Opvoeden: je bent moeder en hebt het geheugen van een goudvis: hoe kan dat?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: zwangerschapsvergeetachtigheid.

Beeld Claudie de Cleen

‘Na de geboorte van de eerste moest ik dus Goedemorgen Nederland presenteren. Een week vantevoren keek mijn man Floris mij heel bezorgd aan: ik denk niet dat jij op zender kunt. Je onthoudt niet eens de naam van de minister-president.’ In het programma De Kennis van Nu deelde presentator Leonie ter Braak haar worsteling met zwangerschapsvergeetachtigheid. Ze is niet de enige. Een kleine rondvraag op social media leverde veel reacties op, variërend van: ‘Ik schreef alles op en vergat vervolgens waar het briefje lag’, tot ‘maanden geen auto gereden, ik was een gevaar op de weg.’ Hoe kan het dat je als moeder soms het gevoel hebt dat je het geheugen van een goudvis hebt?

Wat zeggen de deskundigen?

De vergeetachtigheid van zwangere vrouwen en moeders wordt mogelijk veroorzaakt doordat de hippocampus, een hersendeel dat een belangrijke rol speelt bij het geheugen, flink krimpt. ‘Zo’n twee jaar na de bevalling is het volume van dit gebied weer hersteld’, zegt hersenwetenschapper Elseline Hoekzema van de Universiteit Leiden.

Vrouwen die nu paniekerig denken ‘mijn brein is nog steeds een zeef’: dat kan natuurlijk ook te maken hebben met het opgebouwde slaaptekort en de stress rondom alle nieuwe taken die je als ouder op je bordje krijgt.

Wil je meepraten over opvoedonderwerpen? Meld je dan aan voor onze Facebook-groep.

Met haar team toonde Hoekzema als eerste aan dat het moederbrein langdurig verandert: er vindt een soort specialisatie van de hersenen plaats die een rol spelen in de overgang naar het moederschap. ‘De veranderingen zijn het sterkst in de gebieden die zich bezighouden met sociale cognitie, bijvoorbeeld het inschatten van wat iemand denkt of voelt’, aldus Hoekzema. Hierdoor zijn moeders mogelijk beter in staat om de behoeften van hun kind te lezen. Ze reageren bijvoorbeeld extreem alert wanneer hun baby huilt.

Onderzoekers vergelijken de periode rondom de zwangerschap met de puberteit, want ook dan is er sprake van een extreme hormonale gebeurtenis en een flinke verandering van lichaam en identiteit.

Wat kun je eraan doen?

‘Uit je hoofd en op papier’, adviseert toegepast psycholoog Marije de Haas, die moeders coacht bij het opzetten van hun eigen bedrijf. ‘Sleep je notitieblok overal mee naartoe en leg het open op je bureau. Plopt er iets op dat je moet doen of absoluut niet mag vergeten? Gelijk opschrijven.’ Zo leeg je je hoofd. ‘Als kersverse moeder is ons brein meer bezig met emotionele zaken. Praktische zaken, zoals boodschappenlijstjes en afspraken, worden bestempeld als minder belangrijk.’

Het is inmiddels uitgegroeid tot een soort archetype: de gehaaste, stuntelige en multitaskende moeder. Denk maar aan Ilse uit de reclame van Albert Heijn. Maar juist als kersverse moeder is singletasking een veel beter idee. ‘Taak af? Schakel dan pas over op de volgende opdracht’, aldus De Haas. ‘Zorg voor zo min mogelijk afleiding, zo behoud je focus. Leg je telefoon uit zicht, ruim je werkplek op en zet geen meezingmuziek aan.’

Kersverse moeders zijn wellicht bang dat hun scherpe geest voor altijd in mist gehuld blijft, of vragen zich af of ze zich ooit weer helemaal kunnen concentreren op hun werk. ‘Je hoeft er niet van te schrikken dat je in het begin interesse in grotere zaken dan je baby verliest. Het heeft allemaal een functie; de natuur heeft het zo bepaald’, meldt schrijver Elsbeth Teeling in haar boek Mom You Can. Oftewel: het is biologisch bepaald dat een moeder tijdelijk opgaat in haar baby. Die hormonale veranderingen zijn dus ook een oefening in geduld. De belangstelling voor wereldproblematiek, of de namen van politici in het geval van Leonie ter Braak, komen echt wel weer terug.

Meer opvoedkwesties?
Hoe leer je de speen af? Hoe wordt je kind een doorzetter, zonder dat je zelf in een tijgerouder verandert? Lees hier de andere afleveringen van de opvoedserie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden