Schatzoeken met magneten op de bodem van het kanaal

'Juist dat je vaak niet precies weet hoe iets in het water is beland, maakt het zo mooi'

Het is een hobby die snel aan populariteit wint, maar niet zonder gevaar is. Wie een magneet uitwerpt, duikt mysteries op: een brommer in het kanaal, een kluis met trouwringen in de rivier. En soms zelfs een bom.

Henk Driessen. Foto Niels Blekemolen

De man die al zes keer een explosief opviste, bevestigt het touw van de magneet aan zijn broek en werpt de platte ronde schijf, net een zware ijshockeypuck, met een ferme zwiep het water in.

Henk Driessen. Foto Niels Blekemolen

Plons.

Water spat op en de schijf verdwijnt in de diepte. Voorzichtig trekt de man het touw een stukje in en laat de magneet over de bodem van het kanaal in Veghel schrapen. Dan voelt hij wat tegenwicht - is er iets blijven plakken? Wat zal er tevoorschijn komen uit het donkere water?

Hier draait het Henk Driessen (61) allemaal om: de spanning, de verrassing, de onvoorspelbaarheid. In zijn eigen woorden: 'Je weet nooit wat je uit het water haalt.' Even later zegt hij, mijmerend: 'Stel je voor dat al het water hier opeens weg is, dan ligt er veel op de bodem hoor.'

Hij haalt zijn touw rustig binnen, zodat de magneet niet loslaat. 'Het is flink zwaar', zegt hij. Briesend en steunend takelt hij het voorwerp omhoog. Onder het wateroppervlak glinstert een vorm. 'Het is een fiets volgens mij. Nee, wacht, een brommer!' De deels weggeroeste snorfiets zonder banden landt op de kade, water en modder stromen uit de benzinetank.

Henk Driessen, postbezorger te Erp, is een van de vele fervente beoefenaars van een hobby die een aantal jaar geleden is ontstaan, magneetvissen. Ook wel metaal- of ijzervissen genoemd, omdat je de liefhebberij volgens sommigen moet vernoemen naar de vangst, niet naar het aas. Daar zit wat in, toch bekt magneetvissen beter. Het werkt precies zoals je zou denken. Met een sterke magneet aan een touw kam je de bodem van rivieren, sloten of andere wateren af om metalen voorwerpen op te vissen. Wat de strandjutter met een metaaldetector doet, doet de metaalvisser met een magneet: schatzoeken.

Wie iets moois vangt, bewaart zijn vondst. De rest gooit hij weg of brengt hij naar de ijzerhandel. Zo is magneetvissen ook goed voor het milieu én voor de eigen portemonnee, al moet je voor 13 cent per kilo wel heel ijverig hengelen.

Neodymiummagneten

Nederland is niet het enige land waar magneetvissen een populaire hobby is. Filmpjes op YouTube tonen aan dat er ook veel magneetvissers actief zijn in Tsjechië, Engeland, Schotland en Duitsland. Over de oorsprong is weinig bekend. Maar de opkomst van de neodymiummagneten, die kleiner en goedkoper zijn dan oudere magneten en bijna niet breken, heeft magneetvissen zeker populair gemaakt.

Gevonden voorwerpen Van Henk Driessen. Foto Niels Blekemolen

Avontuurlijke buitenmensen

Overal waar water is, kun je het vanzelfsprekend doen, maar magneetvissen is vooral populair buiten de Randstad en over de grens in Vlaanderen. Op YouTube staan filmpjes die meer dan een miljoen keer bekeken zijn, zo gemonteerd dat je in een paar minuten de vangst van een dag ziet: een standbeeld, een zwaard, een mitrailleur, een boodschappenkarretje - hoe ouder, groter en illegaler, hoe meer views.

Per regio zijn er Facebookgroepen waarin honderden magneetvissers hun mooiste vondsten en beste plekjes met elkaar delen. 'Een stukje nostalgie opgevist', schrijft iemand bij een foto van een oude Atari-spelcomputer. 'Waar zou dit nou voor gebruikt zijn?', schrijft een ander bij foto's van een kweekset met warmtelampen, met een huilend-van-het-lachen-emoji erbij.

'Magneetvissers zijn avontuurlijke buitenmensen, van alle leeftijden', zegt William van der Bolt van Detector Plaza, een winkel in Uden die magneten verkoopt. 'Ze houden van geschiedenis en archeologie, op een romantische manier.' Een jaar of zes geleden, schat hij, is de hobby populair geworden.

Foto Niels Blekemolen
Foto Niels Blekemolen
Foto Niels Blekemolen

Voor 30 euro heb je al een magneet met een trekkracht van 130 kilo. Van der Bolt: 'Je hebt ook van die cracks die 300 of 500 kilo trekkracht willen, voor hen perfect, maar voor sommige mensen is dat te zwaar.' Haal de termen 'magneetvissen' of 'metaalvissen' door het krantenarchief en allerlei nieuwsberichtjes, vooral uit regionale kranten, duiken op.

Uit De Stentor van 6 mei: 'Jongens vissen revolver op'.

Uit de Tubantia van 11 april: 'Schatvisser Dani vangt een kluis'.

En uit Het Laatste Nieuws: 'Magneetvisser Stan (12) vist op 'gestolen fiets'; 'Granaat gevonden in vijver'.

In Brabant is Henk Driessen inmiddels een lokale beroemdheid. Het laatste nieuwsbericht dat over hem in het Brabants Dagblad stond: 'Erpenaar 'vangt' wéér een granaat uit Veghelse Aa.' Hij krijgt veel aanspraak als hij aan het water staat. De mensen in het dorp roepen hem weleens na: 'Hé, granaatvanger!'

Nee, magneetvissen is niet geheel zonder gevaar. Maar Driessen weet wat hij moet doet doen als er een explosief aan zijn magneet blijkt hangen. Nu wel.

De eerste keer, een jaar geleden, ging het bijna mis. Hij herkende het explosief dat hij uit de haven bij Grave had gevist niet als zodanig en nam het voorwerp trots mee naar huis. Daar begonnen de twijfels - toch maar even de politie bellen. De agent die langskwam wist het ook niet zeker. De EOD (Explosieven Opruimingsdienst Defensie) wel: een mortier.

Meneer en mevrouw Driessen moesten buiten wachten, terwijl de mannen van de EOD het mortier onderzochten in de schuur. Uiteindelijk werd het explosief meegenomen. Het was een Brits mortier, die rond 1944 daar terechtkwam, toen de geallieerden met Operatie Market Garden in de buurt van Grave vochten tegen de Duitsers.

De prijzenkast van Henk Driessen. Foto Niels Blekemolen

Vitrinekast

Voortaan wist Henk Driessen hoe zo'n ding eruit zag. De volgende keer dat hij beet had - aan de Aa in Veghel, ter hoogte van lunchroom Brownies and Downies - herkende hij de granaat meteen en belde 112. Hij liet het explosief weer zakken in het water, om een eventuele ontploffing te dempen, en wachtte op de politie.

De EOD kwam een paar uur later en borg de Mills-handgranaat op in een explosiebestendig kluis. Daarna werd het overblijfsel uit de Tweede Wereldoorlog op locatie, een zogenaamde plofplek, gecontroleerd tot ontploffing gebracht.

In zijn woonkamer serveert Driessen cake en koffie en laat trots zijn vitrinekast zien, met zijn mooiste vondsten. Een revolver, munitie, oude munten, telefoons. Naast de glazen kast ligt op de bijzettafel een volledig verroest geweer dat binnenkort wordt onderzocht door een wapenexpert van het museum Bevrijdende Vleugels in Best.

Onder het afdakje in de tuin heeft hij nog drie kasten vol ijzer staan: hamers, nijptangen, ankers, sleutels, messen, kluizen. En langs de schutting staan verroeste fietsen opgesteld. Ook een oude scheeps-wc-pot staat tussen de planten.

Wat een ander als rommel zou omschrijven, is voor Henk Driessen een trofee. 'Ik ben gewoon gek op oud ijzer. Als ik op mijn ronde met de post zie dat mensen oud ijzer hebben staan, vraag ik altijd of ik het mag meenemen.' Met zijn vrouw Wilhelmien (62) heeft hij afgesproken dat er maar één kast met vondsten binnen mag staan.

Het zijn de verhalen achter de objecten, waarnaar je alleen maar kunt gissen, die het magneetvissen zijn romantiek geven. Hoe is die brommer in het kanaal beland? Een dronken bestuurder, een mislukte roof? Dat vraagt Henk Driessen zich af bij zo'n vangst.

Foto Niels Blekemolen

Verscholen achterafplekjes

Een tijd terug viste hij een kluisje op, met daarin trouwringen en paspoorten van een Turkse familie. Hij bracht de kluis plus inhoud naar de politie, maar de eigenaren wilden hun bezittingen niet terug hebben. Was het iets met de verzekering? Of rakelden de ringen vervelende herinneringen op? Geen idee, maar het prikkelt de fantasie.

'Het is eigenlijk honds-asociaal wat mensen allemaal in het water gooien', zegt Reinout Volkers, een 23-jarige student uit Heerde, een dorp aan de rand van de Veluwe. Daarna, lachend: 'Maar ja, daardoor vang je wel wat.'

Op deze zaterdag in mei staat hij in de haven van Kampen 'te gooien' met magneten van 250 kilogram trekkracht, samen met zijn vriend Steven (22), student werktuigbouwkunde. De Hanzestad kent een rijke geschiedenis van handel op het water, dus wie weet wat de dag oplevert. Een uur later liggen er op de kade ijzeren pijpen, muntjes, dikke moeren en een 3 meter lange, vuistdikke trekkabel. 'Die kan ik nog wel verkopen.'

Foto Niels Blekemolen

Wie eenmaal zijn magneet uitwerpt, merkt dat de eerste vondsten verslavend werken. Als dit al binnen een paar minuten gevangen kan worden, wat is er dan nog meer allemaal te vinden? Troep vooral, maar de doorzetter wacht een prijs.

De jongens begonnen er ooit mee nadat een vriend een bolderkar vol gereedschap had opgedoken. 'Daar heeft hij aardig wat geld voor gevangen.' Met een magneetje uit een stereotoren ging Volkers aan de slag, maar dat had zo weinig trekkracht dat er alleen bierdopjes en spijkers uit het water kwamen.

De twee vrienden besloten om een paar flinke magneten bij de groothandel in te slaan. Ze gingen per vijf, dus daarna waren er drie over. Volkers bouwde een website, waar hij ze te koop aanbood. Binnen een paar weken waren ze weg en nog altijd verkoopt hij 'één of twee' magneten per week.

Volkers vist graag bij verscholen achterafplekjes, want dat kunnen nog weleens dumpplekken voor criminelen zijn. Zo had hij laatst een geweer te pakken. Eerst kwamen de patronen uit het water, toen de kolf. Hij bracht het wapen naar de politie. Later hoorde hij dat het geregistreerd was in Zweden en daarnaartoe terug moest.

'Hoe komt zo'n geweer hier terecht?', zegt hij. 'Dat is toch leuk om je af te vragen? Juist dat je vaak niet precies weet hoe iets in het water is beland, maakt het zo mooi.'

Of: hoe de schaarste van zekerheden de magneetvisser eindeloos nieuwsgierig maakt naar wat het donkere water verbergt. Het zijn verzamelaars, handelaren, amateurarcheologen, romantici, roestliefhebbers, misdaadkenners, schatzoekers. En mensen die er gewoon van houden om urenlang aan een plomp te staan en soms een praatje aan te knopen met een nieuwsgierige voorbijganger. 'Wat bent u aan het doen?'

Foto Niels Blekemolen

Is magneetvissen eigenlijk wel legaal?

Hoe gaat het vissen in zijn werk, wat mag wel en wat niet?
Er is geen landelijke wetgeving over magneetvissen. Elke gemeente kan bepalen of de hobby mag worden uitgeoefend. Met een algemene plaatselijke verordening (APV) kan een verbod uitgevaardigd worden. Onder meer in de binnensteden van Haarlem, Groningen en Delft geldt zo'n verbod. Het gevaar van bommen opvissen is daar te groot, of de hobby wordt beschouwd als bedreiging voor archeologisch onderzoek.
Ook op privéterrein, bijvoorbeeld van een boer, mag je niet zonder toestemming magneetvissen.

Wie wapens, munitie of explosieven opvist, moet dit altijd melden bij de politie. Strikt genomen zijn de vondsten die magneetvissers uit het water halen niet hun eigendom. Van gevonden voorwerpen moet je, volgens de wet, aangifte doen, behalve als je direct de eigenaar kunt benaderen. Hier kun je de exacte wetgeving nalezen.