Interview De Gids

Onze gids Philippe Starck: ‘Zolang ik mij kan herinneren vinden mensen mij vreemd’

Philippe Starck. Beeld Els Zweerink

Verrassend: spullen interesseren hem eigenlijk niet, zegt sterdesigner Philippe Starck. ‘Ik heb spijt dat ik zo veel tijd en energie heb verspild aan design.’

‘Dit zijn tekeningen van een elektrische fiets van twintig jaar geleden’, zegt de Franse sterontwerper Philippe Starck, ­terwijl hij een stapel tot in ­details uitgewerkte ontwerpschetsen omhoog houdt. Die heb ik onlangs uit mijn archief gevist. Bleken nog helemaal up-to-date te zijn.’ Inderdaad oogt de gestroomlijnde fiets fris en modern. Met verende tred, bijna huppelend, gidst hij zijn bezoek door zijn werkkamer in z’n riante huis met uitzicht op de Atlantische Oceaan. Op zijn bureau, de royale werktafel in het midden van de volgepakte kamer, op bijzettafeltjes, in ladekasten langs de muur en zelfs gewoon op de vloer, liggen tientallen plastic mapjes met nieuwe projecten. Sommige groot, zoals het eerste commerciële ruimteschip voor Axiom. Sommige klein, zoals een hightech ring die fungeert als ­betalingsmiddel en identiteits-bewijs. ‘Hier werk ik veertien uur per dag. Supergeconcentreerd en alleen. Niets mag mij storen.’

Zo staat Starck bekend: een veeleisend man met een maniakale werklust. Ook nu hij inmiddels 70 jaar is. ‘Ik heb geen leven’, zo zegt hij zelf. ‘Ik start elke twee dagen een nieuw project. Ik doe ook alles zelf. In mijn studio in Parijs werken maar vijf ontwerpers.’ Meer dan tienduizend ontwerpen heeft hij gemaakt. Vanaf de jaren negentig drukt hij met zijn ontwerpbureau Starck Company een stempel op onze materiële wereld. Van een aerodynamische tandenborstel of een bierbrouwerij in Tokio tot een goedkoop houten prefabhuis en het allereerste vijfsterrenboetiek hotel (de Royalton in New York, 1988). Hij was de eerste ontwerper die van zijn naam een merk maakte en leefde als een rockster. Meer dan honderd onderscheidingen ontving hij; vorige maand nog kreeg hij de Lifetime Achievement Award van het gezaghebbende designmagazine Frame. Als er één ontwerper larger than life is, dan is hij het.

De oorzaak voor deze creatieve drang ligt in zijn jeugd. ‘Ik heb een beetje aspergersyndroom. Zolang ik mij kan herinneren, vinden mensen mij vreemd. Ik was altijd alleen. Wat niet leuk is als kind. In mijn donkerste jaren als tiener heb ik mezelf aangeleerd om hard te werken, als een manier om gezien en geliefd te worden. Ik zat dagen alleen op mijn kamer te tekenen.’

Zijn vader was vliegtuigontwerper en dat hij de designkant op zou gaan, verbaast misschien niet.

‘Design heeft mijn leven gered. Maar het heeft mij afgesloten van wat andere mensen een normaal leven vinden.’ Lachend: ‘Mijn vrouw zegt altijd: jij bent niet menselijk.’

Philippe Starck. Beeld Els Zweerink

Toch staat er een vooral vrolijke en jeugdige man in de rommelige maar sfeervolle woon-kamer van het ­statige woonhuis aan het einde van de boulevard van de Portugese badplaats Cascais. Gasten ontvangt hij er bij hoge uitzondering. ‘Te storend in mijn werk.’ De vloeren zijn van krakend hout of gesleten natuursteen, op de muren oud pleisterwerk en azulejo’s, wit-blauwe tegels vol bobbels en barsten. In de hoek staat een antieke houten sterrenkijker. Een Romeins beeld draagt een honkbalpetje. Slechts her en der staat wat van zijn eigen design. Stuk voor stuk zwierige meubels – maar niet overdreven, eerder luchtig en origineel. Zoals de befaamde Gun-lamp met een chromen kalasjnikov als voet of zijn Super Impossible Armchair, een koddig kuipje op pootjes zo rank als stilettohakken.

Maar, zo verzekert hij, die spullen interesseren hem niets. Hij wil mensen raken. ‘Met humor, met emotie, met verrassing. Misschien dat ik zo hun leven op z’n minst wat leuker kan maken.’ Hij beantwoordt geen ­vragen maar zet zijn denkbeelden uiteen in een breedsprakige maar openhartige ­monoloog. Vol zelfspot soms ook. Maar vooral doorspekt met bombastische en vaak raadselachtige oneliners. ‘Design is dood!’ bijvoorbeeld. Of hij voorspelt: ‘Kapitalisme zal ons vernietigen.’ Zijn 23 jaar jonger echtgenote Jasmine Abdellatif wijkt daarbij niet van zijn zijde. Af en toe vertaalt en souffleert ze haar echtgenoot. ‘Wat Starck bedoelt’, zegt ze dan in de derde persoon.

Precies een halve eeuw werkt hij als ontwerper. Wat hem in die ­indrukwekkende loopbaan het meeste bevrediging heeft gegeven? ‘Niets. Design is nutteloos, in ­tegenstelling tot wat een arts of een wetenschapper kan bewerkstelligen. Een ontwerper kan geen levens redden. Onmogelijk! Ik heb spijt dat ik zo veel tijd en energie heb verspild aan design.’ Toch is niet alles voor niets geweest. ‘Ik ben wel happy met mijn ontwerpen. Ik heb ze in alle eerlijkheid en met volle overtuiging gemaakt. Het is de manier waarop ik mijzelf uitdruk. Niemand kan wat ik kan. Al is er altijd die twijfel. Is het wel goed genoeg, wat ik doe? Maar ik kan niets anders.’

Philippe Starck. Beeld Els Zweerink

1. Politiek: Communisme

‘Ik was graag politicus geworden. Het is de meest directe manier om vooruitgang en beschaving te bevorderen. Maar ik ben niet goed in compromissen, en dat hoort erbij. Ik geloof in het pure communisme. Wat ik niet begrijp is dat we communisme na het eerste mislukte experiment – de Sovjet-Unie – meteen hebben afschreven, terwijl we kapitalisme om de twee jaar moeten redden. Het communisme had de pech dat de leiders net zulke grote boeven waren als kapitalisten als Rockefeller. Communisme en christendom lijken veel op elkaar. Een eerlijke verdeling van ons voedsel, van onze grondstoffen, van alles eigenlijk, is de enige manier waarop wij de aarde kunnen redden.’

2. Wetenschap: DNA-ontcijfering

‘En anders was ik graag wetenschapper geworden. Maar daarvoor ben ik niet intelligent genoeg. Dankzij wetenschap hebben we kunnen doorgronden wat het is om mens te zijn. Door het ontcijferen van ons DNA kunnen we nu zelfs onze evolutie aanpassen en verbeteren. Dat is uiteindelijk het doel van de mensheid, om onszelf intelligenter te maken. We moeten onszelf verbeteren.’

‘Anders was ik graag wetenschapper geworden.’ Beeld Getty

3. Muziek: Roger Eno

‘Maar het liefst was ik componist en muzikant geworden. Daar heb ik dan het geheugen weer niet voor. Muziek klinkt telkens weer nieuw voor mij. Net zoals ik ook niet weet welke dag, week of maand we leven. Ik luister de hele dag muziek. Ik heb een speciale Starck Mix voor mij gecomponeerd door mijn vriend Stephan Crasneanscki. Deze abstracte soundscapes volgen tot op het uur precies mijn dagelijkse bioritme. Van actief in de ochtend, rustig in de middag naar dromerig in de namiddag. Het is als drugs. Als ik slechte muziek luister, zouden mijn ontwerpen ook slecht zijn.’ Zijn vrouw valt bij: ‘Soms kom ik in zijn werkkamer en dan hoor ik ruis. Alsof er heel grote insecten door de kamer bewegen. Ik snap niet dat hij erbij kan werken.’ Starck: ‘Maar ik luister ook naar echte muziek. Brian Eno bijvoorbeeld. Of misschien is het leuker om hier zijn broer Roger te noemen, die zulke intelligente pianomuziek maakt.’

4. Plaats: Cascais, Portugal

‘Ik heb niet veel nodig. De zon, golven, de wolken, de aarde, duinen en de wind in de bomen.’ Zijn huizen – hij heeft er meerdere – heeft hij daar op aangepast. ‘Behalve mijn appartement in Parijs, dat is gewoon praktisch.’ Voor de aarde reist hij naar Burano, een eilandje bij Venetië. ‘De modder daar zuigt je letterlijk op.’ Zon en zee vindt hij op Formentera, het eilandje naast Ibiza. De wind en wolken zijn hier, boven zijn huis in Cascais. Hij is inmiddels ook officieel Portugees staatsburger. ‘Waar ik wil zijn hangt af van de mate van concentratie die ik nodig heb. Op dit moment ben ik hier het gelukkigst.’ Hij staat op en kijkt uit het raam. Even is hij echt weg. Totdat zijn vrouw hem bij de les houdt. ‘Euhm, Starck?’

Cascais Beach, Lisbon, Portugal. Beeld Getty

5. Uitvinder: Eratosthenes

De Griekse filosoof Eratosthenes berekende meer dan 2200 jaar geleden de omtrek van de aarde tot op 2 procent nauwkeurig. Hiervoor had hij alleen een kameel, een touw en een stok nodig. Eerst mat hij de schaduw van de stok op verschillende plekken rond de Middellandse Zee. Met een kameel mat hij vervolgens hoever deze plekken van elkaar liggen. Even geniaal was Plato, die had bedacht dat de halve maan wordt gevormd door de schaduw van de aarde en dat de aarde dus rond is. Voor de beste ideeën heb je niet meer nodig dan fantasie.’

‘De Griekse filosoof Eratosthenes berekende meer dan 2200 jaar geleden de omtrek van de aarde tot op 2 procent nauwkeurig. Hiervoor had hij alleen een kameel, een touw en een stok nodig.’ Beeld Imageselect

6. Gereedschap:  Starck paper

‘Mijn moeder heeft mij aangespoord om te gaan ontwerpen. Ze dacht dat ik gay was. In haar beleving waren er daarom maar twee beroepen waarin ik kon slagen: kapper of ontwerper. En een ontwerper tekent met pen en papier. Ik ben niet gay, misschien was ik daarvoor niet moedig genoeg (schalkse blik op zijn vrouw). Maar uit eerbied voor mijn moeder werk ik nog steeds uitsluitend met pen en papier. Mijn handgemaakte pen komt uit Japan. Mijn teken‘papier’ wordt speciaal voor mij gemaakt door een bedrijf in Parijs. Het is van een extreem dunne en buigzame kunststof, die semi-transparant is. Het reageert niet op vochtigheid of hitte, dus als ik hier in de zon aan een ontwerp begin, kan ik het in de koude regen in Parijs afmaken. Probeer het maar eens te scheuren. Harder, harder! Zie je wel, kan niet.’

7. Kunstenaar: Neo Rauch

‘Ik heb geen inspiratie nodig. Er is bijna niets wat mij raakt, dat bedoelde ik met een beetje asperger. Ook kunst niet. Bovendien, kunst gaat tegenwoordig alleen nog maar zaken doen. En ik haat zaken doen. Ik zit nog liever aan tafel met een wapenhandelaar dan met een kunsthandelaar. Al zijn er natuurlijk wel een kunstenaars die oprecht zijn, zoals Neo Rauch. Hij construeert hele werelden, met alleen een kwast en verf.’

Neo Rauch aan het werk. Beeld HH

8. Literatuur: L’ Ordre du jour, Éric Vuillard

‘Het laatste boek dat ik heb gelezen is deze historische roman, gebaseerd op een bijeenkomst van Duitse industriële leiders waarin werd besloten om Hitler te steunen. Het is zo fantastisch dat de schrijver een historische gebeurtenis als uitgangspunt neemt en vervolgens zijn eigen draai aan deze feiten geeft. Ik ga elke avond stipt om half tien naar bed en lees tot half elf. Geen minuut langer of korter. Ook mijn dieet is overzichtelijk. Ik eet quinoa voor ontbijt, lunch en avondeten. Het is gezond, het is makkelijk en het is best lekker. Ik probeer vegetariër te zijn maar het lukt mij niet, omdat ik zoveel moet reizen.’

De orde van de dag - L'ordre du jour van Éric Vuillard. Beeld RV

9. Vervoermiddel: Aprilla 6.5

‘Het enige vervoermiddel dat ik voor mijn lol gebruik, is mijn Aprilla 6.5 motorfiets. Ik rijd zelf geen auto. Voor mij heeft een vervoermiddel nooit meer dan twee wielen. Of twee vleugels. Want ik heb ook een eigen vliegtuig. Niet als luxe maar uit noodzaak. Anders zou ik te weinig tijd overhouden om te werken. Het spijt mij dat ik niet producten van anderen kan noemen. Maar ik leef in mijn eigen wereld.’ 

‘Het enige vervoermiddel dat ik voor mijn lol gebruik, is mijn Aprilla 6.5 motorfiets.’ Beeld RV

10. Parfum: Starck Paris

‘Ik ben het meest trots op mijn parfum. Zelfs de bekendste neuzen ter wereld hebben mij gefeliciteerd. Het bijzondere aan een geur is dat het onvermijdelijk aanwezig is, terwijl je het niet kunt zien. Je kunt het ook niet vastpakken. Het pakt jou. Het is een droommachine maar voor vrouwen is het tegelijkertijd een wapen.” Zijn parfum is ook zijn meest vooruitstrevende ontwerp. Want, zo zegt Starck, over vijftig jaar is de dematerialisatie van onze wereld compleet. ‘Ik behoor tot de laatste generatie ontwerpers. Design is dood. Als gevolg van de biomedische wetenschap is ons menselijk lichaam straks zo verbeterd, dat we geen spullen meer nodig hebben. We kunnen naakt in een kale kamer zitten en tegelijkertijd toegang hebben tot de hele wereld. We zullen zo intelligent zijn, met ongekende mogelijkheden om te communiceren, dat we al die shit om ons heen niet meer willen. De stoel bijvoorbeeld, dat is een heel slecht product. Hij neemt te veel ruimte in en zitten is ongezond. Maar mensen willen ze. Dus vragen fabrikanten mij om een nieuwe stoel te ontwerpen. Bij een meubelfabrikant werken mensen die van hun salaris een leven opbouwen. Zij rekenen op mij. Daarom doe ik zo goed mogelijk mijn best om een betere stoel te ontwerpen. Dat voelt als een plicht.’

‘Het bijzondere aan een geur is dat het onvermijdelijk aanwezig is, terwijl je het niet kunt zien.’ Beeld Gustavo de Queipo

CV Philippe Starck

1949 Geboren in Parijs

1966 Stage bij modeontwerper Pierre Cardin

1970 Oprichting ontwerpstudio Starck Product

1978 Interieur van roemruchte nachtclub Les Bains Douches, Parijs

1983 Inrichting van privévertrekken van president François Mitterand in Palais d’ Élysée

1984 Moderniseert het Parijse Café Costes, inclusief interieur

1989 Eerstegebouw Nani Nani in Tokio

1994 Ontwerp vleugel van Groninger Museum

2000 Door de Franse president Jacques Chirac geridderd met de médaille de Chevalier de l’Ordre National de la Légion d’Honneur

2003 Solo-expositie Centre Pompidou (aansluitend in Groninger Museum)

2007 Derde huwelijk, met Jasmine Abdellatif

2008 Superjacht Venus voor Apple-oprichter Steve Jobs

2016 Lancering van eigen parfumcollectie Starck Paris

Philippe Starck heeft vijf kinderen van drie vrouwen; Ara, Oa, Lago, K, en Justice

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden