Recensie Dwars door China

Ook op microniveau betoontTerlou zich een grondig en betrokken kijker (vier sterren)

We kennen Ruben Terlou van tv, maar hij is in de eerste plaats fotograaf. Zijn foto's brengen China dichterbij dan een scherm ooit zal kunnen.

Een ernstig zieke man in zijn laatste levensdagen op het platteland. Beeld Ruben Terlou

Met de loopbaan van Ruben Terlou is iets merkwaardigs aan de hand. Hij verwierf bekendheid en lof met zijn persoonlijk getinte televisiedocumentaires over China. Met een zekere onverschrokkenheid in een verre van persvrij land en met kennis van de Chinese taal – sleutel voor toegang tot de cultuur – biedt hij (vanaf 1 augustus in herhaling op NPO 2) een afwisselend verrassend, vrolijk makend, deprimerend en ontroerend beeld van een natie in turbulente tijden. De nadruk ligt altijd op de individuele verhalen, pars pro toto voor een land dat zowel wordt bepaald door tradities als door de economische hemelhoogconjunctuur.

Het merkwaardige in Terlous loopbaan schuilt erin dat hij niet in de eerste plaats televisiemaker is – zoals menigeen veronderstelt – maar fotograaf. Als zodanig profileert hij zich met zijn camera soms in zijn films, een beetje egotripperig, alsof hij zelf minstens zo belangrijk is als het onderwerp van de film. In galerie Noorderlicht in Groningen kan nu ook de verstokte televisiekijker evenwel zien dat Terlous hanteren van de fotocamera meer is dan een gimmick. De onderwerpen die hij in de expositie Dwars door China behandelt mogen veelal bekend zijn van zijn televisiewerk, de foto’s voegen er een grote visuele rijkdom aan toe.

Een open-pit kolenmijn in het steppelandschap van de noordelijke provincie Binnen-Mongolië. Beeld Ruben Terlou

De mengeling van traditie en economische groei die in China soms doorgeschoten lijkt, is constant te zien op de grote kleurenprints van Terlou. Bij binnenkomst zie je direct een imposant panoramisch landschap. 

Dor, droog en desolaat lijkt het, de bodem doortrokken van zwarte stroken. Kijk beter en je ziet dat het een open mijn is, minder uitgestorven dan gedacht. Gigantische kiepwagens – nietig op de foto, maar we wéten hoe enorm ze zijn – doorkruisen het land. Hun gitzwarte lading bestaat uit steenkool. Die staat aan de bron van de CO2-uitstoot die leidt tot klimaatverandering en dus vermoedelijk ook tot de ernstige uitdroging die juist dit gebied, Noord-Oost-China, teistert. Oorzaak en gevolg op één foto.

Ruben Terlou

Dwars door China

Fotografie

Galerie Noorderlicht, Groningen. T/m 16/9.

Terlou fotografeerde hoe een nieuwe stad wordt aangelegd, vanaf de funderingen welteverstaan, want de metropool is gepland in niemandsland. Grondverplaatsingen moeten een onafzienbare vlakte bouwrijp maken, hele bergen moeten het veld ruimen. Nog een paar details herinneren aan het verleden: de palen waaraan elektriciteitskabels zijn bevestigd. De graafmachines hebben de grond keurig om de palen heen weg gehapt, zodat er nu metershoge stoppels resteren, met elkaar verbonden door de kabels. De aanblik doet denken aan de bizarre, door erosie veroorzaakte rotsformaties in Arizona.

Ook op microniveau betoont Terlou zich een grondig en betrokken kijker. Hij is getuige van een plattelandsbegrafenis, ook al zo’n mooie mengeling van traditioneel en eigentijds. De overledene wordt met kartonnen versies van hedendaagse elektronica en luxe-artikelen naar het hiernamaals gestuurd, opdat het hem daar aan niets zal ontbreken. Prachtig is ook de Chinese variant van de toren van Babel: een straatarme man die zijn gezin verloor en nu bouwt aan een ogenschijnlijk krakkemikkige toren die eens zal reiken tot de hemel, waar hij zal worden herenigd met zijn geliefden. Een hoogst eigenzinnige sculptuur, in een dorp waar eenvormigheid troef is.

Op beeldschermen en tablets vertelt Terlou onder getoonde foto’s even anekdotisch als informatief over zijn belevenissen. Elk onderwerp wordt voorzien van achtergrondinformatie, die de bezoeker terloops krijgt toegediend. Net als bij Terlous documentaires op tv. Het verschil? Zijn foto’s brengen China dichter bij je dan het televisiescherm ooit zal kunnen. Gedetailleerder, kleurrijker en in een tempo dat zich volmaakt aanpast aan de wensen van de kijker. Want die bepaalt zelf wanneer het tijd is voor de volgende foto.

Lanzhou New Area is een nieuwe miljoenenstad waarvoor honderden bergen zijn afgegraven. Beeld Ruben Terlou
Een verzakkingskrater als getuige van het destructieve effect van kolenmijnbouw op het landschap in de provincie Binnen-Mongolië. Beeld Ruben Terlou
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden