de gids smalltalk

Praatjesmakers op de werkvloer

Deze mensen moeten voor hun werk veel smalltalken. Hoe belangrijk zijn die praatjes voor ze? En wat doen ze als het gesprek stroef verloopt?

Jeroen den Hartog. Beeld Katja Poelwijk

Jeroen den Hartog (30), kapper bij SIM SON in Utrecht

Wat werkt het best tijdens smalltalken?

‘Ik werk veel met vaste klanten. Dan ben je het level voorbij waarin je elkaar nog een beetje moet ontdekken. Hierdoor vermijd ik de standaard onderwerpen zoals het weer. Als iemand een onderwerp aankaart toon ik altijd serieuze en oprechte interesse en stel ik gerichte vragen. Dat maakt het smalltalken ook draaglijker voor mijzelf. Ik wil het over inhoud hebben. Stel er komt een man uit India langs voor een knipbeurt, dan zal ik hem niet de standaardvraag stellen of hij uit Mumbai of Delhi komt. Dan laat ik zien dat ik wat meer over het land weet en vraag ik bijvoorbeeld of hij uit het noorden komt bij Kasjmir in de buurt.

‘Komt er iemand voor de eerste keer naar de salon, dan is het als kapper altijd makkelijk om te beginnen met de vraag hoe iemand geknipt wil worden, om zo een gesprek te beginnen. En stel het is vijf uur ‘s middags en ik weet zelf nog niet wat ik die avond wil gaan eten, dan kan het zijn dat ik gelijk vraag naar wat de klant die avond gaat eten. Misschien krijg ik daardoor wel inspiratie voor mijn eigen avondmaal. Daarnaast merk ik dat oudere vrouwen het stiekem erg leuk vinden als ik een beetje met ze flirt. Dan noem ik ze bijvoorbeeld boef, of zelfs stoute boef.’

Welke onderwerpen zou u nooit bespreken?

‘Van homorechten tot abortus, in onze winkel bespreken we alles. Ook vinden mijn collega en ik het leuk om af en toe te provoceren. Ik zeg dan bijvoorbeeld dat de speech van Thierry Baudet toch wel erg goed was en dat doe ik dan het liefst als er op dat moment een feminist geknipt wordt. Daardoor ontstaan er soms lacherige en flauwe gesprekken met af en toe een serieuze snauw of ondertoon.’

Geniet u van het smalltalken tijdens werk?

‘Ja. Ik vind het zo leuk dat als ik een keuze zou moeten maken tussen nooit meer smalltalken of nooit meer knippen, ik voor nooit meer knippen zou kiezen.’

Ahmed Hamawandi (46), taxichauffeur bij City Taxi Haarlem

Ahmed Hamawandi. Beeld Katja Poelwijk

Hoe doet u dat, smalltalken?

‘Eigenlijk begint de klant altijd met praten. Zo beginnen toeristen vaak over het feit dat alles in Nederland zo netjes geregeld is. Dan klets ik daarover met ze mee. Andere klanten beginnen over het weer, het klimaat of over financiën. Elke dag is anders. Zo zijn er ook mensen die stil zijn. Die zeggen geen woord.’

Hoe gaat u daarmee om?

‘Dan praat ik ook niet. Als iemand somber of chagrijnig is en ik al aan ze zie dat ze geen zin hebben om met mij te praten, dan blijf ik stil.’

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Ik vind het vooral belangrijk voor mezelf. Omdat ik veel nieuwe dingen hoor, verbreed ik mijn horizon enorm. Sommige klanten zeggen dat ze problemen hebben met de belasting of de gemeente. Dan vraag ik daarnaar, zodat ik er van leer en het mij niet overkomt.’

Is er een gesprek in het bijzonder dat u is bijgebleven?

‘Laatst had ik een archeoloog in de auto. Die heeft mij de geschiedenis van de Haarlemmermeer uitgelegd. Ik zie de naam wel vaak op de bordjes langs de weg staan, maar ik wist niet dat de plekken waar onder andere Schiphol en Hoofddorp zich bevinden, vroeger onder water lagen. Er zijn dus kanalen en gemalen aangelegd om het land droog te leggen. Dat vind ik interessant.’

Hans Romeyn (63), burgemeester van Gemeente Heiloo

Hans Romeyn. Beeld Katja Poelwijk

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Ik gebruik smalltalk vaak als ingang voor een gesprek, maar het kan ook helpen om een moeilijk gesprek aan de gang te houden, door het tussendoor over iets simpels te hebben zoals het mooie weer van dat moment. Soms maak ik ook gebruik van smalltalk om een gesprek juist af te ronden.’

Over welke onderwerpen begint u meestal?

‘Ik zeg vaak dat ik een wereldbaan heb in een werelddorp en dan komen mensen al snel met de vraag wat er zo mooi is aan Heiloo. Waarop ik laat weten dat het een dorp is met veel groen en zo ontstaat er dus een klein luchtig gesprekje. Ook begin ik weleens over mijn eigen interesses, zoals de band The Bintangs. Door vervolgens te vertellen wie ze zijn, ontstaat er uiteindelijk een gesprek over muziek en cultuur.’

Geniet u zelf van het smalltalken tijdens uw werk?

‘Ik vind het echt leuk. Ik heb vanwege mijn baan veel contact met mensen. Zo ga ik bijvoorbeeld op bezoek bij ouderen als ze een 60-, 65- of 70-jarig huwelijk vieren, of leid ik een groep kinderen rond op het gemeentehuis. Een klein praatje kan dan enorm helpen om verbinding te maken met die mensen.’

Zijn er momenten waarop u er weleens moeite mee heeft?

‘Alleen als het niet lukt om in een wat langer gesprek tot de inhoud te komen en er dus alleen maar sprake is van smalltalk, dan denk ik bij mezelf: nu mag het wel stoppen. Maar dat hangt af van de omstandigheden. Want als ik een rondje over de markt loop en ik maak een praatje met de marktkooplui over hoe mooi de appels zijn, heb ik er minder moeite mee om niet tot de inhoud te komen.’

Tandarts Edwin Tiemessen (45) uit Utrecht

Edwin Tiemessen. Beeld Katja Poelwijk

Hoe doet u dat, smalltalken?

‘Ik ben van nature geïnteresseerd in mensen en het lukt me vrij makkelijk een praatje te maken met anderen. Bij patiënten die voor het eerst langskomen, begin ik voorzichtig met kennismakende vragen. Hoe ze bij mij terecht zijn gekomen en of ze de tandartspraktijk makkelijk weten te vinden. Bij patiënten die ik wat langer behandel, stel ik meer persoonlijke vragen. Bij sommige patiënten heb je het hooguit over het weer en bij anderen patiënten wissel je wat meer verhalen uit het dagelijks leven.’

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Het maakt het behandelen makkelijker als je door smalltalk een ontspannen sfeer kan creëren waardoor een patiënt zich op z’n gemak voelt. Patiënten ontspannen meestal makkelijker als ze in de vertelmodus komen. Aan kinderen vraag ik wat ze het liefst na schooltijd doen en of ze straks op vakantie gaan en waar. Bij de volwassenen vraag ik naar wat voor werk zij doen.’

Is het vervelend als de ander niet terugpraat?

‘Laatst had ik een patiënt die door de behandeling niet kon praten en dan is het fijn als de radio op de achtergrond aanstaat. Halverwege de behandeling vroeg de patiënt of de radio uit kon. Voor mij is het dan juist moeilijker om te concentreren. De stilte in de ruimte waar ik werk, leidt mij juist af.’

Chanel Eiselin (33) schoonheidsspecialist en make-up artist uit Amsterdam

Chanel Eiselin. Beeld Katja Poelwijk

Geniet u van het smalltalken tijdens uw werk of doet u het uit beleefdheid? 

‘Ik ben niet goed in doen alsof. Als het me niet boeit, heb ik het gevoel dat je dat meteen aan mijn gezicht ziet. Soms werk ik tijdens een fotoshoot met piepjonge modellen die bloednerveus zijn. Ik probeer ze dan gerust te stellen, bijvoorbeeld door te vragen of ze al eerder een fotoshoot hebben gedaan.’

Is het vervelend als de ander niet terugpraat?

‘Soms vind ik het zelfs prettiger om even niet te praten. Als ik bijvoorbeeld bij mijn kapper zit en die begint over mijn vakantie, dan denk ik: laten we nou maar gewoon even stil zijn.’

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Het is voor mij gunstiger als iemand stil is. Als een model telkens beweegt, moet ik stoppen met de verzorging en make-up en wachten totdat de persoon is uitgesproken. Smalltalken is dus cruciaal in mijn baan en tegelijkertijd ook helemaal niet.’

Uber geeft tijdens een ritje de optie ‘quiet preferred’, stilte gewenst. Denkt u dat dit ook een optie zal worden in uw werkomgeving?

Ik zou dat verschrikkelijk vinden. Stel je voor dat iemand die optie bij jou kiest terwijl je aan het werk bent. Moet ik dan de rest van de dag stil zijn? Ik zou me dan echt gekwetst voelen.’

David Hendriks (41), tattoo-artist uit Amsterdam

David Hendriks. Beeld Katja Poelwijk

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Sommige mensen zijn zo geconcentreerd op de pijn dat een gesprek bijna niet van de grond komt. Bij andere mensen is een gesprek juist belangrijk, omdat het afleidt van de pijn.

‘Je moet uiteindelijk wel praten want het brengt brood op de plank. Vooral mensen met meerdere tatoeages kiezen vaak een vaste tatoeëerder bij wie ze zich op hun gemak voelen. Veel tatoeageartiesten bouwen een vriendschap op met hun vaste klanten. Ik drink ook vaak een biertje met de man die mij tatoeëert. Het is uiteindelijk vooral mensen geruststellen gecombineerd met slap ouwehoeren. Ik vertel klanten dat ze rustig moeten ademhalen, ik zet een muziekje op en ik begin meestal over hun vakantie, of ze een relatie hebben, over positieve onderwerpen. Ik word onderdeel van het leven van degene die ik tatoeëer. Ik voel me soms een psychiater, vooral bij mensen die een tatoeage laten zetten die verwijst naar een overledene, of een bepaalde belangrijke gebeurtenis. Ik neem daar altijd de tijd voor, als iemand zijn levensverhaal deelt betekent dat voor mij dat de tatoeage geslaagd is.

Heeft u weleens moeite met smalltalk?

‘Zeker dertig procent van mijn tijd hoor ik dingen waar ik niet over wil praten. Ik doe tijdens een stom gesprek alsof ik geconcentreerd ben op de tatoeage en probeer de tatoeage zo snel mogelijk af te ronden.’

Uber geeft de optie ‘quiet preferred’. Denkt u dat ‘quiet preferred’ ook een optie zal worden in uw werk?

Als iemand dat bij mij aangeeft, dan gaat hij maar ergens anders heen. Iemand zit soms urenlang in de stoel. Probeer maar eens urenlang niet met elkaar te praten, terwijl je samen in een kleine ruimte zit. Dat gaat niet.’

Glenn Chrispijn (27), thuiszorgverlener uit Amsterdam

Glenn Crispijn. Beeld Katja Poelwijk

Hoe belangrijk is smalltalk voor uw werk?

‘Het is een groot deel van mijn werk, want met mijn cliënten bouw ik een band op. Verpleegkundige handelingen hebben natuurlijk voorrang, maar mensen moeten zich uiteindelijk wel op hun gemak voelen. Je moet je voorstellen dat je onderdeel bent van iemands leven, dan is het handig als je ook echt geïnteresseerd bent in hem of haar. Ik ben 90 procent van de tijd emotioneel betrokken bij de persoon met wie ik praat. Sommige mensen hebben nu eenmaal grote behoefte om te praten en met minimale aandacht maak je ze al dolgelukkig. Ik ben de verpleegkunde in gegaan om mensen te helpen en smalltalken is in dit opzicht ook een vorm van hulp.’

Geniet u van het smalltalken of doet u het uit beleefdheid? Heeft u er wel eens moeite mee?

‘Het is een tijddoder en het maakt voor mij en de cliënt het werk een stuk plezieriger. Je kunt ook stug in stilte gaan werken, maar dat slaat nergens op. Tot mijn 21ste was ik sociaal superongemakkelijk. Ik ben wel beter in smalltalk geworden. Als ik vroeger met een vreemde praatte, dan kon je er vanuit gaan dat het gesprek dood zou vallen.’

Welke onderwerpen zou u nooit bespreken?

‘Seks en de dood. Ik probeer het zo luchtig mogelijk te houden. Verder vermijd ik geen onderwerpen. Als iemand een racistische of seksistische opmerking maakt, zal ik er nooit fel tegenin gaan. Ik probeer het gesprek dan gewoon een andere richting in te sturen.’

Diede de Loor (25), barvrouw bij Bar 35 in ‘s Hertogenbosch.

Diede de Loor. Beeld Katja Poelwijk

Hoe doe je dat, smalltalken?

‘Ik maak vaak mee dat mensen gesloten zijn, dan probeer ik een opening te vinden, zoals iemands kledingkeuze, het weer, of iets wat op dat moment gaande is. Smalltalk gaat niet over moeilijke dingen, het moet juist zo luchtig mogelijk zijn.’

Is het vervelend als de ander niet terug praat?

‘Ik neem aan dat die persoon even tijd nodig heeft voor zichzelf en ik heb geleerd het niet persoonlijk te nemen.’

Heeft u er wel eens moeite met smalltalk?

‘Ik heb wel eens mannen aan de bar gehad die een slokje te veel op hadden en dan kwam er een opmerking zoals: kunnen we jou niet bestellen? Op zulke momenten bijt ik van me af en zeg ik dat het wel mooi is geweest. Je moet ergens de grens trekken.’

Welk gesprek is u bijgebleven?

‘Er was laatst een meisje met haar vriendje op het terras. Ze maakte een opmerking over mijn bril en we raakten aan de praat. Na het werk zat ik te borrelen op het terras en het meisje staarde een tijdje treuzelend naar me. Ze liep toen naar me toe en vertelde dat ze net naar Den Bosch was verhuisd en op zoek was naar nieuwe vrienden. Dat doet me goed, dat mijn uitstraling uitnodigend is.’

Uber geeft tijdens een ritje de optie ‘quiet preferred’. Denkt u dat ‘quiet preferred’ ook een optie zal worden in uw werkomgeving?

‘Nee, als iemand dat wil, moet die persoon maar lekker thuis blijven en bij Thuisbezorgd bestellen. We leven samen met elkaar en ik wil de vrijheid hebben om iets tegen iemand anders te kunnen zeggen.’

We duiken in het fenomeen van de smalltalk: gekeuvel over koetjes en kalfjes. Want het gewone praatje verdwijnt langzaam maar zeker uit ons leven: smartphones, zelfscankassa’s en die eeuwige oortjes staan gesprekken van mens tot mens in de weg. En daardoor ligt het verlies van sociale vermogens op de loer, vrezen deskundigen.

Weg dus met die telefoon en oortjes uit: tijd om weer met elkaar in gesprek te gaan. Maar hoe moet dat? Een stoomcursus smalltalk.

Smalltalk in niet alleen een fenomeen in ons dagelijks leven, het vormt ook een belangrijke bouwsteen in films en tv-series. Scenarioschrijvers gebruiken gewone gesprekjes als manier om personages te introduceren, grip te krijgen op de absurditeit van het bestaan of om domweg de levenslust van de hoofdpersonen te schetsen. Vijf voorbeelden van de beste smalltalk in de film en op tv.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden