Ongerept Alentejo: Portugal op z'n mooist

Wandelen langs de Rota Vicentina

Vlak bij de toeristische Algarve liggen nog stille vissersdorpjes. Wandelaars langs de Rota Vicentina zien daar Portugal op z'n mooist.

Wandelpaden die vroeger door vissers en handelaren werden gebruikt. Beeld Carlijne Vos

'De routeaanduiding hier is nog mooier dan in Duitsland', grinnikt wandelgids Rudolfo Müller vanonder zijn kakikleurige hoed. 'Kijk dit is mijn geheim.' Hij tovert een potje oceaanblauwe en oceaangroene verf uit zijn vestzak, de kleuren van de bordjes langs de Atlantische wandelroute. 'Als ik een vervaagd bordje zie herstel ik het direct.'

Müller is de architect van de 350 kilometer lange Rota Vicentina die afgelopen herfst officieel is geopend in de vergeten provincie Alentejo, pal boven de Algarve. De nieuwe wandelroute voert van Porto Covo langs de Atlantische kust tot het zuidelijkste puntje van Portugal, Cabo de São Vicente, en weer terug omhoog dwars door het desolate binnenland met lieflijke dalen met kurkkastanjes en eindeloze eucalyptusbossen terug naar Santiago do Cacém.

Het zijn paden die oorspronkelijk door vissers en handelaren werden gebruikt om de regio te doorkruisen. Nu zijn ze nieuw leven ingeblazen om toerisme aan te trekken. Want toeristen zijn welkom in deze straatarme provincie, waar het leeuwendeel van de jongeren is weggetrokken om in de grote steden vervolgens geconfronteerd te worden met de gevolgen van de crisis. Veel jongeren keren om die reden terug, zoals ook Bruno die deze week bijklust als chauffeur/reisgids naast zijn reguliere werk als architect en hiphopproducer. Of zoals de jonge Marta Cabral die zich als kersverse directeur van de Rota Vicentina van een nieuw bestaan in haar geboortestreek heeft verzekerd.

Wandelaars zoeken op het heetst van de dag verkoeling. Beeld Carlijne Vos
De woeste golven van de Atlantische kust. Beeld Veerle Witte

Spectaculair uitzicht

Het uitzicht over de hoge kliffen en verlaten zandstranden van de Atlantische kust is spectaculair. We ploegen door het rulle zand of beklimmen de slome hellingen met de diepblauwe oceaan rechts van ons en onder onze voeten een zachte wisselende kleurendeken van bloemen: wilde uien, anjers, leeuwenbekken, steenrozen en pimpernellen. Onderweg zien we talloze broedende ooievaars op hun nesten bovenop de kliffen. De enige plek in de wereld waar ooievaars hun nesten aan zee bouwen, vertelt gids Cabral trots. Af en toe worden we in een bries bedwelmd door de geur van de hibiscusstruiken langs het pad.

Chauffeur Bruno rijdt ons stoïcijns van het ene afhaalpunt naar het volgende vertrekpunt om ons 's avonds af te leveren bij een comfortabel bed and breakfast in een van de vele fincas; opgeknapte boerderijen, veelal door buitenlanders. De Rota Vicentina is een reisprogramma à la carte. De 350 kilometer lange route is opgedeeld in afstanden van 15 tot 20 kilometer, een prima dagwandeling zolang de temperatuur niet te hoog oploopt, zoals half juni - helaas voor ons - wel het geval is.

Via de website kunnen sportief ingestelde reizigers hun eigen programma samenstellen: wandelen, varen, fietsen, 'suppen' (stand up paddling) of surfen. Elke combinatie is mogelijk. Hetzelfde geldt voor de accommodaties en de restaurants die kunnen worden geboekt: variërend van een eenvoudige familiecamping tot luxueuze fincas met zwembad. Meer dan honderd ondernemers zijn aangesloten op de route; reisorganisaties, gidsen, hoteliers van Casas Brancas (de toeristische vereniging van Alentejo), restauranteigenaren en aanbieders van watersport of boottripjes.

Zo stappen wij de volgende ochtend op een boot vanaf de monding van rivier de Mira om met watersportbedrijf Duca de afstand te overbruggen tussen de Atlantische vissermanroute vanaf Vila Nova de Milfontes naar Odemira, de start van de binnenlandse 'historische' route. Onder het gestamp van de dieselmotor vertelt Rudolfo Müller over het moeizame proces om de Vicentina-route te vervolmaken. 'Ondernemers waren aanvankelijk sceptisch over de route en zagen het als een bedreiging. Nu zien ze het nut in van krachten bundelen. Ze gaan zich aan elkaar te spiegelen waardoor de kwaliteit van accommodaties en restaurants omhoog gaat.'

De rust staat in schril contrast met de drukke Algarve. Beeld Carlijne Vos

Ongereptheid

De reisleider en kapitein van Duca speurt ondertussen naarstig door de verrekijker tussen het riet en de eucalyptusbossen naar de vogels die ons waren beloofd. Helaas, half juni is het trekseizoen al voorbij en ook het moment van de dag is niet goed. 's Morgens vroeg is het veel mooier, belooft hij. De verrekijkers blijven onaangeroerd op onze schoot liggen. Wel nemen we een verfrissende duik in het water. Het rivierwater is heerlijk en schoon, de stilte overdondert nu de dieselmotor even zwijgt.

De ongereptheid van Alentejo is verrassend, zo dicht bij de toeristische Algarve. De historische witgekalkte vissersdorpjes liggen maagdelijk en slaperig naast de schittering van de oceaan. Zo moeten de beroemde Griekse, Spaanse en Italiaanse vissersdorpjes er een halve eeuw geleden uit hebben gezien, voordat het massatoerisme er op gang kwam. In de spaarzame cafés aan verlaten straten zitten oude dorpsmannen met hun verweerde zeemanshuid aan de stamtafels. Een toeristische invasie zou je ze eigenlijk niet toewensen, maar daar denken de jongeren in de regio duidelijk anders over. 'We hebben echt meer klandizie nodig', beamen David en Maria Ingham 's avonds in hun finca Herdade da Estacada.

Net als veel andere eigenaren van Casas Brancas kochten zij het huis als bouwval en knapten het langzaam op. Nu staat er een verzorgde B&B met schitterend uitzicht en een natuurlijk meertje voor de broodnodige verkoeling. De gasten worden door Maria welkom geheten met zelfgebakken notenbrood, appelcake en citroenlimonade. Haar Britse echtgenoot David kijkt haar tevreden na vanuit zijn ligstoel terwijl hij zijn zoveelste sjekkie uitdrukt. 'Het is geen vetpot, maar vergeleken met de hectiek van de grote stad is dit het paradijs.' Rustige jazzmuziek klinkt vanuit de openstaande ramen van de woonkeuken, aan de horizon kleurt de zon langzaam rozerood.

De ontspannen sfeer van Alentejo staat in schril contrast met de toeristische Algarve, dat voor de meeste inwoners als schrikbeeld geldt. Maar de vrees dat Alentejo een tweede Algarve wordt is ongegrond, zo weten de hoteliers die zich hebben aangesloten bij de Rota Vicentina. De route bevindt zich grotendeels in beschermd natuurgebied, waarvoor geen bouwvergunningen worden afgegeven. Grootschalig toerisme zal er dus nooit komen. Dat maakt de fincas geliefd bij rustzoekers. Zo heeft finca Verdemar, waar we de volgende dag verblijven, al jaren een trouwe schare bezoekers uit Nederland, zoals het oudere stel dat elke avond aanschuift aan het diner dat eigenaar/kok/kunstenaar Nuno Vilas Boas vrijwel dagelijks voor zijn gasten bereidt.

Twintig jaar geleden verliet hij Amsterdam met zijn Nederlandse vrouw en twee zoons om zich definitief in Portugal te vestigen. In de jaren ervoor hadden ze het oude landgoed beetje bij beetje opgeknapt. Nu zijn er een tiental smaakvol ingerichte kamers die uitkomen op de lommerrijke tuin waar elke gast ongestoord zijn rust kan vinden in een van de zitjes of hangmatten onder de oleanders of een duik kan nemen in het zwembad. Buiten het toerisme gebeurt er weinig in de regio. De belangrijkste landbouwproducten zijn wijn, olijven, pijnboompitten, vijgen en bovenal kurk.

Op de vele kurkeiken langs de binnenlandse pelgrimroutes markeren bordjes in welk jaar de laatste kurkschil is geoogst. Onderweg drinken we in de schaduw van het eikenbos een lokale citroenlikeur die onze gids in haar rugzak heeft meegebracht.

De middag eindigt opnieuw op de Mira-rivier. Op een verlaten strandje wachten de instructeurs ons op met een serie surfplanken om te suppen. De tocht van vijf dagen suppen - met de bagage achterop de plank gebonden de Mira afzakken - laten we graag aan ons voorbij gaan. Maar dat is typisch Rota Vicentina: voor elk wat wils.

Meer informatie: visitalentejo.pt rotavicentina.com

Fiets- en wandelliefhebbers kunnen dit weekend terecht op de Fiets- en Wandelbeurs in Amsterdam Rai. Ruim honderd reisorganisaties, workshops, fietsen om te testen en 120 lezingen. Onder meer de Britse reisschrijver en programmamaker Redmond O'Hanlon. Toegang euro 15.


Beeld Carlijne Vos
Beeld Carlijne Vos
Beeld Carlijne Vos
Beeld Carlijne Vos
Beeld Carlijne Vos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.