Nieuwe attractie Symbolica in de Efteling: het paleis van angsten en verlangens

300 ton staal, 8 torens, 1 tuin. Dit is de nieuwe Eftelingattractie Symbolica. De hoofdontwerper en de componist leggen uit. En wij recenseren.

De bouwstijl van Symbolica is niet oosters of westers, maar een combinatie Beeld Levin den Boer en Paula van der Meeren

Dit is Symbolica, het Paleis der Fantasie en de nieuwste attractie van themapark de Efteling in Kaatsheuvel. Het is de duurste die ooit in Nederland werd gebouwd: 35 miljoen euro. Ter vergelijking: de achtbaan De Vliegende Hollander uit 2008 kostte ruim eenderde minder.

Symbolica bevat 300 ton staal, 8 torens (de hoogste is bijna 30 meter hoog), een paleistuin, 3 verschillende routes en 34 karretjes, excuseer, 'fantasievaarders', die de bezoeker in 420 seconden door de kamers van een imposant paleis leiden. Bijna tweeënhalf jaar geleden kregen hoofdontwerper Sander de Bruijn (36) en zijn team van ingenieurs en collega-ontwerpers de opdracht een nieuwe attractie te ontwerpen.

De achtbaan Baron 1898 uit 2015, de laatste grote attractie die Efteling voor Symbolica opende, was toen nog maar net afgebouwd. Met een topsnelheid van 90 kilometer per uur, was Baron 1898 geen gezinsattractie. Symbolica moest dat daarom wel worden.

'Hier begon het mee.' De Bruijn wijst op het vuistdikke stijlboek waarin de fantasiewereld Symbolica tot in detail beschreven staat: de gebouwen, haar inwoners, hun karakterbeschrijvingen. Het stijlboek komt uit het hoofd van Henny Knoet (1942-2013), die in de voetsporen van Anton Pieck (1885-1987) de Efteling van een eigen fantasiewereld voorzag.

Botanicum, de kas van koning Pardulfus, een van de locaties uit Symbolica Beeld Thijs Wolzak

Vanaf de opening in 1952 tot in de jaren zeventig was de Efteling een sprookjespark. Pieck gold als architect van het Sprookjesbos, de hoofdattractie van het park. Daarin gaf hij bestaande en zelfbedachte sprookjesfiguren een plek. Denk dan aan de Holle Bolle Gijs-familie, de Vliegende Fakir, maar ook het huis van Hans en Grietje (naar het sprookje van de gebroeders Grimm).

Vanaf de jaren tachtig werd de Efteling een themapark. Eén centraal figuur moest symbool staan voor alles wat het park te bieden had: het Sprookjesbos, maar ook de achtbanen. Dus bedacht Knoet, die inmiddels de taken van Pieck had overgenomen, de olijke nar Pardoes, en schiep hij een fantasiewereld waarin de nar de hoofdrol speelt.

Symbolica: Paleis der Fantasie Beeld anp

Bij het ontwerp van bijvoorbeeld een achtbaan is het niet alleen zaak een paar loopings en comfortabele karretjes te hebben. Om elke nieuwe Eftelingattractie wordt een verhaallijn, thema en decor uitgedacht. Voor ontwerpers en ingenieurs van Symbolica dicteerde Knoets stijlboek wat wel en absoluut niet kon bij de nieuwe attractie. Of, zoals De Bruijn het omschrijft: 'Wat wel en niet Symbolicaans is.'

Ook van Knoets hand: de architectuur van het paleis Symbolica, die zich lastig laat plaatsen. Dat is ook precies de bedoeling. De pompeuze torenkoepels hebben een vorm die nog het meest lijkt op de koepels van het Russische Kremlin - al wijken de kleuren af. Het koper waaruit ze gevormd zijn, versterkt het afwijkende design. De Bruijn: 'De bouwstijl van Symbolica is niet oosters of westers, maar bewust een combinatie van de twee. Die eigenzinnigheid helpt bezoekers zich even in een andere wereld te kunnen wanen. Zou je direct de vergelijking kunnen maken met bijvoorbeeld een Frans koninklijk paleis uit de 16de eeuw, dan hebben we iets niet goed gedaan.'

Herkenning, bewust of onbewust, is een belangrijke factor die de plezierbeleving van bezoekers beïnvloedt. Om zeker te weten dat de fantasiewereld van Symbolica een groot publiek zou aanspreken, gebruikten ontwerpers daarom een lijst waarop veelvoorkomende droomthema's (verlangens en angsten) van mensen staan. Denk bijvoorbeeld aan: de mogelijkheid te kunnen vliegen, overdadig eten, het gevaar om te vallen of te worden achternagezeten. De dromenlijst is door de jaren heen samengesteld op basis van wetenschappelijk psychologisch onderzoek.

'Mensen zeggen soms: de muziek uit de familieattractie Carnaval Festival (gecomponeerd door Merkelbachs voorganger Ruud Bos), dat is nou typisch Eftelingmuziek. Alsof de Efteling een eigen muziekstijl heeft.' Onzin, vindt Merkelbach. Volgens de componist is het hoge blijft-in-je-hoofd-hangengehalte een gevolg van nostalgisch gevoel dat door de tijd heen in een attractie is geslopen. 'Aan de andere kant: zou die muziek niet zo nauwkeurig in de geest van de attractie zijn gecomponeerd, dan zou je hem überhaupt nooit onthouden.'

Zodra het thema van een nieuwe attractie duidelijk is, gaat Merkelbach langs bij het ontwerpteam van de Efteling. 'De kantoormuur hangt daar vol met tekeningen en schetsen. Die geven een indruk van de sfeer van de attractie.' Zo gauw hij die muur ziet, wordt de componist 'positief onrustig.' De eerste geluiden schieten door zijn hoofd (Wat nou als we hier dit geluidje doen? En deze muziekstijl?) en de componist gaat in zijn studio de eerste ideetjes uitwerken.

Muziek

De muziek voor Symbolica komt van componist René Merkelbach (50). Waar pretparken zoals Disneyland hun componisten de halve wereld laten overvliegen, hoeft Merkelbach maar de straat over te steken om van zijn eigen studio bij de ingang van de Efteling te komen.

'Idealiter heeft een attractie een muzikaal hoofdthema: een simpel, herkenbaar melodietje dat in meerdere scènes terugkeert. Daar ga ik niet naar zoeken, het wordt me meestal op een willekeurig moment ingegeven.' Die melodie breidt Merkelbach vervolgens uit tot een muziekstuk voor een groot orkest. 'Dat doe ik op gevoel. Ik ben niet opgeleid met klassieke grootmeesters, maar heb leren componeren in de praktijk.'

Zijn eerste strijkarrangementen schreef hij voor de Nederlandse metalband Within Temptation. Merkelbach werkte toevallig in de studio waar de toen nog jonge band opnam. Daarnaast schreef hij reclamejingles voor onder meer een Duits automerk en een bekende snoepfabrikant. Sinds hij in 1999 een open sollicitatiebrief aan de Efteling schreef, is Merkelbach altijd muziek voor het park blijven schrijven.

Beeld anp

Wie voor pretparkattracties muziek componeert, moet kunnen denken als een planoloog. Over de lengte van een attractie beleeft de bezoeker een verhaal dat is opgedeeld in scènes. De achtbaan De Vliegende Hollander heeft er bijvoorbeeld twaalf, waaronder een mistscène (die de bezoeker het idee geeft verdwaald te zijn op zee) en de liftheuvel (het ontknopingsmoment waarop de bootjes naar boven worden getakeld). 'De muziek moet beginnen op het moment dat een nieuw karretje met bezoekers een scène binnenrijdt. Die timing moet exact kloppen.'

Vooraf laat de componist zijn muziek uitvoerig testen tijdens de rit. Zodra dat klopt, en ook de directie het akkoord heeft gegeven, wordt de muziek met een voltallig orkest opgenomen. Het geheel kost hem ongeveer zes maanden tijd.

Merkelbachs grootste uitdaging was elke scène een eigen muzikaal karakter te geven zonder dat de muziek de herkenbaarheid verliest. 'Het hoofdthema subtiel in alle scènes laten terugkeren is een manier om dat te doen. De ene keer met een extra melodie, de andere keer door strijkers weg te laten en wat belletjes toe te voegen. Zo raakt de bezoeker niet verveeld, maar blijft hij de muziek wel onthouden. Als het goed is.'

Recensie Symbolica

"Kort genoegen, maar zeer spectaculair". Lees hier de recensie van Symbolica.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden