Michael Pollan.

Interview De Gids: Michael Pollan

Onze gids Michael Pollan: 'Als je aan een drug verslaafd bent, ervaar je niet het volledige effect’

Michael Pollan. Beeld Els Zweerink

Journalist/schrijver Michael Pollan publiceerde de ene na de andere bestseller over voedsel en drugs. Culinaire en psychedelische ervaringen laten hun sporen na in zijn keuze uit kunst en cultuur.

Toen hij voorafgaand aan dit interview door de stad wandelde en een supermarkt bezocht, kon Michael Pollan zijn ogen niet geloven. De Amerikaanse journalist/schrijver/docent die u wellicht kent als het gezicht van de vierdelige Netflix-serie Cooked (over hoe de vier elementen water, vuur, aarde en lucht terugkomen in ons eten) verbaasde zich over de grote hoeveelheid kant-en-klaarmaaltijden. ‘Een vakje voor de pasta, eentje voor de saus, een voor de groenten die je moet bakken; weet niemand in Amsterdam dan hoe ze hun groenten moeten snijden? Het is alsof ouders een avondje weggaan en voor hun kind een maaltijd hebben achtergelaten die alleen nog maar in de pan hoeft.’

Zo efficiënt en snel mogelijk koken is de typische Silicon Valley-benadering van eten, zegt Pollan. ‘Zo doen ze dat ook met microdosing: als je deze kleine hoeveelheden LSD neemt, helpt dat je creatiever, functioneler en productiever te zijn. Maar dat is eigenlijk niet de bedoeling van LSD.’ In zijn laatste boek How to Change Your Mind duikt Pollan in de geschiedenis en de toekomst van de psychedelica psilocybine en LSD. Daarin betoogt hij dat het geen drugs zijn waar je gek van wordt, maar dat die je – mits onder goede omstandigheden – juist gezonder kunnen maken. Maar dan moet je ze wel recreatief gebruiken en niet – zoals dus in Silicon Valley gebeurt – om productiever en efficiënter te worden. 

‘Op die manier LSD gebruiken is alsof je seks alleen maar zou gebruiken voor voortplanting. En in feite heb je seks daar tegenwoordig helemaal niet meer voor nodig. Dus daar kunnen we ook vanaf. Ken je Soylent? Het is een maaltijdvervanger, een poeder met alle voedingsstoffen die je nodig hebt. Dat is ook heel populair in Silicon Valley. Ze houden zelfs Soylent-dinnerparties waar ze alleen water serveren en je die poeders kunt drinken. Dat is onze wereld nu.’

Beeld Colourbox

1. Drug: cafeïne

‘Dat is de drug die ik het meest gebruik, waar ik het meest mee doe en die waarschijnlijk het meeste invloed op me heeft. Psilocybine, dat in de magic mushrooms zit, is een geweldige drug, maar moeilijk te verkrijgen en het kan ook eng zijn, je weet nooit wat er gaat gebeuren. Bij een kop koffie weet je dat precies. Je kunt het elke dag gebruiken en het is legaal. Geweldig. 

‘Maar om goed op waarde te schatten wat voor een krachtige drug koffie is, moet je er een tijdje helemaal mee stoppen. Je moet je verslaving helemaal afbreken. Jij dronk net koffie toch? Je bent er waarschijnlijk aan verslaafd. En als je aan een drug verslaafd bent, ervaar je niet het volledige effect. Als je een paar weken geen koffie drinkt, of groene thee, of chocolade eet, als je alles wat cafeïne bevat laat staan, en dan een kopje koffie drinkt, zal je versteld staan hoe krachtig dat is.  Ik heb dit al een paar keer gedaan. Je ervaart een enorme oppepper, een golf van optimisme. Dat missen we doordat we elke dag koffie drinken en eraan gewend zijn. Het is ook heel erg moeilijk om ermee te stoppen. Kun je je voorstellen dat je naar je werk gaat voordat je koffie hebt gehad?’

Michael Pollan. Beeld Els Zweerink

2. Boek: Richard Powers – The Overstory

‘Het beste boek dat ik het afgelopen jaar gelezen heb. Powers is een Amerikaanse romanschrijver die over heel verschillende onderwerpen schrijft. Zijn boeken zijn altijd goed geresearcht en hij schrijft heel mooi. Dit boek gaat over bomen en hun intelligentie. Hij heeft iets diepgaands gedaan, wat ik nooit eerder gezien heb. Niet de mens staat centraal in het verhaal, maar de bomen. Het klinkt gestoord, ik weet het. Maar het is geen sciencefiction, totaal niet. En er komen heus wel mensen voor in dit verhaal, maar op het eind bekommer je je meer om het lot van de bomen dan de mensen. Dat is verbijsterend.

‘Het gaat over de kustmammoetbomen in Noord-Californië. Er is een plot over een politieke poging om die bomen te redden en je hebt activisten en zo, maar het gaat er uiteindelijk om dat je na het lezen van dat boek anders over de natuur denkt. Bomen hebben een ondergronds netwerk waarmee ze met elkaar communiceren en voedingsstoffen aan elkaar doorgeven. Er gebeurt veel meer in een bos dan wij doorhebben. Powers slaagt erin, zonder af te wijken van de wetenschap, ze tot leven te brengen, ze een agenda te geven, een verhaal. Dat is geweldig.’

‘Er gebeurt veel meer in een bos dan wij doorhebben.’ Beeld Getty

3. Boek: Henri Michaux – Miserable Miracle

‘Het boek De deuren der waarneming van Aldous Huxley is belangrijk als je over psychedelica schrijft. Iedereen die iets over trips leert, heeft dat uit dat boek. Maar een ander boek dat niemand leest omdat het in zekere zin onleesbaar is, is Miserable Miracle van Henri Michaux. Hij had een mescaline-trip in hetzelfde jaar als Huxley die had en schreef er ook over in hetzelfde jaar als Huxley, maar het zijn twee totaal verschillende ervaringen. Door beide boeken te bestuderen, leerde ik hoe ik over psychedelische ervaringen moest schrijven.

Henri Michaux: Miserable Miracle. ‘Soms veranderen zijn beschrijvingen in tekeningen.’

‘Huxley vond een narratieve vorm voor die nogal chaotische en incoherente ervaring. Het is mooi geschreven en geeft de lezer ook een vocabulaire om dat soort trips te beschrijven.

‘Maar Michaux, die behalve schrijver ook dichter en schilder was, besloot dat elk narratief, elke metafoor de ervaring geweld zou aandoen. En dus waagde hij zich daar ook niet aan. Hij doet geen enkele concessie aan logica. Op sommige momenten veranderen zijn beschrijvingen in tekeningen of tekens op de pagina. En daar zit ook wel veel waarheid in. Voor mijn boek was het belangrijk een pad tussen Michaux en Huxley in te vinden.’

Michael Pollan. Beeld Els Zweerink

4. Muziek: Yo-Yo Ma – Six Evolutions (Bach Cello Suites)

‘De meest intense ervaring met muziek die ik ooit heb gehad was toen ik onder invloed van psychedelica was. Het was een stuk uit de suites voor onbegeleide cello van Bach, uitgevoerd door Yo-Yo Ma. Hij heeft die volledige suites drie keer in zijn leven opgenomen. En met zijn ouder worden, veranderen die uitvoeringen ook steeds. De derde uitvoering is onlangs uitgekomen. 

‘Tijdens een psilocybine-trip had ik een waanzinnige ervaring met een van Yo-Yo Ma’s stukken uit de tweede uitgave. Ik was compleet één met de muziek. Er was geen het en mij meer. Wat het ook is dat tussen muziek en ons in staat, het was allemaal weg. Het was een compleet en perfect samensmelten. Soms voelde ik dat ik de cello was, of de ruimte in de cello; ik kon het paardehaar van de stok over mijn huid voelen gaan. Het was ongelooflijk. Het exacte stuk was No. 2 in D-mineur, wat het meest verdrietige muziekstuk is uit zijn hele repertoire. Hoe dan ook: de nieuwste versie is net uit en die is nog droeviger.

‘Waarom juist die muziek? Het was een begeleide trip en de gidsen kiezen doorgaans de muziek uit. En deze gids had in eerste instantie suffe new-agemuziek uitgekozen. Dus we kregen een discussie over de muziek en ik bleef maar vragen of hij iets anders kon opzetten. Dit was prima voor een massage in een spa, maar niet om de uiterste grenzen van je ziel te verkennen.’

Hilma af Klint: ‘Het zijn prachtige, abstracte schilderijen zoals je die eigenlijk nooit zag voor de jaren vijftig. Maar zij maakte ze al eind 19de eeuw.’ Beeld David M. Benett / Getty

5. Kunst: Hilma af Klint

‘Zij was een Zweedse schilder die sinds enkele tientallen jaren herontdekt is. Ze ging eind negentiende eeuw naar de Academie in Stockholm en was een erg goede schilder. Ze ontdekte het mystieke en raakte betrokken bij een paar groepen vrouwen die zich daarmee bezighielden. Ze stopte met haar werk te vertonen, omdat ze het idee had dat mensen het niet zouden begrijpen. Dus de rest van haar leven exposeerde ze niet meer en ze eiste dat haar werk aan niemand vertoond zou worden tot zoveel jaar na haar dood.

‘Het zijn geweldige schilderijen, heel mystiek. Je krijgt het idee dat er een specifiek vocabulaire aan symbolen in zit, maar je hebt geen idee waaraan die refereren. Ik zag ze voor het eerst in het New Museum in New York en er is op dit moment een grote expositie in het Guggenheim. Het zijn prachtige, abstracte schilderijen zoals je die eigenlijk nooit zag voor de jaren vijftig. Maar zij deed het dus al eind negentiende eeuw en begin twintigste eeuw. Dus de geschiedenis van het modernisme moet worden herzien in dit licht.’

Beeld Colourbox

6. Gerecht: Confit de canard uit Amsterdam

‘Confit de canard is een van mijn favoriete gerechten. Het is geconserveerde eend, meestal in ganzenvet of eendenvet, dat heel langzaam gekookt wordt tot al het vet eruit is en het vlees van het bot valt. En de huid is heel knapperig. Gisteravond wilde ik niet naar buiten. Het was slecht weer en ik had een jetlag, dus ik at hier in het Ambassade Hotel en had eigenlijk niet zulke hoge verwachtingen. Ik vroeg ze waar ze om bekendstaan en dat was dus confit de canard. Het was de beste die ik ooit heb gegeten.’

Michael Pollan. Beeld Els Zweerink

7. Stad: Sydney

‘Sydney is een prachtige stad, daar ben ik echt gek op. Het is erg mooi, zoals San Francisco dat ook is, met het water dat overal aanwezig is. New York ligt ook aan het water, maar daar speelt het geen enkele rol in de stad. De opera van Sydney is spectaculair. Ik heb daar al eens een lezing gehouden en ga dat deze zomer weer doen. En omdat je veel met pontjes over het water gaat, heb je er steeds een mooi uitzicht op. Australiërs zijn een van de aardigste volkeren op aarde. They’re ready to party. Ze zijn ongelooflijk vriendelijk, maken meteen contact met je. Ze zijn gezellig; binnen vijf minuten ben je de beste vrienden. Dat is een geweldige eigenschap. Ze houden echt van mensen en kennen geen reserves: je krijgt wat je ziet en je ziet wat je krijgt.’

Sydney: ‘Overal water en de opera is spectaculair’ Beeld James D. Morgan / Getty

8. Televisieserie: Seinfeld

‘Als ik er langs zap, kijk ik Seinfeld. Het is tijdloos. En het rare van Seinfeld is dat er op de een of andere manier altijd een aflevering is die je nog niet gezien hebt. Het zijn er talloze; het blijft me verbazen. Ik hou van hoe banaal het is. Ik vind banaliteit niet erg. Als ik iets lees of televisie kijk, hoef ik geen drama. Ik wil een ander perspectief op het leven; iemand die een bepaalde kijk heeft op wat we al kennen, in plaats van me mee te nemen naar het onbekende. 

‘Seinfeld gaat over hoe belachelijk onze dagelijkse problemen zijn. Op een bepaalde manier is het een vergroting van het triviale. En dit zijn de minst politiek geëngageerde mensen die ooit geleefd hebben. Zit er ook maar een beetje politiek in die serie? Ik weet zeker dat die personages niet op Trump gestemd hebben, maar verder dan dat… Jerry Seinfeld zelf was eigenlijk nooit mijn favoriete onderdeel van Seinfeld. Ik vond de rest allemaal leuk. Jerry breidde het aan elkaar, maar hij was niet het grappigst. Maar ik lach heel snel. Je hoeft alleen maar tegen me te zeggen dat iets comedy is en ik begin al te lachen.’

Seinfeld: ‘Het gaat over hoe belachelijk onze dagelijkse problemen zijn.’

9. Schrijver: Karl Ove Knausgård

‘Ik heb twee of drie delen van Mijn strijd gelezen. Soms vond ik het ergerlijk en soms hartverscheurend; het heeft alles wel. Ik ben ooit hoofdredacteur geweest en iets in mij denkt dan: had je hier niet één heel goed boek van kunnen maken? Het antwoord is waarschijnlijk ja, hoewel het knarsende, repetitieve tempo ook wel onderdeel is van wat hij doet. Maar goed: wij leren bij Engels dat de manier om over verveling te schrijven niet is door vervelend te zijn, snap je? Soms is hij ongelooflijk scherp in zijn observaties. 

‘Ik hou erg van de essay-vorm en eigenlijk zijn zijn boeken een lange serie essays over jeugd, werk, literatuur; alles. Het is net als Seinfeld banaal, omdat het veel over triviale dingen gaat. En misschien is dat vluchtgedrag van mij. Ik heb een zekere waardering voor de banale dingen in het leven in deze tijd waarin de wereld in vlammen opgaat. Lekker mezelf onderdompelen in de onzin van het dagelijks leven.’

10. Podcast: S-Town

S-Town is een journalistieke podcast van de makers van de succesvolle podcasts Serial en This American Life. Het begint als een onderzoek naar een mysterieuze moord in het dorp Woodstock, Alabama, maar ontwikkelt zich gaandeweg tot een karakterstudie van een van de hoofdpersonen in het verhaal.

‘Dat vind ik heel goed. De beste manier waarop het medium podcast gebruikt kan worden. Veel podcasts doen min of meer hetzelfde, maar S-Town heeft dat probleem niet, omdat de pijlers van het verhaal bijna elke week dramatisch veranderen. Het blijft maar wisselen van genre: eerst is het een moordmysterie, daarna een karakterstudie en vervolgens een portret van een rare gay-subcultuur. Dus er zit veel variatie in. De eerlijkheid van de journalist draagt ook bij aan de hoge kwaliteit.

‘De meeste journalisten vinden het verschrikkelijk om de premisse van een verhaal los te laten. Hoe ruimdenkend we ook zouden moeten zijn, we benaderen een verhaal altijd met een bepaalde theorie. En vaak blijven we daaraan vasthouden. Maar deze jongen moet dat keer op keer laten vallen. Dus S-Town gaat ook heel erg over wat hij niet wist.

‘Ik heb mijn journalistiek-studenten ernaar laten luisteren, want ik denk dat het een belangrijke les leert over de bereidheid de realiteit met je te laten sollen. En de bereidheid je veronderstellingen los te laten. En je realiseren dat het verhaal niet is wat je dacht, maar waarschijnlijk juist interessanter dan wat je dacht.’ 

CV Michael Pollan
1963Geboren, Long Island, New York
1981Masterdiploma Engelse taal, Columbia University
2001Boek: Botany of Desire
2006Boek: Omnivore’s Dilemma (won James Beard Award)
2013Boek: Cooked (later ook als televisieserie op Netflix)
2015Washburn Award voor het toegankelijk maken van wetenschap
2018Boek: How to Change Your Mind

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden