De Gids Opvoeden

Opvoeden: wat als opa en oma anders denken over de opvoeding?

Opvoeden kan een mijnenveld zijn. Zoveel meningen, zoveel twijfels. Anna van den Breemer schrijft elke woensdag over opvoeden. Deze week: lang leve de grootouders die structureel bijspringen als oppas, maar wat is eigenlijk hun rol in de opvoeding?

Beeld Claudie de Cleen

Mijn Turkse schoonmoeder vindt dat ik haar kleinkinderen laat verhongeren. ‘Eten! Nu!’, zegt ze direct bij binnenkomst. Uit haar tas pakt ze allerlei heerlijke Turkse broden, met uien en pittige paprika, die ze vervolgens vol overgave in de mondjes begint te proppen. Allemaal uit liefde, dat weet ik, maar toch…

Dat opa en oma geregeld bijspringen is voor veel jonge gezinnen een godsgeschenk. Maar wat als blijkt dat je (schoon-)ouders andere opvattingen over de opvoeding koesteren? Wat ís eigenlijk de rol van grootouders?

Wat zeggen de deskundigen?

In 60 procent van de gezinnen met kinderen passen de grootouders op structurele basis op, gemiddeld zo’n 6- tot 7 uur per week. ‘Grootouders zijn niet meer alleen de grote verwenners, maar dreigen ook de grote bemoeials te worden’, schrijven Anneke Groen en Herman Vuijsje in Eindeloos Ouderschap: zorgen voor je kinderen houdt nooit meer op. ‘Wie zo vaak meedraait in het gezin, raakt onvermijdelijk betrokken bij de regeltjes over het alledaags reilen en zeilen ervan: wel of geen snoep, hoe laat naar bed, computerspelletjes – wel of niet?’

Dan kan het gebeuren dat opa en oma met verbeterpuntjes komen aanzetten. ‘Als er iets is waar grootouders met verbazing naar kijken, is het wel naar het verschijnsel dat kinderen het tegenwoordig zo voor het zeggen hebben’, schrijft journalist Heleen Crul in Dan word je opeens oma en opa. ‘Ze worden geconfronteerd met een onderhandelingshuishouding waarin hun kleinkinderen als bijna volwassen gesprekspartners van hun ouders worden beschouwd: ouders die een driejarige laten kiezen uit vier – soms wel zes – soorten broodbeleg.’

Spreek die kritiek vooral niet uit, adviseert familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt. ‘Grootouders moeten niet gaan opvoeden, ook niet die ene oppasdag. Natuurlijk zal je grenzen moeten stellen, maar ga niet de opvoedstijl van de ouders imiteren of corrigeren.’

Hoe moet het dan wel?

Het is juist mooi als opa en oma complementair zijn aan de ouders, zegt Van den Eerenbeemt. ‘Zij kunnen als geen ander rust bieden, eindeloos Peter en de Wolf voorlezen en samen klassieke muziek luisteren. De dag van opa en oma mag best een unieke dag zijn, anders dan bij papa en mama.’

Dat inzicht maakt het makkelijker om het commentaar over en weer in te slikken. ‘Je kunt na zo’n oppasdag kritiek hebben op je ouders, dat het zo’n rommel is en dat de kinderen twee keer chips hebben gehad. Of je kunt denken: wat hebben mijn kinderen het fijn gehad!’ En zeg dat ook eens hardop, raadt Van den Eerenbeemt aan. ‘Veel van de onderlinge spanningen bij oppassende grootouders wordt veroorzaakt door het gebrek aan erkenning.’

Het is voor kinderen niet schadelijk dat sommige regels verschillen bij opa en oma. ‘Ze leren dat niet iedereen hetzelfde is’, zegt orthopedagoog Josien van der Hoek. ‘Het maakt ze flexibel.’

Zijn er zaken waar je je écht niet overheen kunt zetten, ga dan het gesprek aan, adviseert orthopedagoog van der Hoek. ‘Maar maak het niet te zwaar. Schenk een lekker drankje in en noem het ‘bijpraten’. Benoem niet wat er fout gaat, maar wat je graag zou willen zien.’ Dus niet: stop met Fristi geven voor het slapengaan, maar: we proberen te minderen met suiker, dus we geven geen zoete drankjes meer aan de kinderen.’

Een kleine waarschuwing: de verhouding tussen schoonmoeders en -dochters ligt nóg gevoeliger. Van der Hoek: ‘Laat dan de zoon het voortouw nemen in het gesprek.’ In mijn geval gooi ik het op mijn gebrekkige kennis van de Turkse taal: ‘Schat, kun jij even tegen je moeder zeggen dat...’

Opvoednieuwsbrief

Vanaf nu kun je elke woensdagmiddag interessante opvoedkwesties en trends op het gebied van modern ouderschap in je mailbox ontvangen. Schrijf je hier in voor de opvoednieuwsbrief.

Ook de andere opvoedvragen bekijken? Dat kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden