking – geboortes, immigratie en de trek vanuit het platteland – groeide de stad in tien jaar van 580 duizend naar bijna 650 duizend inwoners. De huizenprijzen stijgen mee. ‘De arbeiderswoningen in deze buurt zijn nu nog betaalbaar’, zegt Helistö. De voormalige fabrieken zijn omgebouwd tot theaters en werkruimtes.

In het kielzog van de bohemiens verschenen daar hippe kapperszaken, ­cafés met flexwerkplekken en vintagemodeboetieks. Opvallend is dat veel winkels een koffiehoekje hebben, waar je een praatje kunt maken en een ­espresootje drinken.

‘Ik wil hier een plek creëren waar mensen kunnen samenkomen’, zegt ontwerper Heidi Tsokkinen. Met haar kleurrijke kleding en hoofddeksel is ze een wandelend reclamebord voor haar hoedenwinkel Hatlantis. Ze nam de ingedutte zaak onlangs over en gaat er nu theaterdecors bouwen en poëzieavonden organiseren.

Kleine ondernemingen als Arla en Hatlantis staan niet op zichzelf; de gemeente en het bedrijfsleven investeerden de afgelopen tien jaar 7 miljard euro om de stad aantrekkelijker te maken voor bewoners en bezoekers. Van nieuwe metrostations tot de transformatie van het oude slachthuis tot een ‘foodhub’ en de realisatie van Smart City Kalasatama, een wijk waar geëxperimenteerd wordt met de nieuwste technologie op het gebied van duurzaamheid.

Veel winkels hebben een koffiehoek. Beeld Katja Poelwijk

Vijf Helsinki-tips van saunameester Kimmo Helistö:

1. Sauna

‘Mijn eigen sauna Arla, de oudste van Helsinki.’

2. Natuur

‘Kruunuvuoren lampi is een meertje in het national park Kruunuvuoren. Een zeldzame plek in een mysterieus bos, even buiten het centrum. Ik houd van het geheime, en de stilte.’ http://villistadi.fi/places/kruunuvuoren-lampi

3. Bar

‘Rytmi, in mijn eigen buurt Kallio, is een ouderwetse bar met een bohemian sfeer, voor bier en wijn en muziek.’ http://rytmi.net/

4. Eten

Tanner. ‘Een nieuwe zaak met goed eten en fijne avondsessies met dj’s.’ ­https://ravintolatanner.fi/

5. Uitje

Amusementspark Linnanmäki. Een non-commercieel pretpark, de opbrengst gaat naar welzijnswerk.’ https://linnanmaki.fi

De bevolkingsgroei is de motor achter de investeringen, zegt wethouder stedelijke omgeving Anni Sinnemäki, met haar zwarte wikkeljurk, plateauzolen en sluike haar het toonbeeld van Scandinavische stijl. Maar net als andere steden denkt de stad ook na over haar concurrentiepositie; hoe kan Helsinki zijn status als haven-, design- en congresstad versterken, wat is er nodig om start-ups en hoog opgeleide mensen te trekken? Helsinki’s strategie is simpel: maak een ‘functionele’ stad die bewoners, bedrijven en bezoekers zo goed mogelijk bedient in hun alledaagse leven, van kinderopvang tot openbaar vervoer en (genderneutrale) toiletten. ‘Wij zijn niet op zoek naar het Bilbao-effect’, zegt Sinnemäki over Oodi, de spectaculaire bibliotheek. ‘Zeker, het is een markant gebouw, dat past bij de belangrijke openbare functie. Maar hij is niet bedacht als toeristentrekker. We vonden het belangrijk om in het commerciële centrum een democratische plek te maken voor discussie en ontmoeting, met ruimte voor stilte en contemplatie.’

In deze aanpak onderscheidt Helsinki zich van andere steden, die de bouw van musea en theaters aangrijpen om zichzelf in de toptien van reisgidsen als Lonely Planet te spelen.

Toerisme is belangrijk, zegt Sinnemäki, maar het welbevinden van bewoners staat voorop. ‘We hebben goed gekeken naar steden als Amsterdam en Barcelona, waar de bevolking zich uiteindelijk tegen het toerisme keert. Ik heb gehoord dat jullie Iamsterdam-letters zo veel publiek trokken, dat ze inmiddels zijn weggehaald. Wij proberen daarvan te leren. Ons doel is niet om een bepaald aantal bezoekers te trekken, maar om Finnen en congresgangers te verleiden langer te blijven, of terug te komen met hun gezin. We nodigen ze uit om verder te kijken dan het centrale plein met de kathedraal, en te genieten van alledaagse zaken – een bezoek aan de markt, een lunch in een restaurant.’

Hard Core Coffee in Helsinki. Beeld Katja Poelwijk

1. Uitgaan

‘Ik hou van de maffe, dirty sfeer in Casino Helsinki. Veilig en vrij toegankelijk.’ http://www.casinohelsinki.fi/

2. Golfen

‘Tapiola is een nieuwe golfbaan, 15 minuten met de auto vanuit het centrum. Mooi aangelegd, tot laat open.’ http://www.tapiolagolf.fi/

3. Club

‘Siltanen is een van de beste clubs van dit moment. In de zomer een fijn terras, in de winter een prettige escape.’ http://www.siltanen.org/

4. Hotel

‘Hotel Rantapuisto staat op een prachtige plek aan zee. Het jarenzestigbankgebouw is nog in oorspronkelijke staat. https://www.rantapuisto.fi/en/

5. Winkel

‘De Academic Bookstore is een van de mooiste ontwerpen van architect Alvar Aalto. https://www.akateeminen.com

Driehonderd eilanden

Om de stad voor gewone stadsbewoners toegankelijker te maken, presenteerde de hoofdstad in 2017 de website myhelsinki.fi, waarop bewoners elkaar tips geven en evenementen posten. Zo vind je er ‘geheime’ eetadresjes als Kuurna – een naambord en huisnummer ontbreken – waar de jonge chef Antto Melasniemi moderne Finse gerechten bereidt met dagverse vis en zelfgeplukte paddestoelen en bessen. De stad onderzocht ook wat de inwoners waarderen aan hun leefomgeving. Verrassend: 40 procent zet de natuur op één. Vanuit een willekeurige plek in de stad is het slechts een kwartier met de bus of tram, en je bent aan zee; Helsinki heeft 130 kilometer kustlijn. Wethouder Sinnemäki pakt het liefst de ferry naar een van de driehonderd eilanden, waar stilte heerst en je kunt wandelen in de bossen. En in de winter kun je schaatsen op de meertjes of langlaufen in een van de vele parken; veel Finnen hebben de ski’s stand-by staan op het balkon.

Eilandjes gezien vanaf de ferry naar Suomenlinna. Beeld Katja Poelwijk

Over één ding heeft de ‘functionele’ stad geen controle: het weer. ‘We klagen graag over de kou’, lacht Kimmo Helistö. Maar zelfs daar hebben de Finnen een oplossing voor: de stad beschikt over geweldige publieke binnenruimtes. Veel metrostations zijn verbonden aan een winkelcentrum, zoals in Kalasatama. In het complex vind je een enorme openbare ‘woonkamer’ met een speel- en leeshoek, waar je ook yogalessen kunt volgen. De stad telt – de nieuwe meegerekend – 38 bibliotheken, talloze kerken en in het centrum staat de minimalistische Chapel of Silence, waar je kunt bidden of mediteren. En natuurlijk zijn er de sauna’s, waarvoor geldt: hoe lager de buitentemperatuur, hoe beter het binnen toeven is.

Praktisch

Vluchten: KLM biedt dagelijks vier directe vluchten van Schiphol naar Helsinki Vantaa, enkele reis vanaf 130 euro, klm.com Alternatief: Met de ferry vanuit Travemünde (Duitsland), met of zonder auto: finnlines.com, vanaf 398 euro. Reistijd: 29 uur

Algemene informatie: https://myhelsinki.fi/en

Eten

Ontbijt/lunch: Teurastamo, foodhub in het voormalige slachthuis. https://teurastamo.com/en/

Lunch/diner: Chef Antto Melasniemi is het brein achter hotspots als Putte’s, Jackie, Kuurna, Atelje Finne and KOM, waar hij ook muziekavonden en evenementen organiseert. https://anttomelasniemi.com

Cocktails: Hotel Torni heeft een rooftop bar in de toren van het gebouw, met uitzicht over de stad. Op de begane grond zit een tweede (cocktail)bar. https://raflaamo.fi/en/helsinki/restaurant-torni

Slapen

Hotel Katajanokka, gevestigd in de voormalige gevangenis uit 1888. Na sluiting in 2002 is het monumentale pand getransformeerd tot lifestylehotel. https://hotelkatajanokka.fi/en

Helka hotel, wordt gerund door YWCA (Young Women’s Christian Association of Finland) een van de oudste vrouwenorganisaties in Finland. Centraal gelegen, Scandinavisch designinterieur met hout en roze accenten. hotelhelka.com

Hotel Lilla Roberts, in het centraal gelegen design district. https://www.lillaroberts.com/

Budget/bijzondere locatie: Hostel Suomenlinna, gelegen in een voormalige school op het forteiland Suomenlinna, UNESCO werelderfgoed. https://www.suomenlinna.fi/en/visitor/other-services/accommodation/

Sauna

Design, met badkleding: Löyly, http://www.loylyhelsinki.fi/en/front-page/

Minimalistisch en kleinschalig (geen groepen): Kultuurisauna, http://www.kulttuurisauna.fi/

Old school: Arla, https://www.arlansauna.net/

Net nieuw: Uusi sauna, met bar-café, http://uusisauna.fi/

Met zwembad(en) in zee: Allas sea pool, https://www.allasseapool.fi/en/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.