Reizen Londen

Met Nicci French loop je door een Londen dat je nog niet eerder hebt gezien

Reisgidsen Nicci Gerrard en Sean French, bekend als schrijversduo Nicci French, gidsen ons door Hampstead Heath, Londen. Nicci French geportretteerd op Highgate Cemetary. Beeld Renate Beense

Het schrijverspaar Nicci French leidt V Zomer Magazine langs hun favoriete plekken in Londen. Niet toevallig óók de plekken waar Frieda Klein vaak vertoeft, de hoofdpersoon uit hun gelijknamige serie, waarvan het laatste deel dit voorjaar is verschenen.

Achtervolgd door een langharige kat wandelen Nicci Gerrard en Sean French, samen het schrijverspaar Nicci French, opgewekt over Highgate Cemetery, een bekoorlijke, 19de-eeuwse dodenakker in Oost-Londen. Vogels fluiten. Naar Trafalgar Square is het nog geen halfuur fietsen, maar het stadsrumoer is ver weg.

Gerrard, verrukt: ‘Het is hier zo heerlijk. En zo stil.’ French: ‘Toeristen blijven veel te vaak hangen in het midden van de stad. Dit is toch ongelofelijk? Het is zo groen hier, het lijkt het platteland wel.’

Een zwarte kat op Highgate Cemetary. Beeld Renate Beense

‘Sommige stenen waren nieuw, maar de meeste oud: grafstenen waarvan de letters waren vervaagd of die bijna verdwenen onder klimop en andere begroeiing – overgenomen door de natuur. Er lagen hier duizenden mensen begraven, van stokoud tot piepjong. Lola vroeg zich af waarom ze hier nooit eerder was geweest; je kon dagenlang ronddwalen tussen de braamstruiken en de stenen die halfvergaan oprezen uit de overwoekerde graven.’

Uit: De dag van de doden, het achtste en laatste deel van de Frieda Klein-serie van Nicci French.

De thrillerschrijvers Gerrard (60) en French (59) hebben Highgate Cemetery uitgekozen voor de ontmoeting. Ze zijn op de fiets gekomen. Ze wonen hier niet ver vandaan, in Islington, een wijk die van bescheiden arbeidersbuurt is getransformeerd in een stadsdeel waar beroemdheden en de jonge stedelijke elite de toon aangeven.

Verse bloemen

Highgate Cemetery maakt deel uit van de Magnificent Seven: zeven commerciële begraafplaatsen in de (toenmalige) buitenwijken van een stad die in de 19de eeuw kampte met een explosieve bevolkingsgroei en nieuwe grond voor de doden nodig had. Karl Marx ligt hier begraven, in het oostelijke deel. Nog steeds komen communistische delegaties uit de hele wereld naar Londen om hem te eren. Op het graf liggen altijd verse bloemen.

Het hoofd van Marx op het monument is buitenproportioneel groot. ‘We moeten er elke keer weer om lachen.’ En verder gaat het, langs de laatste rustplaats van Malcolm McLaren, kunstenaar en muziekproducent − en niet te vergeten manager van punkband de Sex Pistols. Een kat loopt mee.

French noemt meer namen. Ralph Richardson, acteur. Patrick Caulfield, schilder. Alexander Litvinenko, de (vergiftigde) Russische dissident. En Philip French, zijn vader, een bekende (film)journalist van dagblad The Observer, die in 2015 overleed.

Het kleine graf met de kleine steen is familiebezit, zegt zijn zoon, ‘een graf voor altijd’. Het kostte de familie 5.000 pond. De grond is hier kostbaar, maar dit was de beste keuze. Zijn moeder woont in de buurt, net zoals zijn twee broers.

Het graf van Sandy Holland op Highgate Cemetery is niet meer dan een simpele steen tussen twee grotere gedenktekens. De inscriptie bestaat alleen uit zijn naam en de geboorte- en sterfdatum. Het kost Lola Hayes, een studente criminologie, nogal wat moeite het graf te vinden, in De dag van de doden.

Hampstead Ponds. Beeld Renate Beense

‘Ze was blij dat ze de website van Highgate Cemetery had opgezocht, want anders had ze niet geweten waar ze moest beginnen. Ze stond aan het begin van een lange, brede laan met aan beide kanten grafzerken op groene heuvels, onder bomen en in dicht struikgewas. Het lijkt wel een stad, dacht ze met een lichte huivering.’

Lola is op zoek naar Frieda Klein, een psychoanalyticus die als ‘detective van de geest’ de politie terzijde staat na moorden en verdwijningen en geobsedeerd is door Londen. Sandy Holland was haar vriend. De serie ging van start in 2011, met Blauwe Maandag. In de zes daaropvolgende delen was ook een dag in de titel verwerkt. Het in het voorjaar verschenen De dag van de doden is de achtste dag, de dag des oordeels.

Beeld Volkskrant infographics

Wat Nicci French tipt in Londen

Hampstead Heath Weiden, meren, bossen en heuvels, midden in de stad: niet voor niets noemt Nicci Gerrard het kolossale park een mirakel. De ‘heath’, letterlijk heide, is 320 hectare groot, zeven maal groter dan het Vondelpark in Amsterdam.

Kenwood House Voormalig landgoed aan de noordgrens van het park, nu een museum, met schilderijen van onze Rembrandt, Vermeer en Frans Hals. Sean French: ‘Alsof dat al niet ongelofelijk genoeg is, is het huis zelf ook een wonder.’ In de film Notting Hill komt Kenwood House groot in beeld, als decor in een scène met actrice Anna Scott (Julia Roberts.)

De vijvers van Hampstead Heath In drie vijvers kan tegen een gering bedrag, 2 pond, worden gezwommen. Er is er een voor mannen, een voor vrouwen en een gemengde. Gerrard zwemt er vaak met haar dochters. ‘Ik spring in elk water, hoe klein ook. En in elk jaargetijde.’

Parliament Hill ook in Hampstead Heath. Gerrard: ‘Dat uitzicht! Het is er wel vaak winderig.’

Highgate Cemetery met een veelheid aan excentrieke grafmonumenten. De oostelijke begraafplaats, aangelegd in de 19de eeuw naar voorbeeld van Père-Lachaise in Parijs, is voor 4 pond te bezichtigen, het westelijk deel alleen met een gids. De bekendste dode: Karl Marx. Of George Michael.

The Hardy Tree in St Pancras Churchyard. Vernoemd naar Thomas Hardy, de schrijver en dichter. In de 19de eeuw moest de begraafplaats door de aanleg van een spoorbaan worden verplaatst. Hardy rangschikte honderden grafstenen rondom een es. Nicci Gerrard: ‘Het is een heerlijke plek. De Hardy Tree is mijn gebedsboom. Ik ben niet gelovig, maar daar kan ik mijn gedachten schikken.’

Regent’s Canal. Gerrard: ‘Ik ren graag vanaf ons huis langs het Regent’s Canal naar St. Pancras, dat is mijn favoriete rondje.’ French: ‘We zijn gek op het kanaal en het jaagpad met de woonboten. Het is een fantastische plek met een rafelrand.’ 

Vergeten rivieren

Ook de ondergrondse rivieren in Londen zijn een verbindend element. In elk deel speelt een vergeten rivier een rol van betekenis en staat een kaartje van het desbetreffende gebied. ‘Een alternatieve manier om Londen te tonen’, noemt Gerrard het.

Zonder kat wandelend naar de volgende locatie, het ouderlijk huis van Sean French in de wijk Kentish Town, passeren we de oorsprong van een van die rivieren, de Fleet – ongemerkt, maar daar is het ook een verborgen rivier voor.

Met Frieda Klein creëerde Nicci French een eigenzinnige hoofdpersoon, een in zichzelf gekeerde vrouw met een Freud-achtige naam die kerstmis háát, beroemde schaakpartijen naspeelt, aan slapeloosheid lijdt, Buckingham Palace weerzinwekkend vindt en oude koffie opwarmt in de magnetron. Om haar gedachten te ordenen wandelt ze urenlang en vaak ’s nachts door Londen, de stad waar Sean French opgroeide en Nicci Gerrard na haar studie in Oxford naartoe verhuisde.

Frieda Klein gebruikten ze om hun liefde voor Londen te tonen, en hun favoriete plekken: het oude jaagpad langs Regent’s Canal bijvoorbeeld, de top van Parliament Hill in het grootse park Hampstead Heath, de Hardy Tree naast St. Pancras Old Church.

Londen is in de reeks meer dan een decor. De stad is een personage dat de sfeer bepaalt en in nauw contact staat met de psychoanalyticus.

Gerrard: ‘Een van de mooiste relaties in de boeken is niet van Frieda met een persoon, maar met Londen. Het gaat verder dan liefde. Het gaat over het ontrafelen van vuile geheimen. Als ze door de stad wandelt om na te denken, doet ze dat ook om de stad in haar lichaam te krijgen; te controleren. De intimiteit is enorm.’

French: ‘Die wandelingen hebben we zelf ook gemaakt, omdat je dan de stad hoort en ruikt en voelt. Jaren hebben we met Frieda geleefd. We hebben veel tijd gestoken in het leren kennen van Londen; van vreemde plekken waar we niet eerder waren.’

Gerrard: ‘Mooie, vreemde plekken.’

French: ‘Verlaten plekken waar elk moment iets kon gebeuren.’

Gerrard: ‘Als Frieda haar lange wandelingen maakt, voelt ze het verleden. Laag na laag ligt het verleden onder haar voeten. We willen dat de lezer dat ook voelt. Je ziet de verborgen rivieren niet, maar je kunt hun loop afleiden aan de ligging van de straten. Ze hebben de hele stad gevormd. Zo bezien is de stad een lichaam, met verborgen plekken en stromend bloed.’

French: ‘Dankzij Frieda hebben we het Londen ontdekt dat door iedereen over het hoofd wordt gezien, en de mensen die daar wonen: eenzame mensen, arme mensen, ongewone mensen.’

Gerrard: ‘Dat is ook Londen. En het is Frieda. Ze kijkt graag naar dingen waar wij niet naar willen kijken.’

New Statesman

Nicci Gerrard en Sean French studeerden allebei Engelse literatuur in Oxford, maar leerden elkaar pas later kennen op de redactie van een tijdschrift, de New Statesman. In 1990 trouwden ze. Samen hebben ze twee kinderen. Gerrard had uit een eerder huwelijk al twee kinderen.

Kenwood House. Beeld Renate Beense

In 1997 schreven ze hun eerste psychologische thriller, Het geheugenspel. De dag van de doden is hun negentiende boek. Alleen al in Nederland werden volgens uitgever Ambo Anthos meer dan zes miljoen boeken van Nicci French verkocht.

Het is niet aan ze te merken. Sterallures ontbreken. Met groot plezier en enthousiasme praten ze over hun werk, over Frieda Klein (op een toon alsof ze elk moment kan binnenkomen) en over de stad die ze liefhebben. Ze luisteren aandachtig naar elkaar. Soms vallen ze elkaar in rede.

Old England

Twintig jaar geleden trokken ze met hun kinderen naar het platteland, naar een dorpje in Suffolk, 120 kilometer ten oosten van Londen. Old England, noemt French het.

‘De bevolking is honderd procent wit en vooral ’s winters is het er volkomen doods. Vooral voor de kinderen was het een immense schok. Ze zaten allemaal nog op de lagere school en wij namen ze vanuit de drukte van Londen mee naar een klein dorp waar het tachtig jaar geleden lijkt te zijn.’

Na een paar jaar kochten ze een flat in Londen en later het huis in Islington. Het huis in Suffolk hielden ze aan, ook op uitdrukkelijk verzoek van de kinderen. Het werd een familiehuis. Gerrard, half serieus: ‘We pendelen heen en weer tussen twee huizen en zijn nooit op het juiste moment op de juiste plek.’

Echte Londenaren, noemen Gerrard en French zichzelf. French specificeert het tot Noord-Londen. Lachend: ‘Zuid-Londen, het deel ten zuiden van de Theems, is een ander land. Dit is het echte Londen.’

Gerrard: ‘Hij groeide hier op, ik in de Midlands. Die achterstand op Sean loop ik nooit meer in. Ik ben een outsider en dat zal ik altijd blijven. Hij kent hier in Noord-Londen elke straat.’

French: ‘Ik zou hier taxichauffeur kunnen zijn.’

Drie miljoen pond

In zijn ouderlijk huis serveert zijn moeder thee met koekjes. Het huis kwam in 1964 in het bezit van de familie. De geschiedenis van het huis en de buurt is illustratief, zegt French. ‘Dit was een goedkope wijk, met veel flats. Nu is dit huis 3 miljoen pond waard. Idioot. Wonen in Londen is krankzinnig duur.’

Hampstead Heath. Beeld Renate Beense

Hun kinderen wonen alle vier in Oost-Londen, in Hackney. ‘Daar kost een flat met drie slaapkamers een miljoen pond. Het is er opwindender dan hier, maar vooral goedkoper. Zoals overal ter wereld trekken jongeren in grote steden naar de grote steden.’

Misschien biedt de Brexit uitkomst, zegt French, fel plotseling. ‘Als de economie inzakt, trekken de Russen en de Arabieren weg. Laat ze maar vertrekken met hun gestolen geld. Een van de schokkende dingen van Londen is dat er nooit vragen werd gesteld als er iemand met geld arriveerde in de stad. Kom maar, koop maar huizen of zelfs straten. Als een nieuw blok werd gebouwd, werd driekwart gekocht door buitenlanders, als investering. Vooral de Russen hebben toegeslagen.’

Gerrard: ‘Als je hier een huis koopt maar niet woont, hoef je geen belasting te betalen. Idioot.’

French: ‘Neem Roman Abramovitsj, de eigenaar van voetbalclub Chelsea. Hij is een crimineel. Hij rooft geld van de armen. Eindelijk moet hij zich verantwoorden voor al dat geld. Hoe komt hij aan die 50 miljard? Hij zal wel naar Israël of zo vertrekken. Het is zó schokkend.’

Gerrard: ‘Londen is altijd al zo geweest. Hier komt iedereen heen. Dat is óók positief. Voor Karl Marx was Londen de enige plaats waar hij kon leven.’

Sean: ‘Het grappige aan Londen is dat je er het gevoel kunt krijgen in een dorp te wonen, ook als je niemand kent. Dat geldt voor veel mensen. Niet voor mijn moeder, die kent iedereen in de straat. In Londen kun je je verschuilen. Dat is ook de reden dat veel mensen naar de stad komen. In Londen kunnen ze aan hun verleden ontsnappen.’

Gerrard: ‘Londen is anders dan de rest van het koninkrijk. Hier is de overgrote meerderheid tegen de Brexit.’

Hoogbouw van allure

Hun stad verandert in snel tempo. Als ze, net zoals hun romanpersonage Frieda Klein, in Hampstead Heath vanaf de top van Parliament Hill op de stad neerkijken, is het uitzicht elke keer weer anders. De stad transformeert voortdurend, met hoogbouw van allure onder meer.

Hampstead Ponds. Beeld Renate Beense

Gerrard: ‘Het leven in Londen staat nooit stil. Het centrum van Parijs wordt geconserveerd, maar hier is het dynamisch, het vloeit, het evolueert. In het woensdagboek met Frieda Klein zit een scène in Deptford.’

French: ‘Dinsdag toch?’

Gerrard: ‘O ja, dinsdag. Toen we er voor het eerst waren, zagen we verlaten pakhuizen en liepen er vossen rond. Het was er ongewoon en geheimzinnig. Twee jaar later gingen we terug, met journalisten, we wilden het ze laten zien. Die geheimzinnige wereld bleek te zijn verdwenen. Ervoor in de plaats stonden prachtige flats en koffiebars. Alles wat we hadden beschreven was weg.’

French: ‘Een van de bijzondere kenmerken van Londen is dat de stad altijd verandert en dat er altijd wat gebeurt. Zo voelt het ook als je hier woont. Toen we terugkeerden en hier een huis kochten, zagen we het. Neem alleen de immigratiestroom. Die heeft een enorm effect op de stad gehad. En de bebouwing vanwege de Olympische Spelen. Maar zo is het altijd gegaan. In de 17de eeuw brandde de halve stad af.’

Gerrard: ‘De Victorianen ramden alles tegen de vlakte.’

French: ‘En in de Tweede Wereldoorlog bombardeerden de Duitsers de stad.’

Hij vertelt over de gentrificatie van veel wijken, van Kings Cross vlakbij hun eigen huis waar dertig jaar geleden vrouwen niet veilig over straat konden en het wemelde van de prostituees en drugsdealers. ‘Nu spelen er overal kinderen op straat en barst het van de hippe cafés en koffiebars.’

Met enige verwondering: ‘Toen ik een tiener was, was de Theems compleet dood. En nu worden er zelfs dolfijnen en zeehonden gespot.’

Hampstead Ponds. Beeld Renate Beense

De stad als organisme

French is geobsedeerd door de stad, zegt hij. ‘Pak de kaart erbij. Londen is te groot om te analyseren, er zijn te veel straten en te veel mensen. Niemand kent Londen. Alleen deeltjes. De stad is een groot schepsel, een organisme. Zo beschouw ik de stad, als een organisme met een leven van zichzelf.’

Gerrard: ‘Een organisme kan monsterlijk zijn. Londen trilt en is dynamisch. Levens botsen tegen elkaar aan en stuwen elkaar op. De stad heeft een groot hart, en is tegelijkertijd ruw. Het is ook een wrede stad. Voor wie arm is, is Londen verschrikkelijk om te wonen. Zelfs mensen met een normale baan, verpleegkundigen, brandweermannen, leraren of maatschappelijk werkers, kunnen het bijna niet meer betalen om in Londen te wonen.’

French: ‘Maar het is ook de stad waar iedereen een plek kan vinden; waar landgenoten zijn, uit welk land je ook komt. Het leven is niet makkelijk, maar er is plek voor je. Zelf als je geen papieren hebt, kun je hier een baantje vinden. En zo is Londen altijd geweest.’

Gerrard: ‘Londen is een magneet.’

French: ‘Een van de redenen dat we Frieda Klein zo zullen missen is dat we Londen niet meer door haar ogen kunnen bekijken. We kunnen met haar geen onbekende delen van de stad meer ontdekken.’

Gerrard: ‘Een groot verlies.’

Uit Blauwe maandag:

Ze was bijna vergeten dat Sandy er was, totdat hij iets zei.

‘En wat vind je van Sydney?’

‘Sydney?’

‘Of Berlijn?’

‘Nee, ik geloof dat ik nu aan het werk moet, Sandy.’

‘New York dan?’

‘Je kunt maar van één stad echt houden. En voor mij is dat Londen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.