de gids eurovisie songfestival

Songfestival overlevingsgids: waar kijk je, wat eet je erbij en hoe werkt dat ingewikkelde puntensysteem?

songfestival Beeld -

Zaterdag is de finale van het Eurovisiesongfestival. Het kan wel eens een historische avond worden, Duncan Laurence gaat in Tel Aviv proberen het Songfestival voor het eerst in 44 jaar naar Nederland te zingen. Met deze gids wordt het zelfs voor de minder geïnteresseerde kijker een feest.

Allereerst: wie, wat, waar?

Het is het 64ste Songfestival, en aangezien Israël vorig jaar won met het nummer Toy (dat je vast nog kent van het gekke kippendansje) van Netta, vindt het feest plaats in Tel Aviv. Dit jaar wordt het extra spannend omdat Nederland zowaar weer eens een kans maakt. In de polls staat de 25-jarige Duncan Laurence, die Nederland vertegenwoordigt met het nummer Arcade, ruim bovenaan. Gisteren plaatste hij zich voor de finale. Zaterdag wordt duidelijk of de favoriet van de bookmakers ook daadwerkelijk bij de Europese kijkers in de smaak valt. Hij bereidt zich voor met repeteren, optreden en keuvelen over zijn blote billen, kun je hier in de reportage van Gidi Heesakkers lezen. 

De uitzending is vanaf 21.00 uur te zien op NPO 1, waarvoor Cornald Maas en Jan Smit het commentaar verzorgen. Maar voor wie eens wat anders wil, is doorzappen naar de BBC een goed idee, waar de Britse talkshowhost Graham Norton de hele avond van vilein commentaar voorziet. Ook 3FM-dj’s Mark en Rámon maken er een traditie van het Songfestival van alternatief commentaar te voorzien, te zien via een livestream op hun Facebook-pagina. En vergeet ook niet Twitter aan te slingeren, waar grappenmakers over elkaar heen buitelen om het beste commentaar te leveren. 

Voor het eerst is het Eurovisie Songfestival dit jaar live te volgen met gebarentolk en signdancers.  Paulien Cornelisse schrijft hierover: ‘Gebarentolk Mirjam Stolk heeft het nummer Arcade vertaald, en hoe. Ik kan zelf geen gebarentaal, maar ik vond haar versie op de een of andere manier nog meer gepijnigde wanhoop uitstralen dan het origineel.’ 

De presentatie van de shows in Tel Aviv is in handen van een kwartet: Topmodel Bar Refaeli, Big Brother-presentator Erez Tal, presentator Assi Azar en YouTube-influencer Lucy Ayoub.

Wanneer start Nederland en maakt dat nog iets uit? 

Laurence komt zaterdag als twaalfde van de 26 deelnemers het podium op in de finale, zo wees de loting donderdagnacht uit. Hij zit in een blokje tussen Cyprus en Griekenland. Malta, dat donderdag als laatste land doorging naar de finale, opent het bal. Behalve Nederland zitten in de eerste helft ook Duncans concurrenten voor de eindzege Rusland en Zweden die respectievelijk als vijfde en negende het podium op moeten. Ook in de tweede helft van de finale zitten een aantal favorieten, zeker in het slot van de show, dat met Frankrijk (21), Italië (22), Zwitserland (24) en Australië (25) een sterke bezetting heeft. Spanje sluit de finale als 26ste land af.

Muziek-en-film.infonu.nl zocht uit wat de beste startpositie is, op basis van de winnaars van de afgelopen 63 edities. Volgens het blog maakt een land de meeste kans als je tussen het midden en de laatste helft begint. De meeste winnaars startten tussen positie 8 en 20. De beste startpositie is nummer 17, dat zevenmaal de winnaar opleverde. 

Singer-songwriter Duncan vertegenwoordigt Nederland tijdens het Eurovisie Songfestival, met het lied Arcade. Beeld ANP

Hoe gaat dat stemmen nou ook alweer in zijn werk?

Zelfs wiskundige Ionica Smeets wordt moedeloos van de stemprocedure. Hoe werkt het nou precies? Stemmen van het publiek en het oordeel van een vakjury bepalen elk voor vijftig procent welke tien acts in de race blijven voor de winst, en wie uiteindelijk wint. Alle deelnemende landen vaardigen vijf juryleden af. In de jury voor Nederland zitten DJ’s Ruud de Wild, Henk-Jan Smits, zangeressen Elize en Sabrina Starke en producer Holger Schwedt. De landenjury’s stemmen op basis van de generale repetitie van vrijdagavond. In de finale worden sinds 2016 de uitslagen van de landenjury’s bekend apart gemaakt van de publieksstem, om het uitslagenmoment transparanter en spannender te maken. 

Overzicht stemmen VOOR en VAN Nederland in finales. Beeld ANP Graphics
Beeld ANP Graphics

Hoe eerlijk is deze stemprocedure eigenlijk?

Het ritueel met het hoogste aantal punten (‘douze points’) dat buurlanden elkaar toeschuiven is traditiegetrouw een bron van ergernis en vermaak. Juryleden mogen niets te maken hebben met de deelnemende artiesten en worden geacht onafhankelijk te oordelen, maar komen geregeld in opspraak. Maar ook het televoting, via sms of de app (iOS of Play Store), is niet vrij van controverse. Inwoners van een land mogen niet op hun eigen kandidaat stemmen, maar aan het bestaan van ‘stemverbonden’ van bijvoorbeeld buurlanden of anderzijds bevriende landen zijn al tal van (meer en minder serieuze) wetenschappelijke studies gewijd

De stemverbonden bestaan, zoveel is duidelijk, maar ligt dat aan gedeelde muzieksmaak of andere culturele factoren? De organisatie maakt niet bekend hoeveel stemmen er uit worden gebracht, wat het er niet inzichtelijker op maakt. Maar dat het niet doorslaggevend is, bewijzen de winnaars van de afgelopen jaren. Israël (winnaar 2018) heeft geen Songfestivalburen en Portugal (winnaar 2017) maar één. Ierland won het vaakst, zeven keer, en heeft ook maar één buurland. Votewatch analyseerde de stemgegevens sinds het apart weergeven van de jurystemmen en de publieksstemmen in 2016 en toonde op een kaart welke landen het moeten hebben van de stem van de jury, en welke landen publiekslieveling zijn. Je wist het vast al, maar dat is Nederland dus niet. 

We snappen het, enigszins. Laten we het over de liedjes hebben...

Griekenland, Wit-Rusland, Servië, Cyprus, Estland, Tsjechië, Australië, IJsland, San Marino en Slovenië zijn door de eerste halve finale gekomen. Dit zijn alle liedjes van de eerste halve finale, gerecenseerd door onze redactie. 

Maar vanavond wordt het pas echt spannend, want dan kan Duncan Laurence zich plaatsen voor de finale – wat in kannen en kruiken lijkt te zijn aangezien Laurence volgens de bookmakers de grote favoriet is. Waarom schoort Arcade zo goed, ook in de prognoses van het Songfestival? Volkskrant-recensent Robert van Gijssel luisterde nog eens goed naar het liedje, samen met Duncan Laurence. 

Maar wie zijn zijn grootste concurrenten? 

In de polls staat Zweden op de tweede plaats. De Volkskrant-Songfestivalrecensenten gaven het nummer van John Lundvik, Too Late For Love, een 8. ‘Eerst hijgt Lundvik woordjes in je oor op zijn John Legends, dan rolt hij met de asfaltwals strekkende meters vierkwartsdisco over je uit. Zweeds popvakwerk.’ 

Ook Australië gooit hoge ogen met het nummer Zero Gravity van Kate Miller-Heidke. Onze redactie was minder enthousiast over het nummer dan de bookmakers en gaf een 4.5. ‘Daar komen die vervelende sopraan-piepjes weer de liedjeswedstrijd binnenzeilen. De harpen op een dancebeat maken deze Cirque du Soleil-operette helemaal af.’ Ook Rusland is een geduchte concurrent. ‘Twee jaar geleden werd Sergej Lazarev al eens derde in Kiev, met een lied dat we toen een ‘overambitieuze stapeling van waanzin’ noemden. De inzending van dit jaar, Scream, maakt minder tempo, maar is verder van hetzelfde laken een pak.’ Het nummer krijgt een 5. 

Oké nu zijn we helemaal bij. Tijd om de voorbereidingen voor een gezellige Songfestivalavond te starten. Wat zetten we op tafel?

Israëlische hapjes uiteraard. De Israëlische keuken kent overwegend Oosterse invloeden en kennen we van hummus, falafel en een milde obsessie met granaatappel en aubergine. Volkskeukenkok Tallina van den Hoed heeft een lekker recept voor pitabrood met bonenfalafel. Ook een lekkere hummus kan niet ontbreken op de Songfestivaltafel. Probeer bijvoorbeeld deze hummus van doperwten met lavas eens. En wil je je echt uitleven, maak dan auberginetorentjes. Een stevige bodem leg je met deze maaltijdsalade met linzen (en kijk vooral ook wat voor lekkers je allemaal met de restjes maakt).

Maaltijdsalade Beeld De Volkskrant

En wat drinken we erbij?

Bier, wijn? Altijd goed. Maar je komt beter voor de dag met een cocktail van granaatappel en gin

Waar hebben we het over?

Een beetje voorkennis is altijd fijn als je mee wilt praten tijdens het Songfestival. Lees daarom deze korte geschiedenis van Nederland op het Eurovisie Songfestival, van het Sieneke-debacle tot de Common Linnets-storm. 

Een terugkerend gespreksonderwerp tijdens de – vele – onderbrekingen tussen de liedjes door: waarom houden bovengemiddeld veel homo’s van het Songfestival? Haroon Ali zette enkele mogelijke verklaringen op een rij: ‘Mijn eigen homovrienden zijn behoorlijk verdeeld, blijkt als ik een kleine steekproef houd op Facebook. ‘Voor mij als ekster is het één groot glitterfeest’, zegt de een. ‘Het is een maatschappelijk geaccepteerde vorm van travestie’, grapt de ander. Een derde noemt de homoboegbeelden die het festival heeft voortgebracht: ABBA, Céline, Dana, Conchita. ‘Of draai ik nu oorzaak en gevolg om?’ Nog een theorie: ‘Homo’s hebben over het algemeen een goede smaak in slechte muziek.’

Ook een jaarlijks terugkerende vraag: waarom doet Australië eigenlijk mee? 

Dit jaar heb je het antwoord: het Eurovision Songfestival is zeer populair in Australië en wordt al sinds 1983 rechtstreeks in het land uitgezonden. Toen het Songfestival in 2015 zijn zestigste jubileum vierde, mocht Australië eenmalig meedoen. Omdat het land goed bleef scoren, met de tweede plek als hoogtepunt, mocht het land blijven meedoen. En ondanks de 20ste plek vorig jaar, staat het land ook dit jaar weer op de deelnemerslijst. Misschien durfde niemand het uitmaakberichtje te sturen. Mocht het land trouwens winnen, dan wordt het Songfestival alsnog in Europa georganiseerd.

Of grijp de gelegenheid aan voor een goed gesprek over politiek. 

Bert Wagendorp zag dankzij het boek Eurovision! van de Engelse schrijver Chris West pas de diepere kern van de zangwedstrijd. ‘Het Songfestival is geen gekkenpolonaise vol IJslandse shockrockers, Kazachse sm-liefhebbers en Maltese vogelimitators. Het Songfestival heeft een belangrijke rol gespeeld bij de beëindiging van de Koude Oorlog, de val van de Berlijnse Muur en was de nagel aan de doodskist van de communistische regimes in Oost-Europa.’ 

Dit jaar gaat het natuurlijk ook over het Israëlisch-Palestijns conflict. Op de ruïnes van een Palestijns dorp maakt Israël mooie sier als tolerante natie. Walgelijk, vinden activisten. Lees hier de reportage van Sacha Kester. Docent en zelfverklaard ‘Songfestivalnicht’ Ruben Wissing schrijft: ‘Wees je wel bewust van de pinkwashing waaraan je ten prooi valt.’

De Palestijnse band Dawaween treedt op tijdens een bijeenkomst waar wordt opgeroepen tot een boycot van het Songfestival. Beeld EPA

En ook die ‘IJslandse shockrockers’ lijken een zingend politiek statement te zijn, zo schreef Aaf Brandt Corstius. ‘De persfoto’s van Hatari doen denken aan het vroege werk van Erwin Olaf, zo rond 1980: mannen en vrouwen die zichzelf in allerlei lederen riemen hebben gegespt, met daaronder veel spieren en latex. Ze zijn dus gek op bondage, maar helemaal niet gek op Israël. Probleem is dat het Songfestival daar gehouden wordt, en Hatari er wel aan meedoet. De leden van Hatari roepen overal dat het Songfestival aan Israël-propaganda doet, en aan witwasserij, en dat het festival überhaupt ‘een leugen’ is.’

Tijd voor feest

Mocht je hierna weer toe zijn aan een wat lichter onderwerp, pak dan onze Singfestivalbingokaart erbij. Komt er een streaker langs of begint er iemand middenin een liedje te fluiten? Doorkrassen maar! 

Bekijk hieronder op de kaart de inzendingen per land (voor mobiel of een grotere versie: klik hier)

Duncan Laurence op het podium na afloop van de tweede halve finale van het Eurovisie Songfestival. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.