Opvoeden: is een bijbaan de beste manier om je kind financiële zelfstandigheid bij te brengen?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: is een baantje achter de kassa de manier om zoon of dochter gevoel voor geldzaken bij te brengen?

Beeld Claudie de Cleen

Maye Musk, de moeder van Tesla-topman Elon Musk, krijgt geregeld de vraag hoe ze toch zulke succesvolle kinderen heeft grootgebracht. Haar geheim? Als alleenstaande moeder zette ze haar zoons en dochter op jonge leeftijd aan het werk in haar eigen diëtistenpraktijk. ‘Leer ze wat hard werken is’, vertelt ze in een interview aan Business Insider. ‘Kinderen hoeven niet te worden beschermd tegen de realiteit van verantwoordelijkheid.’ Nu heeft niet iedere ouder de wens om een hyperproductief wonderkind als Elon te krijgen, maar het leidt wel tot de vraag: is een bijbaan de beste manier om financiële zelfstandigheid bij te brengen?

Wat zeggen de deskundigen?

In 2018 had 50 procent van de scholieren tussen de 15 en 20 jaar een betaalde bijbaan, blijkt uit de Jeugdmonitor van het CBS. In 2013 was dat nog 42 procent. De meeste werkende scholieren (83 procent) hebben een baan van minder dan 12 uur per week. 

In hoeverre gaat een bijbaan ten koste van zoiets als huiswerk maken?  ‘Een dag heeft maar 24 uur, dus het vermoeden bestond dat de bijbaan zou leiden tot slechtere schoolprestaties’, zegt Maarten Wolbers, hoogleraar onderzoek van onderwijs aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Uit zijn onderzoek bleek inderdaad dat er een negatief verband is, maar alleen als de bijbaan meer dan vier uur per week in beslag neemt. Bij baantjes in winkels of horeca was dit negatieve verband aanwezig, bij een krantenwijk of oppassen niet. ‘Als we rekening hielden met factoren als motivatie voor school en spijbelgedrag, dan was er geen samenhang.’ Oftewel: het is niet de bijbaan an sich die het probleem vormt, maar het gebrek aan inzet voor school, waardoor jongeren zich meer richten op het baantje. Wolbers: ‘Als ouder moet je in de gaten houden dat er genoeg tijd overblijft voor school.’

Een bijbaan kan een fijne manier zijn om alvast te oefenen in de grotemensenwereld. ‘Als jij als vakkenvuller op zaterdagochtend een half uur later komt aankakken, dan krijg je op je donder’, aldus Wolbers. Pubers nemen minder van hun ouders aan, maar van de baas wel. Jongeren doen ook sociale vaardigheden op, zoals dienstbaar zijn en representatief overkomen. ‘Ik werkte vroeger bij een tankstation en werd weggestuurd met mijn gescheurde spijkerbroek’, aldus Wolbers.

Waar moet je op letten?

Kijk wel uit dat je niet te veel waarde hecht aan dat bijbaantje, adviseert journalist Marieke Henselmans, auteur van het boek Goed met geld: hoe financiële opvoeding loont, zelf moeder van drie zoons. ‘De kans bestaat dat de aandacht voor huiswerk verslapt en dat ze in de verleiding komen school te laten zitten omdat ze ‘zo veel’ kunnen verdienen.’ Haar kinderen hadden wel kleine bijbaantjes–- folders langs brengen en in de fietsverhuur – maar daar kwamen ze zelf mee op de proppen. ‘Het werkt beter als kinderen het bijbaantje zelf hebben bedacht.’

Financiële zelfstandigheid kun je ook bijbrengen met zakgeld, meent Henselmans. Maar dan moeten er wel duidelijke regels gelden. ‘Zakgeld geef je op een vaste dag. Op is op.’ Juist de momenten waarop het misgaat, zijn leerzaam. ‘Mits je niet inspringt. Mijn zoon had eens geleend van een klasgenoot. Hij moest een maand zakgeld opsparen om hem terug te betalen. Toen wist hij: lenen is vervelend.’

Uit onderzoek blijkt dat kinderen omgaan met geld vooral leren van hun ouders. Door te praten over geld, maar vooral door te oefenen. Dat kan al op jonge leeftijd. ‘Laat je kind tijdens Koningsdag spullen verkopen’, tipt Henselmans. ‘Ze leren tellen en onderhandelen. Als je te veel vraagt loopt je potentiële koper door. Waar ligt de grens?’ 

En dan is er natuurlijk nog het ouderwetse heitje voor een karweitje. Eén tip, uit eigen ervaring: voorkom dat je kind de auto van de buurman wast met een emmer vol schurende zandkorrels. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden