Net als in de film

NEW YORK IS DE STAD WAAR IEDEREEN EIGENLIJK AL IS GEWEEST. DE GELE TAXI'S, DE DAMPENDE ROOSTERS, CENTRAL PARK - ALLES AL EEN KEER GEZIEN IN EEN OF ANDERE FILM....

De rug recht, en de armen over elkaar. King Kong, de gorilladie naar het Amerikaanse continent is verscheept om de massa teverpozen, neemt boven op het Empire State Building (350 FifthAvenue) de houding van een vorst aan. Hier, op zo'n 400 meterhoogte, vindt hij wat hij tijdens zijn verwoestende tocht doorde straten van Manhattan zocht: de ideale apenrots. Wie in NewYork boven alles en iedereen uitsteekt, is de baas van de wereld.Dat snapt zelfs een aap.

Voor de Nieuw-Zeelandse regisseur Peter Jackson is er nooitenige twijfel geweest: ook de apotheose van zijn nieuwe apenfilmKing Kong moest en zou in New York plaatsvinden, net als in deoerversie uit 1933 en de remake van 1976. Jackson: 'King Kong opde Eiffeltoren? Dat is onmogelijk.'

King Kong gaat over de botsing tussen cultuur en natuur.Tussen de Westerse maatschappij en het ongewisse of ongerepte.Dan is het meteen duidelijk. Er is geen stad die beter dienst kandoen als symbool van het Westen dan New York.

New York. Spreek de naam uit, en voilà: daar zijn de beeldenal. De rechte straten met de gele taxi's, het Central Park metop het zuiden een haag van wolkenkrabbers, de lichtreclames opTimes Square.

Iedereen kent de beelden. Iedereen kent de stad. Of op z'nminst: iedereen denkt de stad te kennen.

Er bestaan twee New Yorks: de feitelijke gemeenschap, metzijn acht miljoen inwoners, en de imaginaire stad zoals die zichna het zien van tientallen films een plaats heeft bemachtigd inhet collectieve geheugen - van Manhattan (1979) en Wall Street(1987) tot en met Zombies on Broadway (1945).

Vooral die tweede, uit beklijfde beelden bestaande stad,kent iedereen op zijn duim. Wie voor het eerst Manhattan bezoekt,wordt zonder pardon overvallen door het gevoel de straten,gebouwen, kleuren en geuren door en door te kennen.

Dat betekent niet dat het voor een toerist in New Yorkthuiskomen is. New York is als een ster, die met fluwelenhandschoenen benaderd dient te worden. De inwoners van de stadhebben geen zin en geen tijd voor fratsen. Effectievecommunicatie op beleefde toon - dat is de taal waarop in New Yorkwordt gereageerd.

Waar de stad een filmdecor is, is de toerist een figurant. Wieeen roast turkey wil consumeren bij Katz's (205 East HoustonStreet) - om even aan de tafel te zitten waar Meg Ryan eenorgasme simuleerde (When Harry Met Sally, 1989) - dient zichnederig aan te sluiten in een lange rij wachtenden, onder wieveel toeristen die de film ook hebben gezien en net zo goed alsjij thuis willen komen met een T-shirt waarop staat dat ze bijKatz's hebben gegeten. En nee, het is niet toegestaan tijdens eenwandeling over de Brooklyn Bridge aan de kabels van deconstructie te hangen, ook al maakten Frank Sinatra en Gene Kellyin On the Town (1949) op die wijze nog zo veel indruk.

New York is zich bewust van zijn status. Sterker: de stadheeft er een attractie van gemaakt. Er worden wandelroutes langsfilmlocaties georganiseerd, het is mogelijk digitaalgemanipuleerde foto's te kopen met jezelf op de top van hetEmpire State Building, en vanaf vier locaties in het hart van destad kunnen toeristen opstappen om een uren durende Movie and TVTour te maken, langs hoeken en plekken in New York die iedereenin de wereld kent. Drink een Cosmo in de kroegen die door Carrieen consorten worden gefrequenteerd in Sex and the City, maak eentocht door New Jersey - 'het enige, echte Sopranosland' - of laatbij het metrorooster op de hoek van Lexington Avenue en 52ndStreet de jurk dan wel jas even opwaaien, zoals Marilyn Monroein The Seven Year Itch (1955).

Sinds film bestaat, is New York een filmstad geweest. Al meerdan honderd jaar. De filmindustrie, in naam verbonden aanHollywood, is aan de oostkust begonnen, waar aan het begin vande twintigste eeuw een technologische revolutie het dagelijkseleven veranderde met de introductie van kranten,radio-uitzendingen, langspeelplaten, en films natuurlijk, gemaaktdoor commerciële entrepreneurs uit de Broadway-buurt. Zij gingende straat op om dagelijkse taferelen vast te leggen dievervolgens in variététheaters met namen als Eidoloscope enBiograph werden vertoond.

Op 11 mei 1896, om twee uur 's middags, filmde William Heisevoor het eerst een scène in New York. Vanuit een raam op hetzuiden van Herald Square. In het midden staat het HeraldBuilding, op de voorgrond rijden zes trams en vier paarden metwagens. De stoep, links in beeld, is vergeven van gehaastwandelende passanten.

Het allereerste filmbeeld van New York is de voorbode van deduizenden beelden die nog volgden. Het toont de stad als eendynamisch, kolkend universum, waar voor twijfel geen tijd is envoor pessimisme geen ruimte. Kaarsrecht vooruit lopen detreinrails boven Sixth Avenue, terwijl 34th Street een rechtehoek naar links neemt. Vooruit - op weg naar nieuwe kansen.

Toen de filmindustrie omwille van het klimaat en het lichtnaar Los Angeles verkaste, bleef New York voor filmmakers eensymbool van verlangen, hoop en nieuwe kansen. Juist in deverhuizing van de filmindustrie schuilt, zo beweert JamesSanders in zijn studie Celluloid Skyline - New York and theMovies, de mythevorming van Times Square en omgeving; onder dezon van Californië is in de loop der jaren een Hollywood-variantop New York gecreëerd, een ideaalbeeld waar verleden, toekomst,criminaliteit, romantiek, nostalgie en sciencefictionsamenklonteren.

Wie New York bezoekt, bezoekt de filmgeschiedenis. Een kortewandeling volstaat om tientallen producties tot leven te wekken.Neem het plein voor het Plaza Hotel, rechtsonder Central Park(59th Street, ten westen van Fifth Avenue). Alleen al dit hotelspeelde een reeks dominante rollen. Paul Hogan verbleef hier alsde wereldvreemde jungle-cowboy in Crocodile Dundee (1986), en inhet restaurant dineerde Dudley Moore met een prostituee (Arthur,1981). Robert Redford en Jane Fonda brachten hier hunhuwelijksnacht door in Barefoot in the Park (1967).

Schuin aan de overkant zit de speelgoedwinkel F.A.O. Schwarz(Fifth Avenue en 58th Street). Hier speelde Tom Hanks (Big, 1988)met zijn voeten op de reuzenpiano - wat iedere klant nog altijdkan doen, alleen is de piano recent verhuisd naar de eersteetage. Dit is ook de plek waar Woody Allen tegen Linda Ash opbotste in Mighty Aphrodite (1995), waarna de neurotische NewYorker, die even verderop woont, voor de zoveelste keer in eenexistentiële crisis belandt.

Na een bezoek aan Schwarz linksaf, richting 737 FifthAvenue. Daar zit de juwelier der juweliers Tiffany, met deetalage waarnaar Audrey Hepburn, kopje koffie in de hand, aan hetbegin van Breakfast at Tiffany's (1961) bewonderend staat tekijken. Precies op de plek waar Jon Voight enkele jaren later inMidnight Cowboy (1969) op een zwerver stuitte, die gestrekt opde stoep lag.

Een plein. Een straal van nog geen driehonderd meter. Zevenfilmtitels. Nu al vermoeid? Rust dan even uit in de dierentuinin het Central Park (Fifth Avenue en 64th Street), en probeereven te vergeten dat Dustin Hoffman hier een afspraakje had metMarthe Keller in Marathon Man (1976). Dat de leeuw bekendvoorkomt, kan overigens kloppen. Het beest heeft model gestaanvoor Alex, de ijdele leeuw uit de tekenfilm Madagascar (2005).

En altijd is er de kans dat zomaar op een echte filmset testuiten - er worden in New York altijd wel ergens opnamengemaakt. Zo ook op een mooie zondag in oktober. Hekken op straat,rode linten, druk gebarende medewerkers met walkietalkies, diena lang aandringen willen bevestigen dat het hier om OliverStone's 11-septemberproject gaat - met Nicholas Cage als eenagent die na de ineenstorting van het World Trade Center'heldenwerk' verricht.

Een klapper klapt, en: Action! Tientallen mensen hollen dooreen zijstraat van Park Avenue, op de vlucht voor stof en puin dienergens te zien zijn.

Hier komen film en werkelijkheid samen, vertelt crewlidDavid, terwijl hij met witte kalk loopt te slepen. Toen bekendwerd dat Stone een film ging maken over 9/11, kwamen meteenactiegroepen in het geweer, die vreesden dat een reconstructievan de zwartste dag uit de geschiedenis van de stad wonden zouopenscheuren. Pas toen de filmmaker contractueel had vastgelegddat de horror op straat onzichtbaar zou blijven, kwam deofficiële toestemming om te filmen.

Waarom de productie dan toch doorgezet? David: 'On everystreet in every city, there's a nobody who dreams of being asomebody.' Hij lacht. 'Ken je die niet. Die is van Taxi Driver.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden