Opvoeden: ‘Poep, plas, piemel!’ Hoe je als ouder omgaat met de vieze woorden-fase

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: wat is toch het nut van de plas-poep-fase?

OpvoedcolumnBeeld Claudie de Cleen

‘Piemel!’ gilde mijn zoon vanuit de buggy terwijl we door de drukke winkelstraat kachelden. Dat mijn kinderen van 2 en 4 jaar al geruime tijd in de ‘poep-plas’-fase zitten, daar was ik me zeer van bewust, maar nu het was het repertoire van ‘vieze woorden’ kennelijk uitgebreid met een variant die wellicht op wat minder begrip kon rekenen van omstanders. Hoe moet je hier als ouder mee dealen? En waarom bestaat deze fase überhaupt?

Wat zeggen de deskundigen?

De periode waarin kinderen grapjes over poep en plas maken, speelt ongeveer vanaf 3-jarige leeftijd en kan wel vijf jaar duren, tot ze acht zijn. ‘Het komt veel voor en vaak wordt de relatie gelegd met uitdagen en het opzoeken van grenzen’, zegt Marijn van Dijk, adjunct-hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het gedrag dient een doel: kinderen ontwikkelen in die levensfase hun autonomie. Het bezigen van vieze woorden is een veilige vorm van het verkennen van grenzen: kinderen weten best dat ouders het niet willen hebben, maar écht kwaad zullen ze niet snel worden.

‘Maar ik wil ook het positieve benadrukken: je kind heeft humor en dat is hartstikke knap!’ meent Van Dijk. ‘Voor humor heb je sociale gevoeligheid nodig. Kinderen die pies- en poepgrapjes maken, spelen met verwachtingen: ze snappen dat het niet de sociale conventie is. Poep zeggen op de wc is niet grappig, maar praten over scheetjes tijdens het eten wel, juist omdat het niet hoort.’

Humor is een sociaal plakmiddel en dat je kind dit soort grapjes begrijpt zal in veel andere situaties goed van pas komen, aldus Van Dijk. In een onderzoek van Amy Paine en haar collega’s van de Cardiff University bleek dat wanneer twee jonge kinderen 15 minuten samen speelden, er bij maar liefst 90 procent grapjes werden gemaakt. ‘Dit waren gemiddeld ongeveer 11 grapjes in dat kwartier. Qua populariteit stond het zeggen van taboewoorden, zoals poep, op nummer 5, na grapjes met taal en inconsistenties, bijvoorbeeld je haar kammen met een vork.’

Hoe ga je ermee om?

‘Hoe meer aandacht je aan de vieze woorden geeft, hoe interessanter het wordt’, zegt opvoedexpert Annelies Bobeldijk van WOW Opvoedcoaching. Lachen, straffen of boos worden zijn uiteindelijk allemaal vormen van aandacht schenken. Negeren is dus het beste medicijn. Als het gedrag geen reactie meer ontlokt en dus niet meer wordt beloond, dan is het niet interessant meer, zo is de achterliggende gedachte.

Hoe pak je dat negeren aan? Als je net samen een leuk spelletje aan het spelen bent met je kind, kan dat nogal kunstmatig aanvoelen. ‘Ik zou niet uit het niets je kind opeens gaan negeren. Vertel je kind dat jullie dit soort woorden niet zeggen en dat je, als hij doorgaat, wat anders gaat doen’, zegt Bobeldijk. ‘Formuleer het positief: als hij weer anders praat, dan kunnen jullie verder spelen.’

Bobeldijk hoort weleens van ouders: mijn kind doet het er gewoon om, want hij weet dat het niet mag. ‘Maar zo werkt het niet bij jonge kinderen. Ze reageren vanuit impulsen en ze denken echt niet: ik ga mijn moeder even flink voor paal zetten in de supermarkt.’

Om de lading er een beetje af te halen, kun je thuis de kinderen twee minuten lang zoveel mogelijk vieze woorden laten verzinnen, tipt Bobeldijk. ‘Je kunt zeggen: dit soort woorden zijn eigenlijk niet zo netjes en ik wil niet dat je ze gebruikt, zeker niet waar vreemden bij zijn. Maar het zijn ook grappige woorden, dus ik snap dat jij ze leuk vindt. Daarom zeggen we ze nu allemaal en straks buiten niet meer.’ Hopelijk levert dat vervolgens een piemelloos wandelingetje op.

Meer opvoedkwesties?
Is een bijbaan de beste manier om je kind financiële zelfstandigheid bij te brengen? Wat kan ik in de opvoeding doen om racisme tegen te gaan? Wat als jouw kind niet wil spelen met het kind van vrienden? Lees hier de andere afleveringen van de opvoedserie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden