Opvoeden doe je (niet) zo: te zachte 'Nederlandse' opvoeding versus de 'pedagogische tik'

Het artikel van Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing over de voordelen van Surinaams opvoeden heeft veel stof doen opwaaien. De discussie over de te zachte 'Nederlandse' opvoeding versus de 'pedagogische tik' woedt echter al jaren. Een overzicht:

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'In essentie draait het in de Surinaamse (of Caribische, of in elk geval niet-Nederlandse) opvoeding hier om: je kind is je vriendje niet. Je kind is een wezen dat beschaafd dient te worden, met twee woorden moet leren spreken, en gewapend moet worden tegen de hardheid van het bestaan', schreef Sheila Sitalsing (+) afgelopen weekend in Volkskrant Magazine.

Verschilt de Nederlandse opvoeding echt zoveel van die over de grens? Volkskrant-correspondenten over de Afrikaanse, Engelse, Russische, Indonesische en Franse opvoeding. 'Afblijven! Hier en snel een beetje!'  

Annemiek Verbeek en Gabriëlle Jurriaans van opvoedplatform Kroost  zijn het niet met Sitalsing eens. 'Kinderen leren sociaal en moreel gedrag door er zelf mee in aanraking te komen, niet doordat ze bang zijn voor de (letterlijk) pijnlijke gevolgen als ze niet doen wat hun ouders willen.'

Harvey Sandriman werkt met kinderen en jongeren in Amsterdam-Zuidoost en bepleit dat de Surinaamse opvoedstijl alleen maar verliezers kent. 'De erkenning die zij van hun ouders niet krijgen wordt gezocht in andere - soms ook verkeerde - kringen. De veronderstelde discipline vervalt buiten het zicht van het ouderlijk gezag. De kinderen hebben niet geleerd om voor zichzelf te denken, om hun eigen mening te geven en om het gesprek aan te gaan op een gelijkwaardige manier.' 

Dit is ook het beeld dat ontstaat uit de ingezonden brieven. 'Tijdens mijn stage in Suriname viel mij de grote afstand tussen de ouder en het kind op, die tot veel stiekem gedoe (alcohol, drugs, seks) en schijnheiligheid leidt. Zolang moeder het niet ziet, mag alles', schrijft Dieke de Boer.

Persoonlijk vind ik opvoeden ook maar een mening, zegt columnist Margriet Oostveen (+). 'Het is namelijk doodeenvoudig om met een boek een nieuwe opvoedhype in de markt te zetten.' Hierom doet Oostveen wat suggesties voor de opvoedbestsellers van komend jaar.

Sylvia Witteman schrijft in haar column (+): 'Ook in Nederland werd tot vijftig jaar geleden geleden streng opgevoed, mét meppen en er was beduidend minder echtbreuk of misdaad dan tegenwoordig.'

Het artikel van Sitalsing werd duizenden keren gedeeld via Facebook en Twitter en kreeg bijval maar ook felle kritiek:

Een + achter een artikel?

Artikelen met een + erachter zijn uiteraard gratis te lezen voor abonnees van de Volkskrant. Nog geen abonnee? Geen nood! U kunt de Volkskrant hier twee weken gratis en zonder verplichtingen proberen.

In Rusland is de opvoeding grotendeels in handen van baboesjka, ofwel oma. Beeld ANP

Gelukkigste kinderen

Klopt, Nederland is de uitzondering. Hier wonen de gelukkigste kinderen - schrijft Eva in de tweet hierboven. Haar opmerking is gestoeld op een groot Unicef-onderzoek uit 2013 naar kinderwelzijn in 29 ontwikkelde landen. Het onderzoek vergeleek de landen op vijf variabelen: materieel welbevinden, gezondheid en veiligheid, onderwijs, gedrag en woonomgeving. Sterre Lindhout schreef een reportage naar aanleiding van dit onderzoek. 'Nederlandse kinderen spelen altijd buiten.' 'Nederlandse kinderen mogen zonder ouders naar school fietsen.' 'Nederlandse kinderen durven direct te zijn, en soms brutaal.' 'Nederlandse kinderen zijn vrienden met iedereen in hun klas.' En, niet onbelangrijk, 'Nederlandse kinderen hebben het minste huiswerk van alle landen'.

Moeten we streng en soms hard zijn voor onze kinderen of alles met de mantel der liefde bedekken. De discussie werd onlangs andermaal aangeslingerd door het opvoedprogramma van Britse Jo Frost, alias Supernanny, die met stoutstoeltjes en consequentie onderhandelouders en hun narcistische kroost in het gareel krijgt. Volkskrant-verslaggeefster Ianthe Sahadat interviewde Nederlandse pedagogen over de methode-Frost (+). 'Zoals Frost een strafhoek gebruikt, zeg je als ouder eigenlijk: ik laat je in de steek als je in paniek bent. Frost zegt dat die moeder haar kind moet negeren en in het donker moet laten liggen. Maar een kind wil niet slapen omdat-ie het spannend vindt om alleen in het donker te liggen, niet omdat het wil klieren. Het klinkt misschien gek, maar uiteindelijk willen de meeste kinderen gewoon luisteren naar hun ouders.'

Francisca Kramer schreef in april een pleidooi in Volkskrant Magazine tegen te positief opvoeden (+). 'Onze kinderen overladen met complimenten? Vergeet het maar. Ze worden er kleine narcistjes van.' En: 'Opvoeden moet vooral leuk zijn en ouders voelen zich vaak ongemakkelijk als ze consequenties van ongewenst gedrag moeten uitvoeren. Toch is dat nodig, anders kweek je vreselijke mensen.'

In november bleek uit een studie naar overwaardering door Amerikaanse en Nederlandse ouders dat de ouder zijn kind te positief ziet. 'De meeste ouders bekijken hun kroost door een roze bril, maar die neiging is het grootst bij ouders met narcistische trekjes. Ze schatten het IQ van hun kind te hoog, denken dat hun kind meer weet dan het weet, geven vaak zeldzame voornamen en strooien kwistig met complimentjes. Maar overdreven loftuitingen kunnen averechts werken', schreef Margreet Vermeulen.  

Rob Bakker, voormalig kinderarts en vertrouwensarts, is voorstander van het andere uiterste: de pedagogische tik nog eens aan. In een betoog in vakblad Medisch Contact neemt hij stelling tegen het verbod op de corrigerende tik. De wet gaat ervan uit dat zo'n verbod kindermishandeling kan voorkomen, zegt hij, maar juist het omgekeerde is waar, betoogt hij. 'Voor jonge kinderen is het belangrijk om grenzen te leren accepteren. Vanaf de leeftijd dat ze gaan onderzoeken moeten ze worden beschermd tegen de gevaren van bijvoorbeeld een hete kachel of een stopcontact. Bovendien moet hun worden bijgebracht dat ze niet altijd hun zin krijgen. Door frustraties te leren verwerken, worden het geen kleine tirannetjes.'

Bekende opvoedtrends

Onvoorwaardelijk ouderschap
Stroming van de Amerikaanse onderwijsdenker Alfie Kohn. Is tegen 'liefde als handelswaar'. Wijst behalve straffen en belonen, ook complimenten af. Van complimenten worden kinderen juist onzeker, meent Kohn. Want de rest van de wereld reageert heel anders. En ze zouden dingen niet doen omdat het leuk is of goed, maar om een compliment te krijgen. In eigen land geldt hij als autoriteit. Hij schreef een tiental boeken, zijn bekendste is Unconditional Parenting, uit 2005.

Parent Effectiveness Training (PET)
Opvoedtheorie van de Amerikaanse psycholoog Thomas Gordon. Kinderen moeten leren hun verantwoordelijkheid te nemen. Dat doe je niet met autoritaire gedrags-training, maar door als opvoeder het kind gelijkwaardig en respectvol te behandelen. Zien doet leren. Idee is dat het kind opgroeit tot een democratisch, kritisch denkend burger en niet alleen tot een zich gehoorzaam gedragend wezen.

Incredible years
In het Nederlands vertaald als 'pittige jaren', vooral gericht op ouders van 3- tot 8-jarigen. Methode van de Amerikaanse pedagoog Carolyn Webster-Stratton. Tegengesteld aan die van Kohn juist gericht op complimenten, omdat deze het kind zelfvertrouwen zouden geven. De complimenten moeten wel inhoudelijk zijn. Bij een gebouwde toren bijvoorbeeld niet alleen zeggen 'wat mooi', maar zoiets als 'wat goed, je hebt alle stenen netjes op elkaar gezet en nu is het enorme toren geworden'.

Triple P (Positive Parenting Program)
De Australische psychologieprofessor Matt Sanders muntte de training voor positief ouderschap: wel belonen, niet straffen en slecht gedrag ontmoedigen. De gedachte is dat een kind met slecht gedrag iets probeert te zeggen. De werkzaamheid van de methode is nog altijd voer voor discussie in de wetenschap. Desalniettemin vindt hij momenteel gretig aftrek, ook in Nederland.

Positieve sfeer

In reactie hierop schreven vertrouwensartsen en jeugdartsen Henrique Sachse, Joke Meulmeester en Nens Coebergh in de Volkskrant: 'In onze Nederlandse samenleving - met haar maatschappelijke visie van opvoeden zonder geweld en daarin ondersteund door de wetenschap - hoort een pedagogische tik niet thuis. Kinderen die in een positieve sfeer worden opgevoed, worden later goede ouders.'

Ook Gabriëlle Jurriaans, schrijver en redacteur, gespecialiseerd in opvoeding en onderwijs, schreef in reactie hierop dat een autoritaire opvoeding gelinkt is aan agressie.

En Said Bensellam, een jongerenwerker die succesvol Marokkaanse jongens op het rechte pad houdt, merkte in maart 2014 op dat Marokkaanse vaders juist wel een vriend voor hun zoon moeten zijn. Ik droomde als kleine jongen van de moeder van mijn Nederlandse vriendje, die vraagt: hoe was het op school? Wat zei de juf? Wat wil je vanavond eten? Bij ons thuis was die inspraak er niet, er was geen dialoog. Ik zeg tegen alle vaders die hier komen: práát met je zoon. Geef ook eens aandacht aan de goeie dingen.'  

Beginnen de verschillende opvattingen over het opvoeden van uw kind u inmiddels te duizelen? Luistert u dan naar Carolien Gravesteijn, lector ouderschap en ouderbegeleiding aan de Hogeschool Leiden. Opvoedadvies werkt vaak averechts en maakt ouders onzeker. Daarom vindt Carolien Gravesteijn dat we ons meer moeten richten op het welzijn van ouders - grote kans dat het dan met de kinderen ook wel goed komt.

Ze krijgt bijval van Elma Drayer (+): 'Volmaakt ouderschap bestaat niet. U doet maar wat, ik doe maar wat. Helemaal niet erg. Genoeg eten en drinken, een warme muts, onvoorwaardelijke liefde - dat telt. De rest is nonsens.'

Beeld Krista van der Niet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden