De Gids

Opvoeden: hoeveel invloed hebben ouders eigenlijk op hun kinderen?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week een vraag die onzekere ouders soms hebben: kun je je kind makkelijk verpesten? 

Beeld Claudie de Cleen

Loop een boekwinkel in en je treft planken vol opvoedlectuur. Een genot voor de zoekende ouder, zou je denken. Maar de Amerikaanse journalist Jennifer Senior ziet ‘geen hulp, maar angst’. In haar Ted-talk, die ook op YouTube staat, noemt ze die rij boeken ‘een enorm snoepkleurig monument van onze collectieve paniek’. Het ouderschap verkeert volgens Senior in een crisis: vaders en moeders zijn onzeker of ze het wel goed doen. Dat riep bij mij de vraag op: kun je je kind makkelijk verpesten? Oftewel: hoeveel invloed heb je eigenlijk als opvoeder?

Wat zeggen de deskundigen?

Mogelijk zijn niet alle kinderen even gevoelig voor de opvoeding die ze krijgen. Volgens een recente pedagogische theorie kun je kinderen grofweg indelen in twee typen: paardenbloemen en orchideeën. Paardenbloemen zijn veerkrachtig; ze groeien ook als ze weinig voeding krijgen en zijn minder gevoelig voor hun omgeving. Orchideeën zijn kwetsbaarder, maar als je ze goed verzorgt, kunnen ze prachtig bloeien.

Dit verschil in temperament bij kinderen is deels een kwestie van genen – daar doe je dus weinig aan – en heeft consequenties voor de opvoeding. ‘Je kunt je voorstellen dat er bij een paardenbloemkind wat strengere regels nodig zijn, terwijl een orchideekind daarvan overstuur kan raken’, zegt Geertjan Overbeek, hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam.

Overbeek merkt dat veel vaders en moeders twijfelen over hun opvoedskills. ‘Wij pedagogen wakkeren dat onbedoeld misschien ook aan. Door adviezen te geven lijkt het alsof er één goede manier is waarmee je een blijvende impact kunt hebben. Ik zou zeggen: leer je eigen kind kennen.’ Dat klinkt misschien als een dooddoener, maar voor schipperende ouders kan het geen kwaad meer vertrouwen te hebben in hun intuïtie, in plaats van blind te varen op de raad van de strenge tv-nanny Jo Frost. Zodat je zonder afkeurende stemmen in het achterhoofd (‘Niet doen, dan wennen ze eraan!’) je peuter in bed kunt nemen als dat goed voelt.

Overschatten ouders hun macht als opvoeder? Overbeek denkt van wel. ‘Uit de klinische psychologie weten we dat er bij mensen die behandeld worden voor depressie, verslaving of andere problemen, vaak iets verkeerd is gegaan in de opvoeding. Maar we weten óók dat het merendeel van de kinderen met een problematische jeugd goed terechtkomt. Kinderen zijn heel veerkrachtig.’

Hoe pak je het aan?

De opvoedstress van vaders en moeders wordt mede veroorzaakt doordat zij zichzelf de verkeerde taak toe-eigenen, meent Jennifer Senior, die het boek Maar je krijgt er zoveel voor terug: de paradox van het moderne ouderschap schreef. ‘Een kind gelukkig maken is een onredelijke opdracht voor een ouder. En gelukkig zijn is een nog onredelijker opdracht voor het kind zelf.’ Geluk is geen doel dat je kunt nastreven, maar een neveneffect van andere dingen. Dus pleit Senior ervoor dat ouders zich richten op behapbare zaken als het bijbrengen van fatsoen, arbeidsethos en het geven van liefde. ‘Laat geluk en zelfvertrouwen voor zichzelf zorgen.’ 

Misschien maken ouders tegenwoordig de opvoedtaak te groot. ‘Effectieve opvoedstrategieën komen vaak niet van goeroes, maar van ouders zélf die creatief worden op wanhopige momenten’, zegt Hillary Frank, auteur van Weird Parenting Wins. Eén zo’n inventieve vondst uit het boek is een spelletje met de naam ‘Wat ligt er op mijn kont?’ ‘Voor die momenten waarop jij wilt relaxen, maar je kind wilt spelen. Ga met je gezicht naar beneden op de bank liggen en vraag je kind een willekeurig voorwerp op je kont te leggen. Jij gaat raden wat het is. Daar zijn ze wel even zoet mee.’

Ik moet denken aan mijn vriend die, radeloos en doodmoe, toevallig ontdekte dat onze huilbaby stil werd als hij naast een stromende kraan ging staan. Na die zelfbedachte fix voelde hij zich even een alwetende superouder – tot de volgende crisis zich aandiende, uiteraard.

Vanaf nu kun je elke woensdagmiddag interessante opvoedkwesties en trends op het gebied van modern ouderschap in je mailbox ontvangen. Schrijf je hier in voor de opvoednieuwsbrief.

Ook de andere opvoedvragen bekijken? Dat kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden