Reizen

Singapore: shoppingmalls en tropisch regenwoud

Marina Bay, Singapore. Beeld anp

Zijn zoektocht naar aardse paradijzen brengt Olaf Tempelman in Singapore en dat vindt bijna iedereen er logisch. De Aziatische stadsstaat komt op vele ranglijstjes als beste uit de bus. Behalve op dat van democratie, maar is dat niet een overschat fenomeen?

Zo groot als de overeenkomsten tussen landen zijn op hun luchthaven, zo groot zijn de verschillen meteen daarbuiten - ineens is de airco kapot, de chauffeur bezweet, de wc vies, het asfalt gebarsten, de graffiti omnipresent. Luchthaven land. Dat is een wet die zich kan meten met die van de zwaartekracht, althans: nagenoeg. Want wie in Singapore niets raars doet, blijft rondlopen in een gekoeld universum met glimmende vloeren, fraai aangelegde klaterfonteinen en prachtwinkels met parfummeisjes met witte tanden die altijd vriendelijk zijn als je creditcard het doet. Een tropisch klimaat? Hier merk je er nauwelijks meer van dan wanneer je uit het vliegtuig in de vliegtuigslurf stapt - een warm en vochtig intermezzo tussen werelden van airco.

Singapore. In dit paradijs zijn tunnels en ondergrondse passages gevrijwaard van urinegeuren, gekalkte slogans en zwervers. De man die daarginds in 's werelds snelste en schoonste metro op de grond zit, is geen bedelaar, dat is een vermoeide toerist, kijk maar naar zijn iPad. Op wildplassen staan hier flinke straffen, echter: dankzij 's werelds hoogste dichtheid aan openbare wc's - altijd glimmend, altijd gratis - hoeft niemand ontberingen te lijden met volle blaas. Let op het arty design van publiek sanitair, vaak zijn er buitenlandse ontwerpers voor ingehuurd.

Voor de architectonische extravaganza in het Central Business District ofwel het CBD - afkortingen van drie letters zijn een specialiteit van het huis - waren nog grotere budgetten beschikbaar. Hier liggen over de top wolkenkrabbers en experimentele bouwsels in de vorm van vissen met reusachtige schubben. Rem Koolhaas bouwt hier ook. Imposant onder imposante gebouwen is het Marina Bay Sands oftewel het MBS van de hand van Moshe Safdie, drie enorme wolkenkrabbers met een schip erop. Het kostte 8 miljard euro en is elke avond het centrum van lasershows.

En dan die vuilniswagens. Dit is Napels niet: vandaag, morgen, overmorgen en op Eerste Kerstdag wordt vuilnis ingezameld. Wees niet bang dat je schoen aan het marmer blijft plakken. Singapore kent een openbaar kauwgumverbod. De schepper van dit paradijs, Lee Kuan Yew oftewel LKY, pareerde klachten van mensen die het kauwen van kauwgom met creativiteit associëren met een tijdloos aforisme: 'Wie niet kan nadenken als hij niet kauwt, moet eens een banaan proberen.'

Singapore. De schoonste straten, de laagste criminaliteit, de hoogste topsalarissen, de meeste shoppingmalls, het vaakst Chanel, Armani en Louis Vuitton in het straatbeeld - plus creditcardvretende namen als Ermenegildo Zegna, Maria Grachvogel en Diane von Fürstenberg. Singapore paart 's werelds hoogste shoppingmall-dichtheid aan een van 's werelds grootste hoeveelheden groen. Milieuvrienden kunnen de duimen omhoog steken. Op een steenworp afstand van de grootste malls liggen de mooiste botanische tuinen ter wereld met een stuk regenwoud dat als enige ter wereld toegankelijk is voor rolstoelers en bankjes heeft voor ouden van dagen. Singapore: dat is van alles het beste.

'Ze zijn dol op statistieken en rankings', zegt een diplomaat. 'Ze streven bewust naar de nummer-één-positie in al die klassementen.' Singapore werd door Transparency International meerdere malen uitgeroepen tot minst corrupte staat ter wereld, voerde de PISA-onderwijsindex aan en wint jaarlijks prijzen voor makkelijk en efficiënt zakendoen.

(Tekst gaat verder onder foto).

Zicht op Singapore. Beeld anp
Een shoppingmall in Singapore. Beeld anp

Competitie begint op deze plek in de baarmoeder. 'Al tijdens hun zwangerschap zetten moeders van die speciale koptelefoontjes op hun buik om hun Einsteintje te trainen', zegt een expat. 'Bij de geboorte moet zo'n baby al op voorsprong staan.'

Singapore. Het was het eerste aardse paradijs waar nagenoeg elke geïnterviewde meteen begreep waarom de plek was geselecteerd voor deze serie.

Een expat met twaalf jaar Singapore-ervaring: 'Ik heb hier een fantastisch leven. Alles kan, alles mag. Nergens kun je zo makkelijk een bedrijf oprichten, nergens kun je zo makkelijk zo veel mooie dingen doen. Je kunt eten in de beste restaurants van Azië, racen met een dragonboat, feesten tot in de ochtend, 's nachts op safari, joggen in de jungle. Het klimaat is heerlijk. En als je je telefoon in de taxi laat liggen, heb je hem binnen een uur terug.'

Chu, kraandrijver in de haven met een modaal Singaporees inkomen: 'Ik ga een paar keer per jaar vissen op de Maldiven of met het gezin naar Thailand en dan zie je hoe groot het verschil met de rest van Azië is. De meeste mensen daar zijn arme sloebers.'

You're a great way to fly

De beroemdste reclameslogan uit de geschiedenis van de luchtvaart, de duurste promotiecampagne, de meest iconische stewardess: ook wie nooit met Singapore Airlines heeft gevlogen, kent de tandpastawitte glimlach van de Singapore Girl en haar refrein 'You're a great way to fly'. Vóór de komst van de Singapore Girl hield geen stewardessenglimlach een intercontinentale vlucht lang stand, zeggen ze. Het verhaal dat deze stewardess in 1972 werd gelanceerd omdat Lee Kuan Yew zich ergerde aan de luiheid en gemakzucht van Europese stewardessen, is apocrief. Feit is dat de Singapore Girl een revolutie in de luchtvaart in de bewerkstelligde. Gehuld in een door de Franse ontwerper Pierre Balmain gestileerde versie van de traditionele Sarong Kebaya, verpersoonlijkte zij de overtreffende trap van Aziatische hoffelijkheid en verwennerij. Garuda Airlines, Emirats en Etihad kopieerden haar charmes tot in de details. Singapore Airlines blijft een van 's werelds hoogst gewaardeerde luchtvaartmaatschappijen, en een van 's werelds duurste.

Mahmud Bilal, gastarbeider uit Bangladesh en aircomonteur: 'Ik verdien in Singapore 1.600 dollar (900 euro) per maand en daar onderhoud ik zes mensen van in Bangladesh. Ik werk zes dagen per week veertien uur. Ik heb vaak spoedklussen 's nachts. Als de airco hapert, haperen de Singaporezen. Ze kunnen niet zonder.'

De laagstbetaalde is de enige die met zijn hele naam de krant in gaat. Hoe hoger in het paradijs, hoe meer prijs wordt gesteld op anonimiteit.

Ook een paradijs kent een hiërarchie. Het Paradiso van De goddelijke komedie kent negen hemelkringen, Dante bezoekt ze van laag naar hoog. Doe je dat in Singapore, dan ontdek je dat elke kring zijn eigen mall heeft. Ben je een Bengaalse gastarbeider, dan beproef je op zondagmiddag, je enige vrije, je geluk in Mustafa's Place in het stadsdeel Little India, waar het dringen is voor goedkope stoffen en curry's, en waar mensen met een armlastig uiterlijk goed worden gefouilleerd.

Ben je een in Singapore geboren Chinees, Indiër of Maleisiër, dan heb je meestal voldoende geld voor een middenklassemall als de CapitaMall of het Singapore Plaza, die altijd een Mango en een Zara hebben, en een foodcorner met een Soup Master, een Asian Delight, een Yong Tow Foo en een Mala Hotpot. In Singapore komen alle volkeren van oostelijk Azië samen, en al hun keukens.

Boven in het paradijs liggen de malls van Singapore's beroemdste winkelstraat, de Orchard Road. Om hier goed inkopen te kunnen doen, moet je tot de filthy rich behoren. Die groep is in Singapore geen kleine minderheid. Let in deze malls op de vele witte mannen die achter Aziatische schonen aansjokken die de creditcard hanteren. Veel klandizie hier bestaat uit rijken uit de regio. Non-fictie: Indonesische, Chinese en Indiase kapitaalkrachtigen vliegen 's ochtends in voor een medische scan of een neuscorrectie, struinen 's middags Orchard Road af en stappen 's avonds weer met volle tassen op het vliegtuig, na vanaf het terras van een bovengemiddeld geprijsd restaurant in het CBD nog even de lasershow van het MBS te hebben meegepikt. Een bezoek kan worden uitgebreid met een nachtsafari in de Singapore Zoo, een ontbijt met orang-oetans of een bezoek aan de spectaculaire Onderwaterwereld. Een soort Disneyland, wordt Singapore wel genoemd. Ook correct is: Disneyland met de doodstraf.

Zicht op Singapore. Beeld anp

Het kan niet anders of de Maleisische autoriteiten zijn verantwoordelijk voor de tonnen afval die drijven op de Straat van Johore. Op de brug over het zeestraatje dat Singapore van Maleisië scheidt, staan touringcars vast bij checkpoints. De bussen zitten vol Maleisiërs die 's ochtends het paradijs in mogen en er 's avonds weer uit moeten. In één maand verdienen ze met schoonmaakwerk in Singapore meer dan in een jaar in het moederland.

Singapore, eilandstaatje, is geografisch gezien de punt onder het uitroepteken van het Thais-Maleisische schiereiland van Zuidoost-Azië. Gateway to Asia is de oude bijnaam, de Britten waren er lang de baas. Toch is dit geen plek die louter vanwege zijn gunstige ligging in een paradijs transformeerde. Die paradijsstatus is, kun je zeggen, afgedwongen door een paradijsbouwer, L(ee) K(uan) Y(ew), Singapore's leider in ruste, 90 lentes jong. Singapore's staatskranten volgen zijn gezondheidstoestand als de Zuid-Afrikaanse dat deden met die van Nelson Mandela. Elke boekhandel heeft zijn portie LKY voorin staan, The Wit and Wisdom of Lee Kuan Yew, The Grand Master's Insight en natuurlijk de memoires van de grote meester, From the Third World to the First - The Singapore Story 1965-2000. Voorwoord door boezemvriend Henry Kissinger.

Wat zou Singapore zijn geweest zonder LKY? Ouderen in de eilandstaat kunnen je vertellen dat dit een drassig en armlastig oord was toen LKY na de breuk met Maleisië in 1965 het roer stevig in handen nam en Singapore met good governance opstuwde in alle indexen, statistieken en klassementen. LKY dwong een drastische modernisering af, LKY zorgde voor optimale condities voor het westerse bedrijfsleven, LKY maakte Singapore tot financieel hart van Azië, LKY wist corruptie nagenoeg uit te bannen, ja, ook met stokslagen en de strop.

Uit het oeuvre van LKY: 'Ik geloof niet dat verkiezingen goed bestuur in de hand werken, vaak tonen ze een zekere zwakheid van geest - elke keer als de wind draait of de media mensen iets wijsmaken, moet je je koers gaan bijstellen.' Democracy it ain't. Nou en? Democratie en vrijheid zijn overschatte geloofsartikelen waar het Westen wereldwijd mee leurt, maar die landen die er niet klaar voor zijn een hoop narigheid bezorgen. Zegt prof. dr. Kishore Mahbubani, rector van de LKY School of Public Policy, daarvoor Singapore's ambassadeur bij de VN. In Mahbubani's boek De eeuw van Azië vinden we het beleid van LKY intellectueel ingebed. Het begrip vrijheid, zegt Mahbubani, is een gelaagd begrip dat door het Westen simplistisch wordt gebruikt.

Wat hebben mensen aan vrijheid als ze niet te eten hebben of als het op straat levensgevaarlijk is? Neem Irak. Nagenoeg alle inwoners hadden nog liever de repressie van Saddam dan de democratie van nu. Kijk ook naar Afrikaanse landen waar mensen amper te eten hebben en waar verkiezingen steevast zorgen voor bloedbaden. De wet van Mahbubani: éérst moeten mensen vrij zijn van honger, dán vrij zijn van oorlog en gevaar, dán vrij zijn om een eigen beroep te kiezen en voldoende welvarend te worden. Als aan die voorwaarden is voldaan, komt politieke vrijheid in beeld.

Dat is een te billijken redenering, vooral als democratie het eindstation blijft. Maar daarover is Mahbubani ambivalent. 'Het eigenbelang van westerse politici die gekozen willen worden, weegt voor hen altijd zwaarder dan hun morele verantwoordelijkheid.' Democratie zorgt al te vaak voor vervelend geharrewar, inefficiëntie en kortetermijndenken. Politici zien verkiezingen naderen en deinzen terug voor lastige beslissingen. Dan Singapore, waar verkiezingen formaliteiten zijn die de club van LKY steevast met royale percentages afsluit. Omdat de leiders geen kiezers hoeven te paaien, kunnen ze verstandig beleid voor de lange termijn uitstippelen. Dacht u dat Singapore zo hoog had kunnen scoren in ecologische klassementen als kiezers die reusachtige belastingen op auto's en benzine hadden kunnen wegstemmen? Dacht u dat Chinezen, Indiërs en Maleisiërs vreedzaam zouden samenleven als ze hun eigen partijen hadden kunnen oprichten? Dacht u dat het westerse bedrijfsleven in Singapore in een gespreid bedje was gestapt als kiezers alles hadden mogen goedkeuren?

Kishore Mahbubani (65) is in het Westen behalve een graag geziene gast ook een goed lopend auteur. Het is verleidelijk een verband te zien met de internetfora waarop westerse mannen en vrouwen klagen over hun harrewarrende politici met slappe knieën, gekozen inderdaad. Een paar jaar geleden publiceerden de jonge Nederlandse journalisten Marten Blankesteijn en Irene de Zwaan De grote dictatortour. Ze hoorden een topondernemer de democratie flink kraken: '(Westerse) politici zijn alleen maar bezig met gekozen te worden.' Dan de dictatuur: 'Het is een ontzettend snelle en efficiënte manier van besturen.' De auteurs: 'Terug in Nederland zien we Balkenende en de zijnen er alles aan doen om zijn gelijk te bevestigen.' Ze sluiten af met een pleidooi voor 'een dictator zoals de dictator ooit bedoeld was. Niet een corrupt, machtsbelust mannetje, maar een daadkrachtige bestuurder.' LKY, honderd procent.

Dr. Chee Soon Juan, neuropsycholoog: 'In de wetenschap was ik gewend vragen te stellen. Aan alle innovatie liggen vragen ten grondslag. Ik dacht: waarom mag je in Singapore geen vragen stellen? Ik ben de tel kwijtgeraakt hoe vaak ik in de gevangenis heb gezeten, meer dan tien keer. Het was niet alleen dat LKY geen tegenspraak duldde, hij vatte kritiek persoonlijk op.'

Op het metrostation Ang Mo Kio ben je tien haltes verwijderd van de prachtbouw van het financiële centrum. Psychologisch bedraagt de afstand lichtjaren. Hier staan eindeloze hoeveelheden genummerde systeemflats. Dat er incidenteel eentje slecht in de verf zit, komt, zo wil het hardnekkige gerucht, omdat bewoners daar 'verkeerd' stemden, op de semiclandestiene oppositie. Te verifiëren is dat lastig. Laat in de buurt van een niet-geverfde flat de naam 'Dr. Chee' vallen en je krijgt een lachje of 'geen commentaar'. Voor dit verhaal werd een aantal Singaporese families benaderd voor een gesprek over hun dagelijks leven. Ze bedankten allemaal beleefd: niemand wilde in een stuk waarvoor ook Dr. Chee zou worden geïnterviewd.

Voorbeeld voor de Volksrepubliek

Hardop uitgesproken werd het nooit. Dát Singapore vanaf de late jaren zeventig van de vorige eeuw een voorbeeldfunctie vervulde voor de Volksrepubliek China, behoeft weinig twijfel. Deng Xiaoping liet Mao's portret boven het Tiananmen-plein hangen, maar had daar eigenlijk Lee Kuan Yew moeten hangen. Het was LKY's mengsel van autoritarisme en kapitalistische geneugten die menig ex-acoliet van Mao op andere gedachten bracht. Kishore Mahbubani stelt in De eeuw van Azië: 'Deng opende de ogen van het Chinese volk (voor de geneugten van het materialisme) op dezelfde manier waarop mijn ogen in mijn jeugd geopend werden (door LKY).' De Nederlandse sinoloog Kristoffer Schipper bestempelt Lee Kuan Yew als de belichaming van een modern karikaturaal confucianisme waarin alles draait om gehoorzaamheid en dat nauwelijks iets van doen heeft met de oorspronkelijke leer van Confucius. Dat de Volksrepubliek China thans overal ter wereld Confucius-instituten opent, kan worden gezien als een verkapt eerbetoon aan Singapore's LKY.

De Democratische Partij van Singapore huist 4 kilometer van de verre metrohalte. Er is geen huisnummer, er zit geen bordje op de deur. Gelukkig weet de visboer in de straat waar Dr. Chee zetelt. Een sjofele trap voert naar een appartementje waar net vis is gebakken, in het gangetje staan twee aftandse stoelen. Op een daarvan neemt een magere bebrilde man plaats. Dit is Singapore's oppositieleider, de man aan wie LKY en zijn opvolgers veel tijd spendeerden en persoonlijke aanvallen wijdden, en die ze, ook heel letterlijk, naar de marge van de samenleving verbanden.

Chee Soon Juan: 'Een paar maanden nadat ik actief was geworden in de Democratische Partij werd ik van de universiteit ontslagen. Ik vocht de beslissing aan en werd veroordeeld tot een boete van een half miljoen. Mijn vrouw en ik moesten alles verkopen wat we bezaten. Later werd ik opnieuw veroordeeld tot een half miljoen. Dat konden we niet betalen en dus werd ik bankroet verklaard. Een beproefde tactiek. Wie bankroet is, mag niet meedoen aan verkiezingen. Iedereen die het de laatste dertig jaar opnam tegen het regime, overkwam hetzelfde: vervolging, faillissement, verstoting.'

Waarom een universitaire carrière opgeven om oppositie te voeren in een paradijs? 'Wat u ziet, is oppervlakte. In bijna alle successen van Singapore is repressie een ingrediënt. Singapore maakt een dynamische indruk, maar alles wat dynamisch is in Singapore, is geïmporteerd. Er is geen eigen innovatie, geen eigen creativiteit. U ziet multi-etnische harmonie? Vreedzame co-existentie van volkeren en religies? Het is buitenkant. Gevoelens worden niet uitgesproken, maar onderdrukt. Er is hier geen vrije pers, geen vrij debat. Materialisme is een uitlaatklep, de shopping mall is voor veel mensen the great escape.'

In De eeuw van Azië herinnert Kishore Mahbubani zich de vreugde die hem overspoelde toen ze thuis een wc kregen die je kon doortrekken. Nu heeft Singapore malls vol marmeren toiletten. Een grotere welvaartsprong werd in de geschiedenis zelden vertoond. En Singapore heeft zijn lessen doorgegeven aan de rest van het continent. Azië, bevrijd van een anti-materialistische boeddhistisch-taoïstische erfenis, is bezig aan een inhaalslag waarin het de westerse wereld materieel gaat overtreffen. Voorspelt Kishore Mahbubani.

Een diplomaat: 'Voor Singaporezen telt de hoogte van hun salaris veel zwaarder dan voor westerlingen. Het gebeurt vaak dat westerse ondernemers hier hun beste mensen kwijtraken omdat ze ergens anders 100 dollar meer kunnen verdienen. Er bestaat nauwelijks zoiets als loyaliteit aan een bedrijf.'

Een expat: 'Statusgevoeligheid is in Singapore extreem. Meisjes hebben drie maandsalarissen over voor een tas van Louis Vuitton, omdat ze daarmee deel gaan uitmaken van een andere klasse. In de dure wijken laten Singaporezen hun Filipijnse werkster twee keer per dag buiten hun BMW wassen, alleen maar voor de status. Er wonen hier westerlingen met enorme salarissen, maar toch zouden die hun bedienden zoiets nooit laten doen. Singaporezen willen ook altijd weten aan hoeveel van de vijf C's je voldoet.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Singapore. Beeld anp

De vijf C's: cash, creditcard, club, car, condo. De club is vaak een golfclub met flinke lidmaatschapstarieven. De car is vanwege de belastingen in Singapore geen speeltje van de gewone man. En wie in een condo woont, een luxeflat met zwembad die doorgaans dicht bij het centrum ligt, is de systeemflat ontstegen. Condo's hebben ook allemaal eigen namen à la 'The Cosmopolitan' of 'Paradise View', om ze extra te onderscheiden van de genummerde systeemflats in buitenwijken als Ang Mo Kio waar de oppositie huist.

Vóór hij politiek actief werd, was Chee Soon Juan een van Singapore's jonge veelbelovende wetenschappers. 'Het was een weloverwogen besluit me bij de oppositie aan te sluiten. Ik wist wat de reactie van het regime zou zijn. Als je het spel meespeelt, word je beloond. Als je weigert een muilkorf om te doen, word je gepest. Maar het verlies van privileges is een kleinigheid vergeleken bij het inleveren van je vermogen zelf na te denken en in waarheid te leven.'

In waarheid leven - die term gebruikte Václav Havel vroeger ook. Havel werd ook om de haverklap gearresteerd. Hij was ook krap behuisd toen hij nog een paria was van de Sovjetvazallen in Praag. En ook voor zijn politieke kansen gaf bijna niemand voor 1989 een cent.

Verschillen tussen Havel en Dr. Chee bestaan er eveneens. De laatste voert oppositie in een financieel-economische toplocatie waar het internationale bedrijfsleven hoge cijfers aan geeft én: waar de meeste autochtonen het gevoel hebben niet slechter maar beter af te zijn dan de verre omgeving. Weinig bestendigt het psychologische gevoel dat een plek 'goed' is meer dan gegadigden bij de poorten. Singapore, weet elke inwoner, is gewild.

Zelfs op een doordeweekse ochtend met tropische stortbuien ogen Singapore's genummerde systeemflats fraaier dan hun communistische equivalenten op de mooiste propagandafoto's. Op twintig, dertig of veertig hoog hangen vrouwen de was buiten aan een soort lange vlaggestokken.

Geen van die vrouwen is Singaporees. Bijna elke gewone Singaporese familie kan zich een Filipijnse huishoudster, 'een Flippo' permitteren, die kookt, boent en wast. Bijna elke gewone Singaporees kan midden in de nacht een Bengaal, 'een Bangla', laten opdraven als de airco een raar geluid maakt. Bangla's werken voor een rotloon, Flippo's zijn soms zo wanhopig dat ze van 23 hoog briefjes naar beneden gooien: help me, ik ben al een jaar niet buiten geweest. Maar bij de poorten van het paradijs staan landgenotes te dringen om hun baantjes in te pikken.

Een expat: 'Als je Singapore echt wil begrijpen, dan moet je ophouden het als een staat te zien. Het heet de Republic of Singapore, maar het is Singapore Corporate Limited. Het staatsapparaat functioneert als een bedrijf, de raad van bestuur is gefixeerd op winstcijfers, de CEO gaat als het nodig is over lijken. Werk je hard voor de firma, dan krijg je een mooi salaris. Stel je de autoriteit van de CEO ter discussie, dan vlieg je eruit.'

Bedrijven heb je in soorten. Singapore Corporate Ltd. is geen bedrijf als Google Inc., met een creatieve afdeling waar mensen een paar dagen per week rare dingen mogen uitproberen. De paradox van Singapore is dat de leiding geen interne gekte toestaat, maar wel dingen binnenhaalt die zich elders in vrijheid hebben kunnen ontwikkelen. Experimentele architectuur, avant-gardistische kunstcollecties, spectaculair entertainment - allemaal uitvloeisels van andermans vrijheid waarmee het eigen huis wordt gedecoreerd.

'Wat je in Singapore mist', zegt een diplomaat, 'dat is een beetje eigen anarchie, een beetje eigen gekte.'

Zie het vooral niet aan voor een inflexibele dictatuur, zeggen alle buitenlanders die er langer zitten. De leiding is slim, die probeert wel degelijk in te spelen op wat onder de bevolking leeft. Dat jongeren meer vrijheid willen, is een feit waar de top zich terdege bewust van is. Er zijn kleine veranderingen. Westerse films, bijvoorbeeld, worden nauwelijks meer gecensureerd. Als er vroeger in een Hollywoodfilm coke werd gesnoven, werd de film in Singapore netjes drugsvrij gemaakt.

Een voormalig expat herinnert zich een jonge Singaporese collega, arts, die als ex-dienstplichtige op herhaling moest en 'medisch toezicht' moest houden bij het toedienen van stokslagen aan gevangenen. Hij kwam geschokt terug. Dat lijfstraffen 'nuttig, heilzaam en effectief' zijn, zoals de grote meester LKY schrijft, is geen idee dat bij zijn klein- en achterkleinkinderen ingang vindt. Evenmin trouwens als een geheven vingertje op een marmeren toilet. Wie weet begint Singapore's perestrojka bij het plassen. De roemruchte bordjes met '150 Singapore dollar boete bij niet doortrekken!' zijn in veel openbare wc's weggehaald.

Beeld van het Marina Bay Sands Hotel in Singapore. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden