Rwanda leert de wereld opruimen

Zaterdag gaan miljoenen vrijwilligers in honderdvijftig landen weer zwerfvuil opruimen tijdens de jaarlijkse World Clean Up Day. Reisredacteur Noel van Bemmel was op reis in Afrika en ontdekte tot zijn verrassing dat Rwanda een de schoonste landen ter wereld is. 

De mooie, brede en schone straten van Rwanda Foto Noel van Bemmel

In het ooit zo beruchte Afrikaanse land ruimen bewoners iedere maand samen hun buurt op. Wie niet komt opdagen krijgt een stevige berisping of een boete van de buurtleider. Iedere vierde zaterdagochtend van de maand is het ‘Umuganda Day’, het land ligt dan even stil. Iedereen ruimt op. 

‘Op vrijdagavond krijgen we alvast een berichtje op de buurtapp’, zegt hoteleigenaar Eugene Rutagarama. ‘Dan weten we wat er waar moet gebeuren. Zoals de greppel naast de weg of rommel op het strand.’ In arme dorpen gaat een omroeper langs de huizen. Bijna iedereen komt opdagen, stelt Rutagarama, want de traditie van Umuganda is sterk. ‘Zo bouwen we versneld het land op en versterken de gemeenschapszin. Niemand wil nog terug naar de tijd van de genocide; we moeten samen vooruit.’

‘Het valt best mee hoor’, zegt schipper Fidele Mushimiyimana. ‘Het is eigenlijk maar twee uurtjes en je kunt afwisselen binnen de familie.’ Maar als niemand gaat, merkt hij, klopt er wel een buurtleider aan de deur. ‘Die zal nog eens uitleggen dat Umuganda iets is dat je voor jezelf doet.’ Eerst mopperden de Rwandezen over dwangarbeid op zaterdag – vormen van gemeenschapswerk begonnen al in de jaren zestig – maar inmiddels zien veel dorpelingen dat hun leefomgeving is verbeterd door samen op te ruimen of het dak van de school te repareren.

Rwanda leert de wereld opruimen. Foto Noel van Bemmel

Het verklaart waarom de wegen en velden van Rwanda spic en span zijn. In hoofdstad Kigali staan blinkende recyclebakken (met Chinese stickers) en in het vliegtuig waarschuwt de purser dat plastic zakken aan boord dienen te blijven: verboden in Rwanda, in de strijd tegen zwerfvuil. Op de vraag of Rwanda inmiddels het schoonste land van Afrika is, antwoordt een verontwaardigde regeringsvertegenwoordiger: ‘Nee meneer, Rwanda is schoner dan de meeste Westerse landen!’ Dat klopt. Het land koestert haar bijnaam: het Singapore van Afrika.

Inmiddels komen buitenlandse deskundigen graag kijken hoe het de Rwandese overheid is gelukt alle inwoners tussen 18 en 65 jaar vrijwilligerswerk te laten doen. Op zijn beurt komt Rwanda graag in het buitenland uitleggen hoe dat moet. Het land stuurt opvallend veel agenten en soldaten op VN-vredesmissies – omdat de internationale gemeenschap slechts toekeek tijdens de genocide in 1994. 

Rwanda leert de wereld opruimen Foto Noel van Bemmel
Rwanda leeft de wereld opruimen. Foto Noel van Bemmel

Zaterdag 15 september is World Clean Up Day. Ooit begonnen als een initiatief om de haven van Sydney schoon te krijgen (1989) of de bossen van Estland (2007), inmiddels organiseren duizenden organisaties in honderdvijftig landen opruimacties met vrijwilligers. In de kampongs van Indonesië, langs de Tiber-rivier in Rome of op de stranden van Curaçao. In Nederland gaan zaterdag 262 projecten van start, zoals het strand opruimen van Scheveningen met personeel van touroperator TUI of zwerfvuil prikken met bewoners van de Eindhovense wijk Strijp-S ()

Wil je thuis ook flink de bezem door je huis halen? Vanaf 1 oktober begint de Volkskrant een ‘Opruim Challenge’. De hele maand oktober brengen we handig en inspirerende verhalen over organiseren en opruimen van huis, computer en administratie. Er is nu al een groep op Facebook waar we persoonlijke opruimkwesties verzamelen en verhalen delen.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.