de gids opvoeden

Schakelen jonge vaders en moeders opa en oma te vaak in als gratis crèche?

Anna van den Breemer schrijft elke woensdag over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

Zo’n 80 procent van de Nederlandse grootouders past weleens op de kleinkinderen Beeld Claudie de Cleen

Achter elke succesvolle man staat een sterke vrouw; we kennen allemaal het gezegde. Een variant zou zijn: achter elke succesvolle ouder staan een sterke opa en oma. Want het is geen geheim dat menig jong gezin de wekelijkse opvangpuzzel alleen rondkrijgt dankzij de vaste oppasdag(en) van de grootouders.

Prima oplossing, toch? Dat valt te bezien. Vorig jaar doken alarmerende nieuwsberichten op over afgepeigerde oma’s. Vragen jonge vaders en moeders te veel van hun babyboomouders? En hoe maak je goede afspraken?

Wat zeggen de deskundigen?

Zo’n 80 procent van de Nederlandse grootouders past weleens op de kleinkinderen; ongeveer eenderde van de opa’s en oma’s doet dat minimaal wekelijks. Volgens socioloog Fleur Thomése is dat aanmerkelijk minder dan in veel andere Europese landen. ‘Dat komt door de goede beroepsmatige opvang in Nederland en het gegeven dat veel moeders in Nederland parttime werken en dus meer thuis zijn. Vooral in Zuid-Europa zijn oma’s vaak dagelijks bij hun kleinkinderen.’

Toch zijn grootouders ook hier een spil in het jonge gezin. Was er vroeger sprake van een incidenteel logeerpartijtje, nu zorgen opa’s en oma’s op structurele basis. Vanwaar die verschuiving? Allereerst zijn de gezinnen kleiner, waardoor het aantal kleinkinderen behapbaar is. Grootouders zijn langer fit en meer moeders werken. Daar komt bij dat kinderdagverblijven duur zijn en dat de meeste mensen vinden dat een kind geen vijf dagen op de crèche thuishoort.

Maar de invloed van grootouders gaat nog verder. In families waar opa en oma vaak bijspringen, is de kans op gezinsuitbreiding bijna twee keer zo groot als in gezinnen waar dat niet gebeurt, zo bleek uit een volgstudie naar 182 grootouders van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Onze resultaten zijn in lijn met de grootmoederhypothese’, zegt Thomése, die betrokken was bij het onderzoek. Volgens die theorie hebben vrouwen na de menopauze wel degelijk een evolutionaire functie: ze vergroten de levenskans van hun kleinkinderen door hen te verzorgen.

Zijn oma’s en opa’s inderdaad overbelast? ‘Het is zeker niet alleen een roze verhaal’, zegt Thomése. ‘Gepensioneerde ouders voelen veel druk om hun kinderen te helpen. Als ik lezingen geef over dit onderwerp, hoor ik dat het niet altijd vrijwillig gaat. Sommige ouderen denken: ik heb mijn steentje al bijgedragen.’ Uit een studie in wetenschappelijk tijdschrift Evolution and Human Behavior blijkt dat zorgende grootouders langer leven. De onderzoekers hielden rekening met beïnvloedende factoren, zoals fysieke gezondheid. Let wel: grootouders die zich dagelijks bekommeren om de kleinkinderen, hebben juist méér gezondheidsproblemen.

Hoe moet het dan wel?

Opa’s en oma’s moeten zich goed realiseren waaraan ze beginnen, waarschuwt Anneke Groen, die samen met socioloog Herman Vuijsje het boek Eindeloos Ouderschap – Zorgen voor je kinderen houdt nooit meer op schreef. ‘Je zit er al snel jaren aan vast, want je kunt niet bij je zoon wél babysitten en bij je dochter niet.’ Wat Groen trof, was de vanzelfsprekendheid van beide kanten. ‘Grootouders willen helpen en kinderen rekenen erop. Zelf zou ik het nooit aan mijn moeder hebben durven vragen. De band tussen de generaties is nu opener en vriendschappelijker.’

Er is een gouden regel waaraan grootouders zich moeten houden, vindt Groen ‘Geef geen kritiek op de opvoeding. Dat laat je bij de ouders. Een hoofdstuk van ons boek heet ‘Slikken, zwijgen en schenken’. Dát is de taak van oma en opa.’ Dat kan lastig zijn. Want met een vaste babysitdag komt oma niet langer weg met pure verwennerij, maar mee-opvoeden mag ook niet. ‘Het is daarom goed om verwachtingen uit te spreken en duidelijke afspraken te maken. Vaak begint men daar te laat over.’

Om af te sluiten nog een kleine mededeling: deze rubriek kon alleen tot stand komen dankzij de vaste oppasdag van de ouders van uw verslaggeefster.

Beeld Claudie de Cleen

Over opvoeden vliegen de meningen je om de oren. In onze nieuwe nieuwsbrief onderzoeken we interessante kwesties en trends op het gebied van modern ouderschap. Ontvang de nieuwsbrief elke woensdagmiddag in je inbox. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.