Schrijvers over boeken in coronatijd: ‘Eindelijk zie ik hoe de Nederlander echt is in een crisis’

Met welke boek trekken schrijvers zich terug in de coronacrisis? Deze week de Nederlands-Iraanse schrijver Kader Abdolah (1954).

‘Na de huidige crisis krijgen we het leven nog mooier terug. Dat leren de boeken ons.’Beeld ANP

Welk boek leest u nu?

‘Mijn hele leven heb ik een aantal boeken bij me die ik dagelijks lees. Het zijn de grootste boeken die de mensheid heeft voortgebracht. Ik draag die boeken bij me sinds mijn kindertijd. Mijn grootouders lazen ze aan mij voor. We lazen soms een hoofdstuk, soms een bladzijde. Elke dag, jaar in jaar uit. Door deze boeken kan de mens zijn evenwicht vinden in het leven.

‘Het zijn de Illias en Odyssee van de Griekse dichter Homerus uit 762 v Chr. Moby Dick uit 1851 van de Amerikaanse schrijver Herman Melville. Het zijn de Thora, de Bijbel en de Koran. Duizend-en-een-nacht van rond de vijfde eeuw. En The Old Man and the Sea van de Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway uit 1952. Deze boeken laten zien dat in de donkerte de mensheid in staat is naar zijn fantasie te grijpen.’

Kunt u dat uitleggen?

‘In deze boeken blijft de mens in alle ellende toch dromen over een onbereikbaar lichtpunt. Kijk naar de beproevingen die Odysseus moest doorstaan voor hij terug kon keren naar zijn geliefde eiland Ithaka en zijn vrouw Penelope. Hij moest vechten tegen cyclopen en reuzen. Neem Moby Dick, het gaat over de mens in crisis, hij droomt over iets dat niet bestaat, een gigantische witte walvis en hij vangt hem. Dan de bijbel, Maria raakte zwanger, gewoon uit niets en er ontstaat een nieuwe wereldbeschaving. In Duizend-en-een-nacht staat alles wat je moet weten om het leven aan te kunnen. Of neem The Old Man and the Sea, over een strijd tussen een visser en weer over een gigantische vis.

‘Deze boeken moet je in huis hebben. Je hoeft ze niet te lezen, maar laat ze aan je kinderen zien. Om te tonen dat je deel bent van de mensheid die een crisis kan bezweren.’

Boeken kunnen angsten bezweren?

‘Ja, absoluut. Boeken geven je de kracht om te vechten, het onmogelijke mogelijk te maken, je dromen te verwezenlijken en verder te gaan met het leven. Na de huidige crisis krijgen we het leven nog mooier terug. Dat leren de boeken ons.’

Het zijn eeuwenoude boeken die u noemt. Vindt u die overlevingskracht niet in hedendaagse literatuur?

‘Nee, in de meeste boeken niet. De moderne literatuur is voornamelijk commercieel: alles draait om de verkoopcijfers, de top 10, geschreven voor vermaak. De boeken waar ik van houd zijn bedoeld om de essentie van het leven door te geven.

‘Natuurlijk lees ik ook moderne literatuur, ik volg alles, dat is mijn werk. Maar of ik ervan geniet is een ander punt.’

Gaat u de coronacrisis in een volgend boek gebruiken?

‘Ik houd een dagboek bij. Ik blijf veel binnen maar als ik een frisse neus haal, pak ik de fiets en kijk ik naar de mensen. Ik woon al dertig jaar in dit land, maar ik vind het uniek om de Nederlandse cultuur in crisistijd te beleven. Ik heb veel gelezen over ellende in dit land: de overstroming in 1953 en de Tweede Wereldoorlog. Maar ik wist nooit hoe de Nederlander écht zou zijn in een crisis. Nu zie ik het.’

Wat ziet u dan?

‘Ik wist niet dat de Hollandse mens zo mooi kon zijn. In de afgelopen dertig jaar heb ik vaak gehoord ‘doe gewoon’ of ‘doe normaal’. Maar het zei me niets. Nu is het crisis en inderdaad: de Nederlander doet gewoon en normaal. Het is uniek hoe rustig er leiding wordt gegeven. Mensen raken niet in paniek. Ik fietste gisteren langs de weilanden. En ik zag hoe mensen op plekken gingen zitten waar ze nooit eerder hadden gezeten om afstand te houden. Ik zag een rij van een kilometer voor een ijssalon. Het was surrealistisch maar zo mooi. Ik huil niet zo gauw maar nu sprongen de tranen in mijn ogen en dacht ik: god, ik houd van deze mensen.

‘Ik heb altijd gedacht: ik ben een Perzische man die in de Nederlandse taal woont maar ik kan nu met trots zeggen dat Nederland mijn tweede geboorteland is. Dat komt door deze crisis, ik word zo geraakt door de mensen. Het voelt alsof ik een personage ben van het mooiste boek dat nog niet is geschreven.’

U bent opgewekt over de situatie Nederland, hoe kijkt u naar de situatie in Iran?

‘In Iran zegt het regime ook: blijf thuis. Maar niemand houdt zich eraan. Want hoe kom je aan eten als je thuis blijft? Het regime zorgt alleen voor zijn aanhangers. Dus iedereen gaat gewoon naar buiten wetende dat ze de dood tegemoet gaan maar dat ze in ieder geval brood op de plank brengen.

‘Ik wens dat de coronacrisis voor Iran een keerpunt zal zijn, dat het een goddelijke interventie is die ons verlost van de ayatollahs. Het regime heeft tijdens deze crisis zijn lelijkste kant laten zien. Ze laat de bevolking aan haar lot over. Ik wens niemand de dood toe, ook de ayatollahs niet. Maar de Iraniërs wensen dat de hoogste ayatollah het coronavirus krijgt. Als deze ayatollah overlijdt er is geen andere leider met gezag die hem kan opvolgen. Dus dan is het afgelopen met dit regime in de huidige vorm. Maar bang voor het coronavirus heeft de ayatollah zich achter de gordijnen verstopt.’

Heeft u nog tip voor de lezer om de dag door te komen?

‘Beleef deze dagen. Onthoud en kijk. Sta stil bij het brood dat je eet. En bezweer je angst. Dat is je taak. Dat doe je door intensiever dan ooit te leven. Zie hoe rijk en gelukkig je bent: buig je hoofd voor wat je hebt vandaag.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden