Reportage Nottinghamshire

Op zoek naar Robin Hood in Nottinghamshire

Onder een grote boom in het Sherwood Forest zou volgens de overlevering Robin Hood zijn snode plannen hebben beraamd. Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn bezoekt met zijn zoontje Nottinghamshire op zoek naar tastbare herinneringen. En ja hoor, ze lopen Robin Hood tegen het lijf.

Beeld Claudie de Cleen

‘En hier dus’, vertel ik mijn 9 jaar oude zoon, ‘onder deze duizend jaar oude eik, kwamen Robin Hood en zijn Merry Men samen.’

Hij kijkt naar de Major Oak, staand op een open plek in Sherwood Forest, het loofbos van de middeleeuwse capuchonridder die stal van de rijken om te geven aan de armen. De takken van de door een hek omheinde boom rusten op tien palen, gelijk een scheefstaand pand aan de Amsterdamse grachten. Zoonlief, die onlangs kennis heeft gemaakt met deze legendarische outlaw, zit iets iets dwars. ‘Maar was die boom ook al zo groot in de tijd van Robin Hood?’

Reden dat we naar het schemergebied van feit en fictie zijn afgereisd is een nieuwe film. De jongste Robin Hood, gespeeld door de Welshe acteur Tarron Egert, is daarin de leider van een soort Occupy-beweging. Hij lijkt in dat opzicht een beetje op de Wall Street-miljardair Paul Tudor Jones, die met zijn Robin Hood Foundation het leven van de armen in New York probeert te verlichten. Het is de belangrijkste Robin Hood-productie sinds Prince of Thieves. Deze Hollywoodfilm had er 28 jaar geleden toe geleid dat veel toeristen voor het ‘Kevin Costner-kasteel’ naar Nottingham kwamen, om te ontdekken dat zo’n kasteel niet bestaat.

Grote rijkdom en dickensiaanse armoe

Nieuwe film, nieuwe kansen voor het oude ‘Snottingham’, dat ten tijde de Britse gloriedagen ’s werelds ‘kanthoofdstad’ was. Het kende een grote rijkdom, maar daar tegenover stond een dickensiaanse armoe, met armen die in de grotten leefden. Zelfs nu nog bungelt de stad in de East Midlands onderaan de lijst van gemiddeld inkomen per huishouden. Om de treurnis te vergroten, speelt Nottingham Forest FC, dat eind jaren zeventig heerste in Europa, in de tweede divisie van de Engelse voetbalcompetitie, en dreigt rivaal Notts County, ’s werelds oudste voetbalprofclub, af te zakken naar de amateurs. Kortom, de stad kan wel wat stardust gebruiken.

Hoe zat het ook alweer met Robin Hood?
Robin Hood is een Engelse volksheld die is overgeleverd uit volksverhalen, mogelijk (losjes) gebaseerd op feitelijke gebeurtenissen. Hij zou stelen van de rijken en zijn buit vervolgens verdelen onder de armen. Hij deed dat samen met een groep vrijbuiters, de Merry Men, ofwel de Vrolijke Volgelingen.

Hoods uitvalbasis is volgens de ballades en legenden een grote eik in het Sherwood Forest in Nottinghamshire. Van hieruit streed hij tegen de gezagsdragers, met name de sheriff wiens taak het was het gezag te handhaven - en daar later schromelijk misbruik van maakte.

De middeleeuwse held - hij komt voor het eerst in de 14de eeuw voor in overleveringen - is zes eeuwen later vooral bekend geworden door vele verhalen en verfilmingen van zijn avonturen. Het Robin Hood-thema, een goedwillende bandiet die steelt van de rijken en geeft aan de armen, komt wereldwijd voor in talloze volksverhalen.

Om de sporen van The Hooded Man, over wie de Ierse poproep Clannad zo mooi zong, te zoeken, pak ik met mijn zoontje de trein vanaf King’s Cross, het Londense treinstation, tevens de plek waar de moderne folkloristische held Harry Potter op perron 9 3/4 te vinden is. Onze eerste bestemming is Newark, dat een behoorlijke busverbinding heeft met Sherwood Forest. Deze uitvalsbasis van Robin Hood reikte in de middeleeuwen tot aan de stad, maar nu door de bomenkap 30 kilometer verderop ligt. Veel eiken zijn gebruikt voor de koopvaardijschepen waarmee de Britten heersten op de oceanen.

Verplichte kost op middelbare scholen

Bij het onvermijdelijke Robin Hood Car Park pakken we de taxi. De chauffeur kent zijn Robin Hood. Wie niet? Het is verplichte kost op de middelbare scholen en de vertolking, eind jaren dertig, door de Amerikaanse Australiër Errol Flynn met zijn groene maillots staat in het volksgeheugen gegrift. Zijn naam valt nog vaak, bijvoorbeeld bij de belasting die de socialisten willen invoeren op aandelenhandel: de Robin Hood Tax. Het verhaal van een Engelsman die vocht tegen de Normandische bezetters doet de taxichauffeur denken aan het gesprek van elke dag op het eiland. ‘Zou Robin Hood vóór de Brexit zijn geweest?’

Twee bussen brengen ons naar het bos door het glooiende landschap, met varkensboerderijen en een enkele oude mijnschacht. Vergeleken met de Yorkshire Dales, het Peak District en de Cotswolds is Nottinghamshire niet heel aantrekkelijk. Het graafschap moet het vooral hebben van Robin Hood. In het dorpje Edwinstowe, aan de rand van Sherwood Forest, duikt de weldoener op in het straatbeeld. Fish and chips koop bij je bij Robin Hood Plaice, pizza eet je bij de Pizza Hood. ‘Investeringen in Robin Hood zijn gewild’ staat groot op de voorpagina van de plaatselijke gazet.

Geïnvesteerd is er ook in het bezoekerscentrum van Sherwood Forest, een strak gebouw met een klein amfitheater. Smakelijk blijken de butty’s (Noordengels voor geroosterd brood met boter) met veganistische worstjes te zijn. Er is een minpunt: waar het oude bezoekerscentrum volop informatie had over de bospiraat met zijn Lincoln-groene capuchon, komt de bezoeker in het nieuwe gebouw haast niets van hem te weten. Navraag leert dat de inhoud pas in de volgende fase komt. Een teken des tijds: café, toilet en cadeauwinkel hebben prioriteit.

Verhalen over goed en kwaad

Dan maar het woud in, de plek zo meldt een folder ‘where legends grow’. Vader en zoon hebben geluk dat het jaarlijkse Robin Hood Festival aan de gang is. Er zijn goochelaars, ontsnappingskunstenaars (met schunnige grapjes) en narren. Tegen de avond vertellen barden, begeleid door een minstreel, middeleeuwse legendes zoals over Tom Hickathrift, de goedaardige reus die in de moerassen van Norfolk een gigantisch monster doodde. ‘Zulke verhalen zijn in de mode, zegt een van de vertellers, ‘verhalen over goed en kwaad. Robin Hood is daar een voorbeeld van.’

Meer informatie over Robin Hood dan het bezoekerscentrum biedt, is te vinden in de belendende St.-Mary’s kerk. ‘Hier trouwde Robin met zijn Marian’, verzekert Jane, een van de twee vrijwilligers die bezoekers ontvangt met thee en koekjes, ‘tenminste dat hebben de Victorianen beweerd.’ De 833 jaar oude kerk is een bezienswaardigheid op zich, met bijvoorbeeld het Victoriaanse glas-in-lood waar de maker, zo vertelt Jane met devotie, een cryptische ode heeft gebracht aan zijn geliefde.

Beeld Claudie de Cleen

Het is bij een andere kerk van de Heilige Maagd, St.-Mary the Virgin bij de Lace Market van Nottingham, waar mijn zoon tot zijn plezier een ‘echte’ Robin Hood ziet. Het is Ade Andrews, een man die dagelijks als Robin Hood verkleedtours organiseert. De kerk is zijn lievelingsplek. ‘Hier zat Robin te bidden toen de monnik hem verried. Hij werd meegenomen naar de kerkers van de sheriff en bevrijd door zijn vrienden.’ De Schot is na zijn studie geschiedenis naar Nottingham gekomen, om daar te ontdekken dat Robin Hood er amper leefde. ‘De gemeente had een schitterend merk, maar deed er niets mee.’

Het symbool van de verwaarlozing is de naoorlogse snelweg die het non-kasteel afsnijdt van het centrum: de Maid Marian Way. Een oproer tegen de plannen werd door de bestuurders, de Sheriffs, de kop ingedrukt. De 15de-eeuwse pub Ye Olde Salutation Inn (oude naam: The Archangel Gabriel Salutes the Virgin Mary) heeft de aanleg van de ‘Lelijkste Weg van Europa’ nipt overleefd. Het is nu de beste plek in Nottingham om alternatieve bands te zien optreden. De ale wordt koel gehouden in de grotten onder de kroeg, die de kastelein op vriendelijk verzoek opent.

Nottingham Castle

Van Nottingham Castle is eigenlijk alleen de kasteelmuur over. Het kasteel was verwoest tijdens de Engelse burgeroorlog. Nu staat er een Ducal Mansion, een hertogelijk paleis, dat dienst doet als museum. Helaas is het museum wegens renovatie tijdelijk gesloten. In de 19de eeuw was het paleis de residentie van de hertog van Newcastle. Deze edelman stemde in 1832 tegen de democratiseringswetten, waarna de armen in opstand kwamen en de hertogswoning in de brand staken.

Andrews neemt ons mee naar de oudste kroeg van Engeland: de Ye Olde Trip to Jerusalem. Deze herberg is gebouwd tegen de zandrotsen (sommigen zijn trouwens van kunststof) waar het kasteel op rustte en deed in de middeleeuwen dienst als brouwerij. Huisdrank is Hardys & Handsons Olde Trip, een ale met een toffee-achtige smaak. Een bezoek aan Ye Old Trip is niet compleet zonder Baiting the Bull, een middeleeuws behendigheidsspel waarbij je een haak rond de ‘neus’ van een stier moet slingeren. Het is moeilijk, maar kindvriendelijk: mijn zoon slaagt er na enige oefening in dat tien keer te doen, tot vermaak van het barpersoneel.

De geest van Robin Hood is nog op een andere wijze aanwezig. Bij de opening van het ‘kasteel’, lange tijd de thuisbasis van de Robin Hood Rifles, een vrijwilligerskorp van het Britse leger dat onder meer bij D-day heeft gevochten, worden tegenwoordig zelfs meerdere Robin Hoods de straten op gestuurd om toeristen te vermaken.

‘Mij negeren de autoriteiten volkomen. Wanneer de Sheriffs van nu mij zien, krijgen ze last van hun slechte geweten’, zegt gids Andrews,’ toen ik hier vijfentwintig jaar geleden kwam, kon je niet eens een koelkastmagneetje van Robin Hood kopen. Is het niet ironisch dat een Schot als ik een Engelse volksheld heeft gered?’

Eikels rapen

De hernieuwde populariteit van Robin Hood brengt ons bij Weavers of Nottingham, een van de weinige familiebedrijven in de winkelstraten van de stad. Achter de toonbank van de drankenhandel vertelt Mary Trease over haar speciale band met de wereldberoemde struikrover. ‘Onze Castle Gate Gin is mede gemaakt van de eikels die ik elk najaar raap met mijn dochter in Sherwood Forest.’ Op het etiket is een eekhoorn zichtbaar die een eikel opknabbelt en een Robin Hood met zijn onafscheidelijke pijl en boog, terwijl op de achtergrond het niet eens bestaande kasteel van Nottingham zichtbaar is.

Eikels rapen! Zou dat, in alle middeleeuwse eenvoud, niet de ultieme Robin Hood-bezigheid zijn? Fijngemalen eikels werden vroeger door armen in plaats van meel gebruikt bij het bakken van brood en cakes. Eikelbrood. Om met een emmer Sherwood Forest te bezoeken is het, ten tijde van ons bezoek, nog te vroeg. De half miljoen eikels hangen nog in The Major Oak, waar zich ook bosuilen schuil houden. Ik beloof mijn zoon volgend jaar terug te keren om eikels te verzamelen om er, aan de hand van Old Foodie-kookboek, brood van te bakken. Een naam hebben we al: Robin’s Food.

The sherwood forest trust zet zich in voor het herstellen van het Sherwood Forest. De organisatie doet aan natuurbeheer en voorlichting, maar schuwt tochten per Segway en paintballen niet. Meer informatie: sherwoodforest.org.uk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden