De Gids Werken

Stap terug in je carrière? Dat is geen afgang

We hebben in ons hoofd dat we ons continu omhoog moeten bewegen op de maatschappelijke ladder. Doen we dat niet, dan voelt dat als falen. ‘Vreemd, want hoe realistisch is het om bij een loopbaan van veertig, vijftig jaar alleen maar successen te stapelen? Dat gaat gewoon niet.’

Sanne van der Bruggen (42) besloot te stoppen met haar werk bij een grote uitgeverij. Ze werkt nu in een Brunawinkel en maakt illustraties, waar ze daarvoor geen tijd voor had. Beeld Rebecca Fertinel

Sanne van der Bruggen (42) had een ‘superleuke baan’. ‘Ik werkte bij een grote uitgeverij en begeleidde Nederlandse auteurs bij het schrijven. Ik had het erg naar mijn zin en vond veel uitdaging in mijn werk, alleen was het nooit klaar. Het lezen van de manuscripten deed ik vooral in de avonduren en weekenden. Het was lastig om in balans te blijven.’

In 2008 kreeg Van der Bruggen een burn-out en toen ze in 2016 in het ziekenhuis belandde met een longontsteking en weer op haar laatste benen liep, besloot ze dat het roer om moest. Tweeënhalve dag werkt Van der Bruggen nu bij een Bruna-winkel en in de overige tijd maakt ze illustraties voor boeken, tijdschriften en particulieren. ‘Als kind heb ik veel getekend en ik dacht altijd: als ik gepensioneerd ben, heb ik daar weer tijd voor. Toen ik tijdens mijn burn-out rust moest houden en het schilderen oppakte, merkte ik weer hoe blij ik ervan werd. Ik dacht: waarom wachten tot mijn pensioen om te doen wat ik het liefst doe?’

Volkskrant Werken & Carriere Maand

Elke dag inspirerende, handige en mooie verhalen over nieuwe banen, slim vergaderen, geld verdienen en een dragelijk kantoorleven: www.volkskrant.nl/werken 

De carrièreswitch betekende een forse stap achteruit in inkomen, maar tegelijkertijd voelt Van der Bruggen zich ‘rustiger, gezonder en sterker’. Uit cijfers van het CBS uit 2018 blijkt dat bijna 1 op de 25 werknemers in de afgelopen twee jaar een stap terug heeft gedaan, maar hoeveel daarvan vrijwillig die keuze maakten, is niet bekend. Hoewel demotie dus geen zeldzaam fenomeen is, heeft het voor veel mensen toch een negatieve lading en voelt het als een afgang. Het zit in onze cultuur ingebakken dat je je continu omhoog beweegt op de maatschappelijke ladder. Verander je op LinkedIn je functie, dan krijgen je connecties automatisch de melding dat je bent ‘gepromoveerd tot…’ Dat het ook een stap terug kan zijn, is blijkbaar geen optie.

Vreemd eigenlijk, zegt HR-adviseur Richard Jongsma, die onder meer de boeken Demotieverhalen en Demotie – Het laatste taboe doorbroken schreef. ‘In de sport weet iedereen: je kunt niet altijd topprestaties leveren. Carrières van topsporters duren hooguit tien tot vijftien jaar. Dan is het toch merkwaardig om bij een loopbaan van zo’n veertig, vijftig jaar te verwachten dat iemand succes op succes stapelt? Dat kan gewoon niet.’

Peterprincipe

Jongsma verwijst naar het Peterprincipe, de theorie van hoogleraar Laurence J. Peter. ‘Een uitspraak van hem is: ‘niets mislukt zozeer als succes’. Nu is het in organisaties vaak zo dat wanneer je goed functioneert en goed ligt binnen een bedrijf, je in principe promotie maakt. Maar aan je capaciteiten zit een grens. Als je inhoudelijk sterk bent, betekent het bijvoorbeeld niet dat je ook een goede leidinggevende bent.’

In dat geval bereikt iemand zijn niveau van incompetentie, vervolgt Jongsma. ‘Bij bedrijven zie je dan twee dingen gebeuren: of er wordt met man en macht geprobeerd iemand met trainingen bij te scholen. Of je wordt afgeschreven. Maar waarom in zo’n geval niet terug naar de oude functie, met eventueel een uitgebreider takenpakket? Diegene was toch goed genoeg om promotie te maken?’

Voor Jan Harmsen (64) werd zijn hectische, drukke baan als accountmanager hem vijf jaar geleden te veel. ‘Ik maakte lange dagen en kreeg veel op mijn bord. Als je dan een dagje ouder wordt, breekt je dat op een gegeven moment op. Nadat ik een beetje een overspannen situatie had gehad, was ik het zat. Ik heb toen aangegeven dat ik van vijf naar vier dagen wilde.’

De drukke baan van Jan Harmsen (64) werd hem aan het einde van zijn carrière wat te veel. Hij deed een stap terug: ‘Mijn werk is saaier geworden, maar het geeft me wel meer lucht.’ Beeld Rebecca Fertinel

In de huidige functie van Harmsen was dit niet mogelijk, dus ging hij van de ‘buitendienst’ naar de ‘binnendienst’. ‘Dat houdt in dat ik geen klanten meer zie. Ik dacht: mijn functie gaat een stuk saaier worden, en dat klopt ook, maar aan de andere kant geeft het wel meer lucht.’

Harmsen is blij dat hij de stap heeft genomen. ‘Contractueel gezien ben ik maar vier uur minder gaan werken, maar in de praktijk gaat het om twintig, vijfentwintig uur. Ik sla nu nooit meer in de avonden en de weekenden mijn laptop open. Ik heb meer vrije tijd en minder stress. Maar de keerzijde is wel: ik haal geen voldoening meer uit mijn werk. Ik word niet uitgedaagd, schud het zo uit mijn mouw.’ Daarom heeft Harmsen besloten in januari met vervroegd pensioen te gaan.

Niet positief

Volgens Rene Schalk, hoogleraar sociaal werk aan de Universiteit van Tilburg, komt dit vaak voor. Uit het onderzoek dat hij naar de gevolgen van demotie deed, kwam naar voren dat een stap terug voor de meeste werknemers niet positief uitpakt. ‘Demotie komt vaak voort uit gezondheidsredenen of doordat functies vanwege een reorganisatie komen te vervallen. Wat je gemiddeld genomen helaas ziet, is dat mensen na een demotie minder tevreden zijn over de inhoud van hun werk en dat hun gezondheid niet verbetert.’

Volgens Schalk speelt hierbij mee dat een demotie vaak wordt opgelegd. In zijn onderzoek wordt geen onderscheid gemaakt tussen een gedwongen en vrijwillige stap terug. ‘Het is vaak een pijnlijke gebeurtenis; iemand gaat meestal achteruit in zijn salaris en de baan heeft minder aanzien. Terwijl: als er anders met een demotie wordt omgegaan, als het in goede harmonie tussen werkgever en werknemer gebeurt, kan het een mooie vorm van personeelsbeleid zijn. Het kan fijn zijn om je werk aan te passen op een manier die op dat moment bij je leven past. Het staat of valt alleen bij goede communicatie. Er moet duidelijk worden afgesproken dat de functie op termijn ook weer aangepast kan worden. En dat een functie lichter is, wil nog niet zeggen dat die niet uitdagend kan zijn.’

Daarin kan Jongsma zich vinden. ‘Een stap achteruit kan uiteindelijk ook een stap vooruit zijn’, zegt hij. ‘Soms zijn mensen geleidelijk aan op een verkeerd spoor beland. Demotie kan dan worden toegepast om een ander specialisme onder de knie te krijgen. Door vanaf de basis in te stromen, kun je geleidelijk aan doorgroeien binnen dat vakgebied.’

Nienke Smit (32) kreeg goed betaald als consultant, maar kon zich steeds minder vinden in het carrièrepad dat ze bewandelde. Ze switchte van baan: ‘Ik verdien nu eenderde van wat er hiervoor binnenkwam, maar ben bijna elke dag blij met wat ik doe.’ Beeld Rebecca Fertinel

Zo verliep het bij de 32-jarige Nienke Smit ook. Ze werkte al zeven jaar als consultant bij een groot detacheringsbureau. Verdiende goed, had een BMW als leaseauto en comfortabele arbeidsvoorwaarden. Maar meer en meer kon ze zich niet meer vinden in het pad dat ze vanaf haar 17de, toen ze voor een studie commerciële economie koos, was gaan bewandelen. ‘Ik wilde iets anders doen. Maar wat, daar was ik nog niet achter.’

De Amsterdamse besloot een traject met een loopbaancoach te volgen. ‘Na een stuk of vijf gesprekken vroeg ze: welk bedrijf zou je als eerste willen schrijven? Ik moest iets kiezen wat dicht bij mijn persoonlijke interesse lag.’ Daarover hoefde muziekliefhebber Smit niet lang na te denken: het werd poppodium Paradiso en het bleek direct een schot in de roos. Smit mocht in eerste instantie aan de slag als stagiair en kon zo rondkijken op de verschillende afdelingen. ‘Van marketing en productie tot receptie. Ik heb alles uitgeprobeerd. Ik was toen 29 en het voordeel is dat je al werkervaring hebt en eerder serieus wordt genomen. Ik kreeg meteen veel vertrouwen.’

Het was een spannende keuze om de gouden ketting van het detacheringsbureau te doorbreken, zegt Smit. ‘Je hebt ineens een blanco pagina voor je neus, terwijl die normaal gesproken ingevuld is. Daar word je onzeker van, zeker als je een koophuis hebt, maar ik ben trots dat ik de stap heb gemaakt.’

Inmiddels werkt Smit op de afdeling ticketing van Paradiso en doet ze daarnaast freelanceklussen voor festivals. ‘Qua financiële middelen en arbeidsvoorwaarden moet ik het doen met eenderde van wat ik had, maar ik heb mijn leven nu op een dusdanig relaxte manier ingericht dat ik bijna elke dag blij ben met alles wat ik doe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden