Onze gids deze week Dave Eggers

Onze gids deze week: Dave Eggers, auteur van What Is the What en The Circle: ‘Wij Amerikanen overschatten onze rol in de wereld graag’

De Amerikaanse auteur Dave Eggers gidst ons langs het impressionisme, westerns en zijn favoriete boeken.

Dave Eggers in Amsterdam in het Ambassade hotel. Beeld Ivo van der Bent

Niet om de kniesoor uit te willen hangen, maar wie de recensies leest van The Parade, het recentste boek van de Amerikaanse schrijver Dave Eggers (What Is the What, The Circle) moet toegeven dat behalve veel lovende woorden (het boek werd bijvoorbeeld boek van de maand bij tv-programma DWDD) ook kritiek te vinden is. Dat gaat niet van harte, overigens. Eggers is zo’n bejubeld auteur dat de recensent van Het Parool bijna schuldbewust schrijft: ‘Dave Eggers is zo’n begenadigd schrijver en zo’n goeie, geëngageerde vent dat je je algauw een Scrooge voelt wanneer je kritiek op hem ­levert. Dus laten we de pleister er snel ­aftrekken.’

Kritiek kort samengevat, de novelle The Parade (over twee werkmannen die in een niet nader genoemd land, dat herstellende is van een burgeroorlog, een kaarsrechte weg aanleggen, die het arme zuiden met de stad in het noorden moet verbinden) is in zijn kaalheid te simpel, de hoofdpersonen komen niet tot leven en de morele boodschap die dan overblijft is voor sommigen een tegenvaller (uit het Vlaamse blad Humo: ‘Voor boodschappen kunt u ook gewoon in de supermarkt terecht’).

Meteen maar even navragen dus, tijdens het Skype-gesprek met Eggers, waarin hij vanuit zijn woonplaats San Francisco zijn ­favorieten toelicht. Voelt hij het in deze gepolariseerde tijden misschien als zijn plicht om een boodschap over te brengen of moraal te tonen?

Daar kan Eggers kort over zijn, die recensenten hebben The ­parade verkeerd geïnterpreteerd, om niet te zeggen: totáál verkeerd geïnterpreteerd. Eggers: ‘Het boek is allesbehalve moralistisch en biedt juist geen enkele boodschap. Het is bedoeld om gedachten en vragen op te roepen over iedereen die een rol speelt in het verhaal, dus niet ­alleen over die van de werkmannen die aan de slag gaan in een door oorlog verscheurd land, maar ook over de rol van de ­lokale bevolking en de lokale overheid. Wat ik grappig vind: wij Amerikanen overschatten onze rol in de wereld graag. Wij denken altijd dat wij een land komen redden, of dat het door onze schuld in de problemen komt. Iets daartussenin bestaat niet, en het kan zeker niet zo zijn dat we geen enkele rol van betekenis spelen. Dit boek gaat wat mij betreft niet eens over Amerika, of over het Westen. Ik wilde een gecompliceerd kruispunt schetsen, waar uitbuiters en uitgebuitenen elkaar treffen. En aan het einde van het boek laat ik elke verwachting van een moreel standpunt uit elkaar spatten.’

Dave Eggers in Amsterdam in het Ambassade hotel. Beeld Ivo van der Bent

­Maar, nu we het nu toch over moraal hebben, moet Eggers wel denken aan een inleiding die hij recentelijk schreef voor een verhalenbundel van Kurt Vonnegut (de schrijver van Slaughterhouse-Five). In die inleiding betoogde hij dat er, tot zijn spijt, nauwelijks verhalen met een moraal worden geschreven. Eggers: ‘Dat leek de afgelopen vijftig jaar gewoon niet toegestaan, een verhaal schrijven met een duidelijk moreel perspectief. Daar was geen ruimte voor in de kunst, laat staan in goede kunst, dat vond je hooguit terug in sitcoms op televisie. Zonde! Ik vind het persoonlijk heerlijk om Vonneguts oude verhalen te lezen waarin hij ons vertelt hoe te leven. Maar nogmaals: dat was niet mijn intentie met The Parade.’ 

Schilderij: 
Les raboteurs de parquet, Gustave Caillebotte (1875) 

‘Dit is een van mijn favoriete schilderijen, en dat bedoel ik dan puur esthetisch – met het onderwerp heb ik niet veel. Maar door de techniek en de pure schoonheid is het voor mij een perfect schilderij. Het komt uit de tijd vlak voor het impressionisme, een soort tussenperiode, waarin de schilder nog wel vasthield aan de klassieke benadering van zo precies mogelijk schilderen, maar tegelijkertijd in de compositie opvallend veel ruimte geeft aan het reflecterende zonlicht op de half afgeschaafde vloer, dat was nooit eerder zo gedaan. De ­nadruk ligt niet op de werkende mannen, maar op die vloer, dat vind ik zo interessant. In zijn tijd is het schilderij verkeerd begrepen, zoals het vaak gaat met kunst. Het werd in 1875 niet toegelaten op de Salon, de jaarlijkse expositie van de Académie des beaux-arts in Parijs. Ze vonden het te bourgeois en de halfnaakte mannen waren te vulgair. Het heeft lang geduurd voordat Caillebotte werd opgenomen in de kunsthistorische canon. Gelukkig geeft het Musée d’Orsay in Parijs plek aan dit soort figuratieve, narratieve schilderijen, daarom hou ik ook zo van dat museum.’

Les raboteurs de parquet, Gustave Caillebotte (1875). Beeld Christophel Fine Art / Getty

Film:
The Proposition, John Hillcoat (2005)

‘De t­­wee beste westerns die er ooit zijn gemaakt zijn Unforgiven, met Clint Eastwood, en The Proposition. Iedereen heeft gehoord van Unforgiven, maar ik denk dat niet veel mensen The Proposition kennen. Interessant trouwens, gezien het begin van ons gesprek: als er één genre is met een heel duidelijk moreel uitgangspunt, met een good guy en een bad guy, dan is het de western. Maar ik hou vooral van westerns die iets complexer zijn dan de John Wayne-films. Deze film speelt zich af in Australië en het script is geschreven door Nick Cave. 

Het verhaal is ontzettend wreed. Het speelt zich af in de tijd dat de zogenoemde ­beschaving in Australië begon, dus het gaat over dezelfde spanning tussen kolonisten en de ­inheemse bevolking, zoals je die ook uit Amerikaanse westerns kent. Het decor is afgelegen, een haast surrealistisch landschap, ook typisch voor westerns: het speelterrein is verlaten gebied, waardoor je goed overzicht hebt over de mensen en plekken waar het om draait. Het dilemma in deze film is relatief overzichtelijk: er is een drietal outlaws, drie broers, en de oudste is de leider van de club, de moordlustigste van de drie. De plaatselijke autoriteiten proberen een deal te maken met de middelste broer: als hij zijn oudste broer verraadt, zullen ze zijn jongste, onschuldige, laagbegaafde broer sparen. 

Dat is het voorstel, The Proposition, uit de titel. Het is prachtig geschreven door Cave, heel bloemrijk, in een taal die soms heel gestileerd is, hoogdravend bijna, en tegelijkertijd heel aards en geloofwaardig. Het centrale probleem wordt in deze film op een onverwachte manier opgelost, dat is voor mij het verschil tussen een goede en een slechte western.’

Filmstill uit The Proposition.

Lied:
Here in spirit, Jim James (2016)

‘Jim James, misschien meer bekend van zijn band My Morning Jacket, is een van mijn lievelingsmuzikanten. Hij maakt muziek die bijna altijd voelt alsof het van een andere wereld komt. Ook dit lied, Here in Spirit, heeft een soort etherische klank, als ware het afkomstig uit een andere dimensie, maar de videoclip die erbij hoort, is van een heel andere orde. Daar zitten bijvoorbeeld een politieagent in en een jonge Afro-Amerikaanse man, die gaat demonstreren voor Black Lives Matter, ze discussiëren en eindigen in een lange omhelzing. De video is gemaakt in de hoogtijdagen van de Black Lives Matter-beweging. Jim James probeert in zijn muziek ruimte te maken voor dialoog en harmonie, ontzettend belangrijk, vind ik, in onze verdeelde samenleving. De laatste paar jaren zijn in de Verenigde Staten zo vol geweest van leugens en haat, daarom is deze boodschap belangrijk. Ik denk dat het helend kan werken, al is het maar voor de drie minuten dat het liedje duurt.’

Lied:
Kid, The Pretenders (1979)

‘Met 826 Valencia, mijn non-profitorganisatie waarmee we kansarme jongeren schrijfles geven, doen we mee aan het International Congress of Youth Voices, in augustus in Puerto Rico. Om geld in te zamelen hebben we bands gevraagd hun setlijsten te doneren, zodat we die kunnen veilen. The Pretenders, toevallig een van mijn ­favoriete bands, hebben een paar lijsten gegeven. Zangeres Chrissie Hynde heeft zulke prachtige nummers geschreven. Er zit een soort glinsterende, rinkelende en toch ook aardse vrolijkheid in haar liedjes en zang. Zoals veel van haar nummers is Kid een upbeatnummer, maar met een heel treurige en melancholieke tekst. Dat doen veel liedjesschrijvers, maar zoals zij het kan, dat is ongeëvenaard. The Pretenders worden niet op waarde geschat, vind ik, ze verdienen hernieuwde belangstelling.’

Film:
The Rider, Chloé Zhao (2017)

‘Deze film zag ik een paar dagen geleden pas. Zoals ik al zei, hou ik van westerns, en nu ik The Rider heb gezien, hoort die ook bij mijn rijtje van de beste westerns ooit gemaakt. Het bijzondere aan de film is dat hij half documentair is, het gaat over een werkelijk bestaande cowboyfamilie en de hoofdpersoon, die paardentrainer en rodeorijder is, speelt zichzelf. Regisseur Chloé Zhao ontmoette het gezin toen ze een documentaire maakte over het Pine Ridge Reservaat in Dakota. De hoofdpersoon kreeg tijdens een rodeo een schop van een wild paard tegen zijn hoofd, hij overleefde het op het nippertje en moest lang revalideren. Ze bedacht dat dit een mooie speelfilm kon opleveren. 

The Rider is 60 procent waargebeurd en 40 procent fictie en dat is echt knap gedaan. De hoofdpersoon is zo beschadigd dat hij het cowboyleven moet afwijzen, want dat is te gevaarlijk voor hem. Hij moet ervoor kiezen zijn leven niet meer in de waagschaal te leggen en voor zijn vader en zijn zusje te gaan zorgen. Maar zijn idee was tot die tijd altijd: je leeft pas écht als je dat op het randje doet. Dat is ook een boodschap die je verwacht in een western, maar langzaam verandert de film, als blijkt dat leven toch belangrijker is dan heroïsch leven. Dat is een subtiele, ontroerende en gecompliceerde boodschap voor een western, en toch is het er één, een eigentijds verhaal over het westen van Amerika zoals dat nog werkelijk bestaat. 

Het is bovendien prachtig om naar te kijken. De Badlands in South ­Dakota, waar het zich afspeelt, is een van de prachtigste, uitgestrektste plekken van dit land. We moeten onthouden dat er in Amerika nog steeds kilometers leeg land zijn, waar dit soort verhalen verteld kunnen worden.’ ­­­

Filmstill uit The Rider.

Boek:
Solito, Solita: Crossing Borders with Youth Refugees from Central America by Voice of ­Witness (2019)

‘In dit boek zijn ontroerende en belangrijke verhalen verzameld van minderjarigen die in hun eentje zijn gevlucht uit Midden-Amerika en bij Mexico over de grens de Verenigde Staten zijn binnengekomen. We zitten hier middenin een landelijk debat over die grens; Trump probeert het land af te sluiten voor alle immigranten, daarom is het belangrijk deze verhalen te lezen. Van een jonge vrouw uit Guatamala wordt in veel gevallen niks verwacht, behalve dat ze trouwt en kinderen krijgt. 

Maar sommige meisjes willen meer en de moeilijkheden die zij moeten doorstaan om hun dromen te verwezenlijken, en de moed die ze tonen om hier te komen, is ongelooflijk. Immigranten zijn de heldhaftigste mensen op aarde. Ze komen hier in de hoop een stukje van The American Dream mee te pikken, en dit soort mensen zouden we moeten eren en welkom heten, dat hebben we in het verleden ook altijd gedaan. Ik vind het een beschamende tijd. In 2016 wonnen de Verenigde Staten zes Nobelprijzen, en alle zes de winnaars waren in een ander land geboren. Trump is de bangste en lafste persoon op ons continent. 

Als je dapper bent en zelfvertrouwen hebt, dan voel je je niet bedreigd door een 15-jarig meisje uit Honduras dat een beter leven wenst. Dat is de existentiële crisis waarin we ons bevinden, zijn we een volk van ­lafaards of een volk van dappere mensen?’

Solito, Solita.

Poëzie:
Oculus, Sally Wen Mao (2019)

‘Sally Wen Mao was een student van me bij 826 Valancia, ze was toen 16. Een enorm talent, ik herinner me dat ik haar eerste korte verhaal meteen briljant vond, en dat schreef ze bovendien ter plekke in de klas. Ze is afgestudeerd en heeft twee dichtbundels gepubliceerd, we hebben altijd contact gehouden. Haar laatste bundel Oculus wordt in Amerika nu echt opgepikt. Ze onderzoekt op briljante wijze haar Aziatisch-Amerikaanse identiteit en vrouwenidentiteit in het algemeen in de tijd van ­Instagram. Millennials moeten vele identiteiten aannemen, ­online en offline, en zij schrijft over de spanning daartussen. Dat doet ze met veel humor, en ze heeft een enorm taalgevoel en gevoel voor beeldspraak. Het is geweldig om iemand die je als tiener hebt ontmoet volwassen te zien worden en zo’n krachtige stem te zien krijgen. Ik hoop dat ik Nederlandse lezers voor haar weet te enthousiasmeren.’

Oculus - Sally Wen Mao. Beeld RV

Boek:
Butcher’s Crossing, John Williams (1960)

‘Ik weet dat het boek Stoner, ook van John Williams, een paar jaar ­geleden heel populair was in Nederland. Maar Butcher’s Crossing is het betere boek. Het gaat over een historisch moment in de verovering van het westen van de Verenigde Staten, namelijk het moment dat er een einde kwam aan de handel in bizonhuiden. De jagers en opportunisten hadden toen zo veel bizons gedood dat er honderdduizenden huiden opgestapeld lagen in het plaatsje Butcher’s Crossing. Een heel dierenras is toen zonder reden gedecimeerd. Het toont het resultaat van hebzucht en gebrek aan een vooruitziende blik, vergelijkbaar met wat we nu meemaken met de klimaatverandering.’

Butchers Crossing - John Williams. Beeld RV

CV
Dave Eggers

12 maart 1970
Geboren in Boston, Verenigde Staten.

1994
Richt in San Francisco het ­magazine Might op, dat liep tot 1997.

2000
Publiceert de memoire A Heartbreaking Work of Staggering Genius, nominatie ­Pulitzerprijs.

2002
Eerste roman: You Shall Know Our Velocity, Independent Book Award.

2006
What Is the What, Prix Médicis, ­nominatie National Book ­Critics Circle Award for Fiction.

2012
A Hologram for the King, ­nominatie National Book Award, longlist International Dublin Literary Award.

2013
The Circle, longlist International Dublin Literary Award.

2014
Your Fathers, Where Are They? And the Prophets, Do They Live Forever?, nominatie ­International Dublin Literary Award.

2016
Heroes of the Frontier, longlist Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction.

2019
Novelle The Parade.

Eggers woont in San Francisco met zijn vrouw, schrijver Vendela Vida, en hun twee kinderen.

Dave Eggers in Amsterdam in het Ambassade hotel. Beeld Ivo van der Bent
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden