De Gids werk

Sluiproute op je carrièrepad: zo vind je een goede mentor

Succesverhalen over mentoren hoor je steeds vaker onder professionals. Moeten we allemaal op zoek naar zo’n supervrouw of -man om ons te begeleiden? Als je het echt goed regelt, kan een mentor inderdaad een sluiproute bieden tot succes.

Een mentor kun je krijgen via je werkgever, of je kunt er zelf een inschakelen als je ondernemer bent. Hoe vind je er een die jou het best vooruit helpt? Beeld Claudie de Cleen

‘Het wordt steeds gewoner om een mentor in te schakelen’, zegt Yvonne Burger, hoogleraar organisatiecultuur bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Er zijn geen officiële cijfers, maar Burger ziet dat er steeds meer wordt gezocht naar manieren om mensen binnen organisaties te helpen hun potentieel beter te benutten. Burger doet onderzoek bij het Center for Executive Coaching bij de VU. ‘Vroeger probeerden organisaties werknemers vooruit te helpen door trainingen, nu is het inzicht gekomen dat een-op-een-mentoring effectiever is, het traject is per definitie op maat gemaakt. En het is goedkoper.’

Een mentor kun je via je werkgever regelen, of je kunt er zelf een inschakelen als je ondernemer bent. Hoe vind je er een die jou het best vooruit helpt? 

Allereerst: wat is een mentor precies? ‘Het komt in de buurt van een coach maar is het niet’, zegt hoogleraar Burger. Ze verwijst naar de oorsprong van de woorden: coach komt uit het Hongaarse stadje Kocs (spreek uit als ‘kotsj’), waar mensen eeuwen geleden gespecialiseerd waren in het bouwen van koetsen om reizigers tussen Wenen en Boedapest te vervoeren. In moderne taal: een coach helpt je van A naar B, door goede vragen te stellen, zodat je zelf de oplossingen vindt.

Volkskrant Werken & Carriere Maand

Elke dag inspirerende, handige en mooie verhalen over nieuwe banen, slim vergaderen, geld verdienen en een dragelijk kantoorleven: www.volkskrant.nl/werken 

Het woord ‘mentor’ komen we voor het eerst tegen in de Odyssee, het klassieke verhaal van Homerus. Als Odysseus naar de Trojaanse oorlog vertrekt, laat hij zijn zoon Telemachos achter. De oude, wijze man Mentor zorgt – in de gedaante van de godin Athena – voor de zoon van Odysseus. Hij helpt Telemachos met allerlei uitdagingen die op zijn pad komen.

‘Een mentor staat je met raad en daad bij om jou in beweging te krijgen. Een coach helpt je echter bij het vinden van je eigen oplossingen’, zegt Burger, die naast haar werk als hoogleraar al 25 jaar coach is. ‘Anders dan een coach moet de mentor ook de inhoudelijke kennis hebben van jouw vak en geeft hij concrete adviezen. Een soort ANWB-bord voor op werk dus.’

Het recept voor een succesvol mentortraject

1. Formuleer je hulpvraag 
Hoe concreter en meetbaarder de hulpvraag, hoe beter. Veel mentornetwerken raden aan maximaal drie hulpvragen te stellen, anders wordt de klus te breed. Bijvoorbeeld: ‘Hoe kan ik maximaal 50 uur per week werken zonder dat mijn omzet omlaag gaat?’, of: ‘Hoe word ik aangenomen bij een van de vijf grote consultancykantoren?’.

2. Ga actief op zoek
Ongeacht of je in loondienst bent of voor jezelf werkt: er zijn mentortrajecten bij vakbonden en beroepsnetwerken. Professional Women’s Network, Het Mondriaan Fonds en de vakbond voor journalisten (NVJ) zijn voorbeelden van organisaties die dit aanbieden. Mocht je geen bestaand mentornetwerk vinden, dan moet je zelf op zoek gaan naar iemand. Zomaar een succesvolle topper vragen of ze jouw mentor wil zijn, mag dat? Zeker, en dat gebeurt ook vaak, meent hoogleraar Yvonne Burger.

Hoe doe je dat? Vraag collega’s en kennissen of ze iemand kennen of neem contact op met mensen die je zelf inspirerend vindt. Vind je dat spannend? Vergeet niet dat het een compliment is om als mentor gevraagd te worden. Het ergste wat er kan gebeuren, is bovendien dat iemand ‘nee’ zegt. Vraag ook om referenties bij oude mentees van de mentor.

3. Is er een klik?
Als je een paar namen hebt verzameld: plan kennismakingsgesprekken in. Succesvolle ‘mentorstellen’ beweren dat er al bij het eerste gesprek een klik moet zijn. ‘Als ik me er niet goed over voel, ga ik ook geen traject in. Er moet positieve energie zijn. Anders weet ik dat het werk dat ik er insteek, weinig effect gaat hebben’, zegt ondernemingsexpert Tineke Rensen, die als professionele mentor rond de honderd mentees heeft begeleid.

Onderzoek van Yvonne Burger uit 2016 (‘A large-scale study of executive and workplace coaching’, een gezamenlijk onderzoek van onderzoekers bij de VU, Ashridge Business School, Universiteit van Sydney en de Universiteit van Stockholm), waarbij 1.895 coaching- en mentorstellen werden onderzocht, onderstreept dat: ‘Dat er al vanaf het begin een klik is, is een belangrijke voorwaarde voor effectieve mentoring waar de mentee echt iets heeft aan het traject.’

4. Zet het op papier

Maak een document met duidelijke afspraken. Wat is je hulpvraag? Hoelang zal het traject duren (een half tot twee jaar is een vuistregel). Waar spreken jullie af? En hoe vaak (elke vier of zes weken werkt meestal goed)? Hoe en hoe vaak gaan jullie evalueren? En wat is de eventuele vergoeding? Burgers eigen onderzoek toont aan dat je doelen vaker bereikt worden als jij en je mentor de voorwaarden en doelen samen hebben bedacht en besproken.

5. Aan al het moois komt een eind
Effectief mentorschap gaat om het vergroten van het zelfvertrouwen van de mentee. Daarbij hoort ook een einddatum, zegt hoogleraar Burger: ‘Een begrenzing in tijd helpt om de effectiviteit te verhogen, zodat de mentee doorgroeit.’

6. Het gaat niet altijd lekker
Een mentorrelatie is niet altijd rooskleurig. Dat blijkt uit het verhaal van Katarina Barnak, kantoormanager bij een bank. Ze kreeg een mentor wiens aanpak veel overeenkomsten leek te hebben met die van een bulldozer. ‘Hij was heel confronterend en gaf me vooral het gevoel dat ik nooit genoeg had gedaan. Ik was in die tijd ook best onzeker over mezelf, dus ik dacht ‘hij zal wel gelijk hebben!’ Het enige dat ik wilde was groeien en nog beter worden in mijn werk.’ De aanpak van de mentor leidde (in combinatie met wat andere zaken) tot een burn-out, vertelt Barnak. Op een aantal punten ging het mis. ‘We hadden geen doelen op papier gezet, gewoon mondeling, en ze waren ook niet meetbaar. Ik had al bij de eerste afspraak opmerkzamer moeten zijn: vraagt hij door en luistert hij echt? Hij wilde wel helpen, maar had vooral zijn eigen missie met mijn loopbaan.’

Een ander veelvoorkomend probleem is dat de ‘mentorrelatie’ begint te lijken op andere relaties met dierbaren – bijvoorbeeld die met je moeder, weet Yvonne Burger. Dan ga je gevoelens uit die relatie projecteren op je mentor en dat is niet constructief. Dat de mentor het te druk heeft, dat de mentee niet haar huiswerk doet en dat doelen niet bereikt worden, zijn andere gebruikelijke ergernissen tijdens een traject.

Dit kun je voorkomen door regelmatig de relatie onder de loep te nemen. Welke doelen zijn bereikt, loopt de communicatie lekker, is er iets wat niet zo vlot gaat? Yvonne Burger: ‘Als de evaluaties al vooraf in de planning staan, voorkom je dat ontevredenheid opbouwt tot aan het einde en dat je dan je doelen niet gaat halen. Het maakt het ook minder ongemakkelijk om knelpunten te bespreken.’

7. Kan peperduur – of juist gratis
Als je zelf iemand benadert die geen mentoropleiding of ervaring heeft met het mentorschap, dan kan het zo zijn dat zij of hij het gratis doet. Een voordeel van een vergoeding is wel dat de mentor onafhankelijk blijft; ze doet het niet om aardig te zijn. Mentortrajecten van vakbonden en beroepsorganisaties vragen vaak een paar honderd euro.

Als je een professionele mentor zoekt, dan loopt het in de papieren. De prijs van een traject van een half jaar kan variëren tussen de tweeduizend en 30 duizend euro. Grote bedragen, maar voor velen is het dat waard. In een half jaar tijd is Vivian Acquah (zie kader hieronder) ‘zeker zeven jaar vooruitgekomen’ als het gaat om zakendoen en vernieuwend denken. ‘Ik ben van Ghanese afkomst en de enige ondernemer in mijn familie. Als je in een niet-westerse kring zit in Nederland, is ondernemen met mijn achtergrond best spannend! Mijn eigen netwerk had dezelfde blik als ik. Zonder dit mentorschap was ik André pas over vijftien jaar tegengekomen, of misschien nooit.’

Mentor en mentee: ‘Juist omdat onze expertise zo verschillend is kan ik veel van hem leren’

Wellness-coach Vivian Acquah heeft een pittig professioneel jaar achter de rug. De crowdfundingcampagne voor haar lifestyleboek Vive la vie heeft veel energie gekost. Doordat het boek gedeeltelijk over haarzelf ging, werd het project zo persoonlijk dat ze geen verschil meer zag tussen werk en privé. Het werven van geldschieters lukte ook niet echt. Ze vroeg zich af of ze zo’n dromer met een mislukt boekenproject zou worden.

De reddende engel was André Knol. Via een vriendin die goede ervaringen had gehad met een mentor kwam Acquah in contact met het mentornetwerk van Professional Women’s Network (PWN). Volgens PWN was Knols kennis van crowdfunding en bedrijfsontwikkeling precies wat Acquah nodig had.

In eerste instantie was het geen goede match. ‘We lijken helemaal niet op elkaar en hebben compleet verschillende achtergronden. Ik human resources, hij tech. Onze manier van communiceren verschilt ook: André is meer van face-to-facemeetings, ik meer van afspreken via Skype.’ Als dit een paar jaar geleden was geweest, had ze zeker gevraagd of ze niet een andere mentor kon krijgen. Maar een eerdere ervaring heeft Acquah geleerd dat als zij en de mentor allebei gefocust zijn op haar vooruitgang en groei, dat zelfs een tegenpool een goede match kan zijn. ‘Juist omdat onze expertises zo verschillend zijn, kan ik veel van André leren.’

De centrale vraag van Acquah was: hoe kan ik financiering vinden voor mijn nieuwe boek over duurzame inzetbaarheid, zonder dat ik compleet in de stress raak?

‘Ik heb zelf een boek geschreven en kon haar inhoudelijk met het schrijfproces helpen. Daarbij was mijn rol vooral om door te vragen en doorbraken te forceren om nieuwe financieringsmethoden te vinden’, zegt Knol, die zelf ondernemer is in de techsector. ‘Vivian had soms twijfels over haar eigen ideeën. Dan benadrukte ik dat haar werk waardevol is en dat het uitmaakt wat zij doet’.

Nu het traject is afgelopen, is Acquahs vraag ‘meer dan beantwoord’, zegt ze. In november gaat het boek naar de drukker, onder de nieuwe titel Pump up the jam @ work. Eenderde van de financiering is rond; ze heeft nog 8.300 euro nodig. Over een paar weken begint de nieuwe socialmediacampagne: ‘André heeft mij geattendeerd op de Gary Vaynerchuck-methode, waarbij de kracht zit in de herhaling en de herkenbaarheid op sociale media.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden