de gids schoonmaken

Schoonmaakdilemma's: moet je een vieze wc-borstel vervangen en hoe vaak verschoon je je lakens?

De basisregels rondom stofzuigen en de vaat doen kennen we. Maar hoe vaak moet je eigenlijk je handdoek verschonen? En is het vies om binnenshuis je schoenen aan te houden? Zes schoonmaakdilemma’s (en de antwoorden) op een rij. 

Beeld Suzanne Ranzijn

Is het vies om je schoenen aan te houden in huis?

In sommige huishoudens is het een ware splijtzwam: moet je je schoenen uittrekken bij binnenkomst? Hoe vies is het eigenlijk om ze aan te houden?

In een op menig lifestylewebsite aangehaald onderzoek van een Amerikaanse microbioloog werden op de schoenzolen van proefpersonen gemiddeld 421 duizend bacteriekiemen aangetroffen, waaronder de darmbacterie e. coli – in de volksmond ook wel bekend als de ‘poepbacterie’. In meer dan 90 procent van de gevallen zouden die bacteriën worden overgedragen op een schone tegelvloer. Een andere Amerikaanse onderzoeker waarschuwde in 2017 voor de gevaren van de Clostridium difficile, een bacterie die ernstige diarree en darminfecties kan veroorzaken en op meer dan een kwart van de door hem onderzochte schoenzolen werd aangetroffen.

Dat lijkt een behoorlijk overtuigend argument om de schoenen bij de voordeur te laten staan. Maar Hermie Harmsen, universitair hoofddocent medische microbiologie aan het UMC Groningen, maakt zich er niet zo’n zorgen over. ‘Gewone e. coli zijn niet direct ziekmakend. Van de slechte variant kun je heel erg ziek worden, maar dat hangt af van de hoeveelheid. E. coli-bacteriën op schoenen zullen relatief laag zijn in aantal.’

Ook van de dreigend klinkende bacterie Clostridium difficile wordt Harmsen niet bang. ‘Sporen van die bacteriën zijn bijna overal te vinden, dus ook onder je schoenen. Dat vind ik niet heel opmerkelijk.’ Over het algemeen kan ons immuunsysteem de bacteriën in onze dagelijkse omgeving prima aan, aldus Harmsen. ‘Dat is maar goed ook, anders zouden we constant ziek worden.’

Maar niet alleen bacteriën liften onder je schoenzolen mee de woonkamer in. ‘In huisstof tref je alles aan dat van buiten afkomstig is’, zegt Paul Scheepers, universitair hoofddocent moleculaire epidemiologie en risicobeoordeling aan het Radboud umc. Wie in een drukke verkeersomgeving woont zal met bodemdeeltjes bijvoorbeeld ook slijpsel van wegdek, autobanden en remvoeringen naar binnen lopen, dat schadelijke stoffen bevat. Als dat zich in je huis ophoopt is dat niet erg gezond, maar bij regelmatig schoonmaken blijft het bij een minimale blootstelling, zegt Scheepers. Alleen in bijzondere situaties is het echt van belang een strenger schoenenbeleid te hanteren. ‘Denk aan een brand in de omgeving waarbij ongezonde stoffen zijn vrijgekomen en neergedaald in een oppervlaktebesmetting. Bijvoorbeeld roet of asbest.’

Gids-oordeel: Ja, je sleept een hoop viezigheid onder je schoenen mee het huis in, maar onder normale omstandigheden is dat heus geen gevaar voor de gezondheid. Het blijft dus een kwestie van persoonlijke (of culturele) voorkeur. Hoewel Paul Scheepers concludeert: ‘Baat het niet, schaden doet het zeker niet.’

Hoe vaak moet ik mijn handdoek verwisselen?

Als je hebt gedoucht ben je schoon, dus de handdoek waarmee je je afdroogt zal dan ook wel niet al te vies worden, toch? Mis, door de warmte en het vocht zijn ze ideale broedplaatsen voor bacteriën.

Maar tot wanneer is de hoeveelheid bacteriën acceptabel? Twee microbiologen die zich erover hebben uitgesproken, Philip Tierno van de Universiteit van Geneeskunde in New York en Kelly Reynolds van de Universiteit van Arizona, zeggen dat een handdoek idealiter na drie keer gebruiken gewassen moet worden. Mits de handdoek tussentijds goed droogt, als deze nat in een hoek wordt gegooid of in een vochtige ruimte hangt gaat de vermenigvuldiging van bacteriën nog sneller.

Driemaal gebruiken lijkt microbioloog Hermie Harmsen een goede stelregel. ‘We ruiken vaak aan handdoeken of ze nog fris zijn. Maar eigenlijk zijn we dan al te laat. Als handdoeken gaan rieken, betekent dit dat er veel microbacteriële activiteit is’. Harmsen wast daarom zelf zijn handdoeken preventief na twee keer gebruik. ‘In ons gezin delen wij handdoeken, en ik wil anderen liever niet te veel met mijn bacteriën belasten.’

Maar is het ook ongezond om langer te wachten met wassen, bijvoorbeeld uit milieuoverwegingen? ‘Er is verrassend weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan’, zegt Harmsen. ‘Wel naar de vorming van multiresistente microbacteriën als stafylokokken in openbare wasruimtes, maar dat is van een andere orde. Als daar je handdoek op de grond laat vallen kun je deze beter meteen wassen.’

In onze eigen huidbacteriën, waarmee je jezelf bij hergebruik van een handdoek dus infecteert, schuilt weinig gevaar. ‘Als een huisgenoot last heeft van verkoudheid of diarree, is het misschien verstandig om even geen handdoeken te delen, maar verder is het vooral een kwestie van smaak.’

Gids-oordeel: na elke wasbeurt een schone handdoek pakken, is overdreven, zeggen microbiologen. Maar een hele week al je lichaamsdelen afdrogen met hetzelfde stukje stof, dat vinden we toch weer best veel. 

Hoe vaak moet ik mijn lakens wassen?

Er is weinig lekkerders dan tussen de frisgewassen lakens duiken. Het probleem is alleen: het is zo’n hels karwei om die lakens te wassen - of eigenlijk: je bed vervolgens weer op te maken. Dus doen de meeste mensen dit het liefst zo min mogelijk. De vraag is: hoe vaak is het écht nodig om je lakens te wassen?

De algemene stelregel op sites als Cleanpedia en Good Housekeeping luidt: bij normaal gebruik één keer per twee weken, bij hevig zweten eens per week. Volgens een Britse enquête wast eenderde van de Britten hun lakens minder vaak. ‘Lekker is anders’, zegt microbioloog Hermie Harmsen. ‘Maar de meeste mensen wassen het beddengoed niet één keer per week en we worden niet massaal ziek. De bacteriën in ons bed zijn algemene, humane bacteriën, die je niet snel ziek zullen maken.’ Harmsen: ‘De echte ziekmakers komen op andere manieren tot ons, via bijvoorbeeld niezen’.

Vaak gaan we onze lakens wassen als we het zelf niet meer lekker vinden en daar is een reden voor, denkt Harmsen: ‘Ik heb hier geen wetenschappelijk bewijs voor, maar ik denk dat dit ons eigen verdedigingsmechanisme is. Dat we het gaan wassen voordat de bacteriële activiteit ziekmakend wordt’. Harmsen noemt dit het ‘gatsie-mechanisme’.

Beeld Daantje Bons

Onze lakens worden onwelriekend en smoezelig door zweet, huidvet en - schilfers en stof. En laat deze menselijke vezels nou net een heerlijk hapje voor de huisstofmijt zijn. Hun uitwerpselen kunnen op hun beurt problematisch zijn voor mensen die daar allergisch voor zijn. Bacteriën en huisstofmijten gedijen extra goed in een vochtige omgeving. Hierom kun je beter je lakens omslaan zodat de zweetplekken kunnen drogen, in plaats van ‘s ochtends je bed strak opmaken.

Harmsen: ‘In een hotel wil je overigens wel iedere keer schone lakens. Dit omdat de bedwants - een parasiet die dol is op vieze lakens - de laatste jaren is teruggekomen in Europese hotelbedden.’

Gids-oordeel: volgens deskundigen hoef je pas te verwisselen als het zelf vindt stinken. Deze richtlijn vinden we wel erg losjes. Ons ‘gatsie-mechanisme’ ligt een stuk hoger.

VOLKSKRANT OPRUIMCHALLENGE 2019 

We hebben alle verhalen en tips over opruimen en schoonmaken bij elkaar gezet op een speciale verzamelpagina. Schoonmaaktips en ervaringen uitwisselen kan binnen deze speciale Facebookgroep,  

Mogen vieze schoonmaakdoekjes bij de gewone was?

Handig, die gele duizenddingendoekjes voor het huishouden. Je kunt ze overal voor gebruiken en na het poetsen op 60 graden wassen. Het hete water doodt potentieel ziekmakende bacteriën. Het enige probleem is dat je meestal geen wasmachine kunt vullen met vieze schoonmaakdoekjes. Ze moeten dus ergens bij. Bijvoorbeeld bij de handdoeken, die je ook heet kunt wassen, of bij sokken of beddengoed. Maar wacht even, is dat niet heel smerig?

Allereerst: bacteriën zijn overal. Daar hoeven we niet bang voor te zijn, zegt Marcel Zwietering, hoogleraar levensmiddelenmicrobiologie aan de Wageningen Universiteit. Sterker nog: ‘Als je een vies vaatdoekje zou opeten, is er 99,9 procent kans dat er niks gebeurt.’

Toch is het verstandig om voorzichtig om te gaan met schoonmaakdoekjes, adviseert Zwietering, zeker als er kleine kinderen in huis zijn of opa en oma – ouderen hebben een minder goed werkend afweersysteem – wel eens op bezoek komen. Of als er zieken in huis zijn. Af en toe kan er toch een schadelijke bacterie de kop opsteken, zoals de bacterie Campylobacter. Andere bekende boeven onder de bacteriën: Salmonella en Listeria.

Wassen op 60 of desnoods 95 graden werkt dan prima: juist de bacteriën die het gevaarlijkste zijn, gaan dood in de kookwas. Die vieze doekjes mag je gewoon bij het ondergoed, de sokken, handdoeken en het beddengoed in de wasmachine stoppen. De wasmachine spoelt eerst een hoop viezigheid en bacteriën weg, daarna komt het wasmiddel erbij, samen met het hete water. Dat overleven schadelijke bacteriën niet.

Maar, adviseert Zwietering: spoel dat schoonmaakdoekje even goed uit met heet water voor je het in de wasmand gooit. ‘Een goede vuistregel voor ontsmetten is: als je je handen brandt aan het water, is het heet genoeg’, doceert de Wageningse hoogleraar. ‘Niet te veel spetteren, want dan verspreid je die bacteriën juist weer. Gebruik huishoudhandschoenen of leg het in een afwasbak met heet water en hang het daarna goed uit zodat het kan drogen. Onthoud: bacteriën gedijen in een omgeving die warm en vochtig is en waar er iets te eten valt. Met uitspoelen, desinfecteren met hitte en daarna drogen kun je de risico’s op een infectie sterk verkleinen.’ 

Gids-oordeel:  Ja dus. Maar wel op een hoge temperatuur. De Britse cleanfluencer Sophie Hinchcliff legt ze ‘s avonds in heet water. Dat is dus ook een goed plan. 

Beeld Daantje Bons

Is het eigenlijk nodig om je wasmachine te ontkalken?

De wasmachine maakt alle kleren (als het goed is) brandschoon. Maar hoe houd je de wasmachine zélf eigenlijk proper? Er zijn speciale tabletten op de markt om de wasmachine te ontkalken. ‘Het kalk dat in ons water zit, zou het verwarmingselement in de wasmachine kapotmaken. Vroeger was dat zo, maar tegenwoordig is dat echt onzin’, zegt Hans Grootveld van Wasmachineservice Haaglanden, die al 43 jaar in het vak zit. Hoeveel kalk het water bevat, verschilt per gemeente, variërend van zacht (weinig kalk) tot hard water (veel kalk). Je kunt online opzoeken hoe het in jouw woonplaats zit. ‘Alleen heel hard water kan ervoor zorgen dat er na verloop van tijd iets minder warmte wordt afgegeven, maar dat effect is eigenlijk te verwaarlozen’, aldus Grootveld. Op de achterzijde van je wasmiddel, dat tegenwoordig waterontharders tegen kalk bevat, wordt wel aangegeven dat je méér wasmiddel moet gebruiken als je in een gebied woont met kalkrijk water.

Wie de machine schoon wilt houden, doet er verstandig aan om elke maand een was op 95 graden te draaien. Je kunt er een vaatwastablet bij doen voor extra resultaat. We wassen tegenwoordig vaak op 30 graden, wat verstandig is voor het behoud van onze planeet, maar bacteriën dood je er niet mee. Vandaar die hete was eens per maand.

Haal na het wassen altijd even een apart doekje langs de rubberen rand vooraan de trommel, zodat je eventuele troepjes – papier of munten – én vetluis weghaalt. Vetluis is geen echt beestje (gelukkig), maar een bacterie die ervoor zorgt dat je trommel en de kleding die je eruit haalt niet zo fris meer ruiken. Laat na het wassen altijd de machine openstaan. Zo kan de condens ontsnappen en hebben bacteriën minder kans. Lees hier meer tips.

Gids-oordeel: Nee. Wel om de machine een keer per maand op 95 graden te laten draaien om  bacteriën te doden. En vetluis weg te krijgen. 

Hoe goor is een wc-borstel?

De vraag stellen is ’m beantwoorden. Je gebruikt het ding om aangekoekte ontlasting van de binnenkant van je toiletpot te schrobben. Dus ja, best vies.

Regelmatig een nieuwe kopen is niet erg duurzaam. En ook niet nodig. Als het goed is, gebruik je de borstel tenslotte alleen om de wc mee schoon te maken en niet om, noem maar wat, je rug mee te scrubben of de afwas te doen. Een beetje vies hoort nou eenmaal bij de functieomschrijving van een wc-borstel en is dus helemaal niet erg.

Je kunt je wc-borstel natuurlijk wel eens in de zoveel tijd een hygiënische opfrisbeurt geven. Bijvoorbeeld door de borstel in de chloor zetten of er ontsmettingsmiddel op te spuiten, maar het kan ook milieuvriendelijker. Schoonmaakexpert en schrijver van Het Grote Poetsboek Diet Groothuis zet haar wc-borstel eens in de maand in de soda: ‘Dat ontsmet én maakt schoon, het is weinig milieubelastend en het is goedkoop’. Hier kun je een speciaal emmertje of bakje voor gebruiken, dat je niet voor andere klusjes gebruikt. Vergeet niet de houder mee te nemen waar de borstel na elk gebruik in staat uit te lekken.

De steel is ook een verzamelplaats voor bacteriën en bovendien het gedeelte dat je met je handen aanraakt. Die kun je dus wat vaker schoonmaken met een wc-papiertje waar je een klein beetje schoonmaakmiddel op spuit en dat daarna doorgespoeld kan worden.

Een laatste tip om de wc-borstel zo schoon mogelijk te houden, is het ding zo min mogelijk gebruiken. Leg een wc-papiertje in de pot voor je aan de slag gaat met een grote boodschap. Dan blijven er geen remsporen achter en hoef je niet elke keer die borstel door de wc te halen. 

Gids-oordeel: Waarschijnlijk weet je zelf het beste hoe vies jouw wc-borstel is. Niet meteen weggooien als er wat restjes tussen zijn haren zitten, geef het ding wat liefde door ‘m af en toe in een sopje te zetten. 

Even een papiertje in de pot voordat je aan de slag gaat Beeld colourbox
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.