Een zonaanbidder op het strand van Bloemendaal.

Smeren en kleren, waarheden en mythes over zonnebrandcrème en aftersun

Een zonaanbidder op het strand van Bloemendaal. Beeld Eva Roefs

Iets te veel zon gepakt deze week? Laat die aftersun maar staan en gebruik een gewone hydraterende zalf, dat is vaak beter voor je huid. En hoe voorkom je volgende keer dat je verbrandt in de zon? In deze gids verzamelen we alle mythes en waarheden over smeren. Wist je bijvoorbeeld dat je ook kunt verbranden onder je kleren?

Verbranden, wat is het precies en kan het kwaad?

Er bestaat geen natuurlijk ‘schild’ tegen schade door ultravioletlicht. UVA (A staat voor aging, veroudering) en UVB-stralen (B van burn, verbranden) laten de huid verdrogen, verrimpelen en richten schade aan. Daar kan huidkanker door ontstaan. Jaarlijks krijgen 55 duizend mensen volgens het KWF de diagnose huidkanker. Huidkanker komt voor in drie vormen: basaalcelcarcinoom, de minst kwaadaardige vorm, plaveiselcarcinoom en melanoom, de meest kwaadaardige vorm.

Smeren, kleren en weren, is daarom het devies van bijvoorbeeld het KWF. Smeren (elke twee uur) met zonnebrandcrème van tenminste factor 30. Hoe hoger, hoe beter, maar tussen 30 en 50 is weinig verschil. Hoe vaak je precies moet smeren is ook afhankelijk van de zonkracht. De zonkracht in Nederland ligt tussen de 4 en 7. Vanaf zonkracht 7 à 8 verbrandt je huid al na tien minuten. Wat zonkracht precies is, lees je hier.

Met welke factor moet ik mij insmeren?

De factor geeft aan welk deel van de schadelijke UV-stralen je huid bereikt. Dus factor 30 betekent dat slechts 1/30ste van de straling door de crème dringt. Vaak wordt de factor ook gebruikt om te berekenen hoe lang je in de zon kunt zitten zonder te verbranden. Als je normaal een kwartier kunt zonnen zonder te verbranden, dan kun je met factor vier bijvoorbeeld een uur blijven liggen. Alleen moet je oppassen met deze manier van rekenen, want vrijwel alle zonnebrandcrème is na pakweg twee uur uitgewerkt. Dus zelfs met factor 50 kun je geen hele dag veilig zonnen. 

 Smeer vóórdat je de zon ingaat, en niet pas als de huid rood begint te worden. En smeer vooral overal, ook achter je oren, in je nek, onder je kin. Maar misschien wel de belangrijkste boodschap: blijf tussen 12 en 3 uit de zon, ook als je goed bent ingesmeerd. Dat scheelt meteen 50 procent van alle UV-straling op een dag.

En hoeveel zonnebrandcrème heb je nu nodig?

Houd er rekening mee dat de beschermingsfactor omlaag gaat als je te dun smeert: factor 50 kan dan dalen naar 30. Voor het hele lijf is een borrelglaasje zonnebrandcrème nodig om je goed te beschermen. Wil je exact weten hoeveel je nodig hebt, gebruik dan deze wiskundige berekening van Ionica Smeets. 

Moet je ook smeren onder je kleren?

Hoe dunner de kleding, hoe meer UVA-straling door de stof gaat. Spijkerstof blokkeert ultravioletlicht bijna volledig. Dikke kleren helpen om verbranding te voorkomen, en in de schaduw gaan zitten natuurlijk ook. Goeie schaduw, want de zon prikt al gauw door het doek van een parasol.

Vooral T-shirtjes uit goedkope landen bieden gevoelige mensen niet altijd voldoende bescherming, blijkt uit Zwitsers onderzoek. Daar zijn op een zonnige dag in dertig steden vijfhonderd passanten van de straat geplukt en is de zonwerendheid van de kleding gemeten. In een kwart van de gevallen bood de kleding onvoldoende bescherming tegen de zon. 

Welke zonnebrandcrèmes zijn het best?

Lotions of crèmes tegen zonnebrand houden de schadelijke ultraviolette straling van de zon tegen door die straling te reflecteren of te absorberen. In Europa zijn ruim 25 zonnefilters goedgekeurd; welke varianten een fabrikant gebruikt, hangt ondermeer af van de samenstelling van de crème of olie die als basis dient. Het komt erop neer dat alle fabrikanten combinaties van dezelfde filters gebruiken, en die lijken sterk op elkaar. De Consumentenbond test regelmatig zonnebrandcrèmes en constateert dat goedkope en dure merken even effectief zijn. Dure merken smeren hooguit wat beter en ruiken lekkerder. Je hoeft echt geen tientallen euro's uit te geven aan een crème. De beschermingsfactoren die op de producten staan, zijn gecontroleerd en kloppen.

Een badgast wordt ingesmeerd met zonnebrand. Beeld ANP

Zitten er niet te veel chemische stoffen in zonnebrandcrèmes?

Veel zonneproducten bevatten inderdaad chemische zonnefilters, chemische conserveermiddelen als parabenen en kleur- en geurstoffen. Die zijn best omstreden. Milieuorganisaties noemen parabenen kankerverwekkend, maar KWF Kankerbestrijding ziet geen bezwaar. Eventuele nadelen wegen makkelijk op tegen de kleinere kans op huidkanker. Ook over eventuele nadelige gezondheidseffecten van nanodeeltjes is nog niets echt bewezen, zegt het RIVM. Voor natuurlijke parfums en filters kun je net zo allergisch zijn als voor chemische.

Er zijn ook 'natuurlijke' zonnefilters. Vaak worden de natuurlijke mineralen titanium- of zinkoxide gebruikt. Die leggen een dun beschermend laagje op de huid. Maar om een wit waasje tegen te gaan, worden ze soms tot nanodeeltjes verwerkt. De beschermingsvoordelen wegen waarschijnlijk op tegen de - eventuele - nadelen. Kies een product met een betrouwbaar keurmerk zoals Ecocert. Op de Keurmerkenwijzer vind je ze allemaal. Gecertificeerde zonneproducten bevatten over het algemeen geen parabenen, chemische filters, aardolie of nanodeeltjes en hoogstens duurzamer geteelde palmolie.

Hoe waterbestendig is waterbestendige zonnebrandcrème nu echt?

Waterbestendig is een zeer relatief begrip. Ook al staat er waterresistent op het flesje, je kunt niet de hele dag ongeoorloofd het water in en uit. Een deel van de crème spoelt er in het water af. Hoeveel dat is? Daarvoor blijken er regels te zijn van Cosmetics Europe, de overkoepelende organisatie van de cosmeticabranche. Een zonnebrandcrème mag waterbestendig heten als 50 procent van de oorspronkelijke zonbeschermingsfactor nog aanwezig is nadat proefpersonen 2 keer 20 minuten in een verwarmd bad hebben gezeten.

En na 2 keer 20 minuten wilde borstcrawl, bommetjes vanaf de duikplank, watergevechten, glijbaanpirouettes en andere representatieve strandactiviteiten? Dan zal er nog minder beschermende crème overblijven dan na de badtest. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de schurende handelingen buiten het water die de zonnebrandcrème wegvegen: het afdrogen met een handdoek, een T-shirt aan en uit trekken. Hoeveel crème er daarna nog op je huid zit, is haast niet na te gaan. Dik smeren en regelmatig herhalen is het advies. Het merk en zelfs de prijs van de zonnebrandcrème maakt daarbij niet veel uit Kruidvats eigen merk is net zo goed als L’Oréal, bijvoorbeeld. 

Kan die aangebroken fles zonnemelk nog een jaartje mee?

Hou je na je vakantie een fles over dan kán die soms nog een jaartje mee. De Consumentenbond liet ooit vier geopende zonnebrandmiddelen overwinteren en concludeerde dat ze een jaar later nog even goed beschermden. Die middelen werden alleen wel bewaard bij kamertemperatuur en lagen niet een week lang onder een strandstoel bij 40 graden. Warmte en zand kunnen de werking van de filter beïnvloeden. Ongeopend en koel bewaard blijven producten ongeveer drie jaar goed, eenmaal geopend vaak nog ongeveer een jaar. Het logo op de fles geeft daarover uitsluitsel. 

Oh jee, toch verbrand, heeft het zin om met aftersun te smeren?

Nee, de lichtblauw gekleurde aftersun is een slim marketingproduct dat niets anders doet dan een andere crème. In het beste geval. Meestal verschillen de ingrediënten niet veel van een gewone bodylotion. Maar ze bevatten soms ook irriterende ingrediënten, zoals alcohol of menthol. Die houden de receptoren in de huid een beetje voor de gek, waardoor de verhitting minder gevoeld wordt. Maar ze kunnen de huid ook uitdrogen of irriteren, waardoor je langer met een pijnlijke rode huid blijft zitten.

Bovendien bevat aftersun vaak veel te weinig vet. Wat je eigenlijk moet hebben, is een zalf. Crème is vloeibaarder en wordt sneller opgenomen door de huid. Het vetpercentage is lager, er zit meer water in. Zalf, op basis van vaseline, is vettiger en zorgt voor de meeste vochtinbreng. Bij ernstige gevallen van verbranding door de zon, schrijven dermatologen soms een hormooncrème voor met hydrocortisonen. Dat remt de ontstekingsreactie, maar je kunt het niet te lang achter elkaar gebruiken, omdat het de opperhuid verdunt. Daarom is het ook alleen op recept verkrijgbaar.

Leuk, al die tips, maar bezorgt zonnebrandcrème ons geen vitamine D-tekort?

Om verbranding en huidkanker te voorkomen smeren we ons, als het goed is, massaal in met zonnebrandcrème. Maar de UV-B-straling die onze huid beschadigt, maakt toch ook vitamine D aan die we nodig hebben voor sterke botten? Ja, maar bakken in de brandende zon is helemaal geen voorwaarde voor vitamine D-aanmaak. Als je wekelijks drie keer een kwartier met je gezicht en je handen in de zon komt, krijg je al genoeg vitamine D binnen. Ook op een bewolkte dag en ook als je ingesmeerd bent. De crème blokkeert wel iets van de UV-B, maar je moet wel heel dik smeren wil er niets meer doordringen. 

Waar blijft de crème die je op je huid smeert eigenlijk?

Mocht je je na al dat gesmeer afvragen waar al die crème die je op je huid smeert blijft, lees dan ook nog even dit artikel. 

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.