Opvoeden: Bestaat er zoiets als kindvriendelijk scheiden?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: een scheiding is nooit leuk, maar zo beperk je de schade.

Beeld Claudie de Cleen

In het boek Tim ertussenin: als je ouders gaan scheiden beschrijft zanger Tim Douwsma hoe hij als jongetje ’s avonds bovenaan de trap luisterde naar zijn ruziënde ouders. Hij begreep er niets van – ze hadden als gezin toch zo’n leuke dag gehad in de dierentuin? ‘Misschien kwam het wel door mij. Omdat ik niet goed had geluisterd. Omdat ik mijn tanden niet wilde poetsen.’ Niet veel later krijgt hij te horen dat zijn vader ergens anders gaat wonen, tot zijn grote verdriet. Bestaat er eigenlijk zoiets als kindvriendelijk scheiden?

Wat zeggen de deskundigen?

‘Kindvriendelijk scheiden klinkt als een contradictio in terminis, maar ik denk wel dat het kan’, zegt pedagoog Inge van der Valk die zich aan de Universiteit Utrecht heeft gespecialiseerd in scheidingen en co-ouderschap. ‘We zijn erg gefocust op de negatieve gevolgen van scheiden, terwijl de meeste ouders het redelijk goed aanpakken.’ Uit onderzoek blijkt dat ruim 80 procent van de kinderen twee jaar na de scheiding weer goed functioneert. Zo’n kleine 20 procent ervaart op de lange termijn problemen, zoals een lager zelfbeeld en slechtere schoolprestaties.

‘Ouders hebben weleens de neiging alles aan de scheiding te wijten, uit schuldgevoel,’ aldus Van der Valk. ‘Een peuter die opeens niet wil slapen of een puber die in het weekend niet wil verkassen naar papa, dat is vaak normaal gedrag in die leeftijdsfase.’

Wil je meepraten over opvoedonderwerpen? Meld je dan aan voor onze Facebook-groep.

Toch gaat het te ver om te stellen dat een scheiding altijd beter is voor kinderen wanneer er ruzie thuis is. ‘Het effect van een scheiding is voor kinderen haast nooit positief. Kinderen willen stabiliteit’, vertelt Van der Valk. Slechts 5 procent van de kinderen is na de breuk beter af, maar in die gezinnen is sprake van ernstige problematiek zoals mishandeling of misbruik. Onderzoek heeft aangetoond dat het voor het welzijn van kinderen niet uitmaakt of een huwelijk middelmatig of goed is. Het eisenpakket van kleintjes wat betreft huwelijksgeluk is dus wat lager.

Dat het uit elkaar gaan geen eindpunt of verlossing is, maar het begin van een nieuwe omgang, realiseren koppels zich vaak niet goed genoeg. ‘Het samen opvoeden na een scheiding gaat gewoon door en wordt alleen maar ingewikkelder’, aldus Van der Valk. Hoe minder conflict, hoe beter. ‘Je ziet dat sommige kinderen voor hun ouders of broertje en zusje gaan zorgen. Dat kun je voorkomen door je kind niet als vertrouwenspersoon te gebruiken.’

Hoe pak je het wél aan?

Waarom een scheiding zo pittig is voor een kind legt de Amerikaanse Elizabeth Marquardt mooi uit in haar boek Between Two Worlds: The Inner Lives of Children of Divorce: ‘Het vormen van een identiteit uit twee families wordt aan het kind overgelaten. Zelfs bij een zogenaamde ‘goede’ scheiding met minimaal conflict tussen de twee ouders voelden kinderen zich vaker verloren.’

Het helpt om bruggetjes te bouwen van het ene huis naar het andere, adviseert psycholoog Liesbeth Groenhuijsen, die ouders en kinderen na scheidingen begeleidt. ‘Door speelgoed mee te nemen of een foto. Bedenk hoe je kind zich veilig kan voelen. Als vader kun je best even de moeder bellen zodat zij het vertrouwde slaapliedje kan zingen.’

Streef naar zoveel mogelijke continuïteit in het leven van de kinderen. ‘Als ze op hun eigen school blijven en in het weekend naar de voetbalclub kunnen, dan blijft de stoffering van het kindleven in tact’, vertelt Groenhuijsen. Dat betekent dat ouders hun eigen wensen wat betreft woonplek en co-ouderschap wellicht moeten bijstellen. ‘Je moet niet kostte wat kost direct tot een fifty-fiftyverdeling willen komen, zeker niet als één van de ouders altijd meer voor het kind heeft gezorgd dan de ander.’

Meer opvoedkwesties?
Hoe leer je de speen af? Hoe wordt je kind een doorzetter, zonder dat je zelf in een tijgerouder verandert? Lees hier de andere afleveringen van de opvoedserie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden