Op bezoek bij de eerste veganistische kerstmarkt van Nederland

'Carnivoor zijn is niet cool meer'

Ooit was het kerstmaal bijna vanzelfsprekend een vleesfestijn. Maar tegenwoordig probeert al de helft van de Nederlanders het met minder vlees te doen. En vegetarisch, zelfs veganistisch, rukken op.

Broodje punkdog braadworst van kikkererwtenmeel op de VeggieWorld Winterfair in Vijfhuizen. Foto Marcel van den Bergh

Een Kerstfeest zonder beest, dat is wat Floor Ploeg (27) en Roy Vogel (29) willen. Het jonge stel uit Haarlem heeft dit jaar de familie uitgenodigd voor het kerstdiner. Dat leidt normaal al tot de nodige stress. Maar voor Floor en Roy komt er nog iets bij: ze zijn veganist. Voor hen geen kerstkalkoen, reerug of gourmetten met biefstuk. Maar wat dan wel?

Misschien wel deze plantaardige rollade, zegt Floor terwijl ze een hapje neemt van een oranje-rode schijf, gemaakt van tomaat en tarwe-eiwit. 'Heerlijk', knikt ze tegen Roy. Er is ook een rollade met zeewier. Maar die met tomaat is toch lekkerder, vindt Floor. 'Die gaat het worden.'

Het seizoen van de kerstmarkten is weer begonnen. Overal in het land wentelen bezoekers zich in een decor van dennentakken, overgoten met de geur van glühwein en de vette walm van braadworsten. Voor veganisten moet dat de hel zijn.

Maar die hebben nu hun eigen feestje. In Vijfhuizen werd dit weekend de eerste veganistische kerstmarkt van Nederland gehouden: de VeggieWorld Winterfair. Hier geen varken aan het spit maar diervrije cordon bleus, algenburgers en braadworsten van kikkererwtenmeel.

2017: het jaar van de veganistische revolutie

Het veganisme is een kleine stroming met honderdduizend aanhangers in Nederland, dat zich de laatste tijd in een opmerkelijke populariteit mag verheugen. De markt voor plantaardige alternatieven groeit: van 318 miljoen euro in 2014 tot 368 miljoen in 2017. Het aanbod stijgt: steeds meer producten hebben 'vegan' op het etiket.

2017 was een topjaar voor de 'veganistische revolutie', zegt Pablo Moleman van ProVeg, een Europese organisatie die plantaardig eten aanmoedigt. Veganisme was niet weg te slaan uit de media - met dank aan de fipronilaffaire. Maar belangrijker nog: er is een mentaliteitsverandering gaande. De vleeseter zit in het defensief, zegt Moleman. 'Niet de veganist, maar de vleeseter moet zich tegenwoordig verantwoorden voor zijn gedrag.'

En dus vond organisator ProVeg de tijd rijp voor een veganistische kerstmarkt. De echte kerstsfeer wil niet helemaal loskomen in de kale hal van de Expo Haarlemmermeer, die spaarzaam is aangekleed met een paar ielige kerstboompjes.

'Hier kun je alles eten'

Maar dat kan de pret niet drukken voor Pierina Pineda (69) en haar dochter Sandra (45). Ze hebben net een veganistische tompouce met koemelkvrije slagroom achter de kiezen. Als lunch nemen ze straks een broodje shiitakekroket.

Pierina houdt van kerstmarkten. Maar een gewone kerstmarkt is voor een veganist tamelijk ingewikkeld. 'Je moet bij alles vragen of er niet een dierlijk bestanddeel in zit.' Meestal blijft het bij kijken, knikt dochter Sandra. 'Hier kun je alles eten.'

Sandra besloot op haar 17de vegetariër te worden. 'Ik houd van dieren. Dan kun je ze niet opeten.' Sinds vijf jaar is ze veganist, wat wil zeggen dat ze ook geen zuivel en eieren meer eet. Dat probeerde ze al eerder. 'Maar toen was het lastig, want het aanbod van veganistische producten was schaars.'

Vegan wijn en diervrije make-up

Dat is nu niet meer zo: een stuk of tachtig standhouders prijzen op deze kerstmarkt hun diervrije waar aan. De Vegan Bakery bakt croissantjes en kerststollen zonder boter, er is melkvrije kaas - Parm á Zaan - gemaakt van cashewnoten en zonnebloempitten, er is gebak zonder gelatine en zelfs wijn zonder dierlijke inbreng.

Veganistische wijn? Ja, zegt Jan Colpaert van het Belgische BioBron. Wat veel mensen - 'zelfs veganisten' - niet weten, is dat wijn wordt geklaard met varkensbotten of vislijm. Veganistische wijn wordt gezuiverd met bentoniet - een soort klei.

Ook aan veganistische cadeaus onder de kerstboom is gedacht. Wat te denken van kindersokjes van gerecycled katoen (geen wol!), schoenen van ananasvezel of diervrije cosmetica?

De moderne veganist hoeft het aan niets meer te ontbreken, beaamt Emile Dingemans (36), bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. Bedrijven spelen in op de groeiende markt voor diervrije producten. Zelfs 'gewone' supermarkten hebben tegenwoordig veganistische producten in het schap. 'Veganist zijn is een makkie tegenwoordig.'

Het ledenaantal van de Vereniging voor Veganisme groeide van een schamele 400 in 2013 tot 2.750 nu. De redenen voor mensen om veganist te worden verschillen: een mengeling van milieubewustzijn, dierenliefde en gezondheid.

Het is meer dan een hype, denkt Dingemans. 'Het is de tijdgeest. Mensen accepteren het gezeul met dieren niet meer. Jaren geleden werd je raar aangekeken als je veganist was. Nu beseffen steeds meer mensen dat vlees eten helemaal niet nodig is.' Wat helpt, is dat het veganisme vrolijker is geworden. Het hoeft niet meer alles of niets te zijn, zegt Dingemans. 'Elke stap in de goede richting is positief.'

Floor Ploeg merkt die verandering aan den lijve. Een tijdje terug werd ze niet uitgenodigd op een etentje. 'Want met een veganist erbij vonden ze dat lastig.' Maar onlangs stelden collega's voor om samen wat te gaan eten. 'Toen ik zei dat ik veganist ben zei iedereen: 'Leuk! Dan gaan we toch naar een veganistisch restaurant.' Carnivoor zijn is niet cool meer.'


Vleesloze Kerst

Een of de vijf Nederlanders geeft dit jaar de voorkeur aan een vegetarisch kerstdiner. Driekwart van de Nederlanders vindt het belangrijk dat bij het kerstdiner rekening wordt gehouden met dierenwelzijn. Ongeveer de helft probeert minder vlees te eten dan vorig jaar. Dat blijkt uit een onderzoek van Ipsos Nederland in opdracht van Willem&Drees, een bedrijf dat handelt in duurzaam eten.

Het onderzoek bevestigt dat veel Nederlanders het belangrijk vinden om duurzaam te eten. Behalve minder vlees, worden er ook meer seizoensproducten en producten van Nederlandse bodem gegeten. Het traditionele kerstdiner helemaal inruilen voor een vegetarisch diner vinden de meeste Nederlanders nog te lastig.