Málaga: Eindelijk meer dan een stad bij het strand

Het ene na het andere museum gaat open in de eens zo onappetijtelijke havenstad. Met een pop-up Pompidou en een dependance van Museo Ruso is Málaga een serieuze kunststad aan het worden.

Centre Pompidou in Málaga, onder El Cubo: een 12 meter hoge glazen kubus.Beeld Centre Pompidou Málaga

De stad Málaga hield op bij de vuurtoren, op het randje van de haven, daar waar de vissersschepen uit het zicht gleden. Die tijd is voorbij. De twee eeuwen oude Farola staat nu in het midden van alles; achter de witte toren loeren enorme cruiseschepen naar Málaga, naar de terrasjes waar hun passagiers weldra zullen neerstrijken.

De toeristen die hier tien, vijftien jaar geleden voor het laatst zijn geweest, komen terug in een andere stad. De haven was het vertrekpunt voor de veerboot naar Noord-Afrika, het vliegveld was slechts de toegangspoort naar de Costa del Sol of de kortste route naar een huurauto om daarmee zo snel mogelijk aan te komen bij het Alhambra in Granada, de Giralda-klokkentoren van Sevilla of in de Mezquita van Córdoba.

Maar kijk nu. Málaga flaneert alsof het nooit anders heeft gedaan. Aan het eind van de dag, als de zon is verdwenen in Andalusië, ergens tussen Torremolinos en Sevilla, gaan de Malagueños vanuit de vernieuwde haven hun eigen stad bekijken. Vanaf Muelle Uno (Pier 1) zien ze op de heuvel het uitgelichte Alcazaba, het paleis annex fort van de Moren. En even links daarvan de linkertoren van de kathedraal, die met enig mededogen La Manquita ('de éénarmige dame') wordt genoemd, omdat de rechtertoren nooit is afgemaakt.

De stad schittert in een gele gloed. Ook op straatniveau. De façaden van de 18de- en 19de-eeuwse gebouwen lijken zojuist opgepoetst. De Calle Larios, de grootste winkelstraat, glimt. De kleine zwarte vlekken op de tegels herinneren aan de processie die hier in de Semana Santa doorheen is getrokken, met druipende kaarsen op elk praalstuk. Op het terras van Café Central op Plaza de la Constitución serveren de obers in wit overhemd met zwarte strik hun negen varianten espresso. Wie een café con leche heeft besteld is niet van hier, wie een mitad heeft besteld wel.

Promenade Palmeral de las Sorpresas in de haven.Beeld A Hrastar

Trots

'Málaga heeft eindelijk zijn ogen geopend', zegt Manuel Ariza, eigenaar van El Bocarte Chico, een gloednieuw winkeltje in het centrum met louter lokale en regionale producten. 'Malagueños zien vaak niet wat ze in huis hebben. Ze gaan wel naar de kathedraal van Granada en zeggen dat die prachtig is, maar zien niet dat hun eigen kathedraal in Málaga eigenlijk mooier is. Maar gelukkig durven ze nu ook trots te zijn.'

Vandaar ook zijn winkel - waarin de provincie Málaga centraal staat. Mangomarmelade uit de buurt van Nerja, saffraan uit Ronda, bier van een brouwerijtje in Alhaurín el Grande. Op een aantal producten staat het blauwe garantiekeurmerk van Sabor a Málaga, voor hem nog zo'n signaal dat het nu allemaal serieus is en het bewustzijn groeidende is. 'Je merkt het. Vroeger als je met vrienden uitging, koos je al een snel een Rioja of een Ribera del Duero, nu kiezen we eerder voor een wijn uit Ronda.'

Er waren een paar duwtjes in de goede richting nodig, dat wel. In de stad waar Picasso in 1881 is geboren bleek Picasso zelf uiteindelijk dan toch het breekijzer. Oké, er waren ook wat niet onbelangrijke, praktische zaken die Málaga aantrekkelijker maakten: de hogesnelheidslijn AVE arriveerde, waardoor de stad ineens nog maar 2,5 uur van Madrid kwam te liggen, en de luchthaven Málaga-Costa del Sol werd uitgebreid. En zoals Gaudí in Barcelona, werd

Picasso het boegbeeld van Málaga. Hoog tijd, zou je zeggen.

Moest de kunstenaar het eerst nog doen met zijn geboortehuis aan Plaza de la Merced als minieme publiekstrekker, in 2003 kreeg hij een museum in het verbouwde Palacio de Buenavista, met werken die familieleden ter beschikking hadden gesteld.

Nu, ruim een decennium later, heeft de provinciehoofdstad - schrik niet - 36 musea. Vooral burgemeester Francisco de la Torre heeft er een missie van gemaakt. Hij wilde de stad een eigen gezicht geven om te kunnen opboksen tegen het werelderfgoed en de stranden bij de buren. Klaarblijkelijk met succes: het aantal weekendjeswegtoeristen stijgt jaarlijks behoorlijk, in 2014 met 7,5 procent tot een miljoen.

Museo Automovilístico.Beeld A Hrastar
De haven van Málaga met de witte vuurtoren Farola in het midden en rechts van het midden de kubus van het Centre Pompidou.Beeld A Hrastar

'Er was hier niets'

'Iedereen heeft het er continu over. Alles is anders', zegt Emmanuel Lafont (34), een grafisch kunstenaar uit Argentinië die hier vijftien jaar geleden neerstreek louter omdat hij er mensen kende en het mooie weer hem aansprak. 'Er was hier niets, het was echt saai. Je had alleen wat feria's en de Semana Santa, en dat was het wel.' Het was nog de tijd dat de kunstenaars elkaar enkel troffen bij huiskamerconcerten en -exposities en Lafont zijn tekeningen verkocht op de stoep. 'Maar de afgelopen jaren is de sfeer omgeslagen. De stad kijkt anders naar kunst. We hebben een centrum voor moderne kunst, we hebben theater in de openlucht en we hebben flashmobs op straat.'

De eens zo onappetijtelijke havenstad is, in elk geval in de woorden van de burgemeester, de Spaanse 'hoofdstad van cultuur' geworden. Daar valt uiteraard wel iets op af te dingen, maar desalniettemin zijn er musea en kunstcentra die meetellen. Een stad waarin kleine Pablo nog heeft geknikkerd, kan ook moeilijk anders.

Het spraakmakendste museum is dat onder El Cubo, in de haven. De 12 meter hoge glazen kubus stond daar al een paar jaar gewoon kubus te wezen, totdat de burgemeester Centre Pompidou wist te strikken. Het vermaarde centrum voor 20ste- en 21ste-eeuwse kunst in Parijs wilde wel een filiaal openen in de Zuid-Spaanse stad, het eerste buiten Frankrijk. Het pop-up Pompidou, dat zeker vijf jaar mag rondshoppen in de collectie, opende eind maart zijn deuren. En op de ramen mocht kunstenaar Daniel Buren felle kleuren aanbrengen: de tinten van het Parijse moedergebouw. Vanzelfsprekend zijn er Picasso's naar binnen gedragen (drie stuks), en verder bijvoorbeeld de biddende moslimvrouwen van aluminiumfolie door Kader Attia, en zelfportretten van Francis Bacon en Frida Kahlo.

In dezelfde week ging, wederom vooral dankzij de burgemeester, nóg een dependance open: het Museo Ruso. Dit is een telg van het Russisch Museum in Sint-Petersburg - het grootste staatsmuseum ter wereld (niet te verwarren met de Hermitage) met een collectie van ruim 400 duizend kunstwerken. In 'La Tabacalera', een voormalige sigarettenfabriek, toont het Ruso een honderdtal uit de immense collectie: het is een tripje door de Russische kunstgeschiedenis, eindigend in een zaal met Chagall, Kandinsky en Malevich.

'Eindelijk kunnen we zeggen dat Málaga meer is dan een stad bij het strand', zegt Alicia Gutiérrez (34), coördinator tentoonstellingen in het CAC Málaga. Het Centro de Arte Contemporáneo, dat zich twaalf jaar geleden vestigde in een oude markthal voor groothandelaren aan de rand van de wijk Soho, speelde een sleutelrol in de kunstscene van Málaga. Het centrum voor hedendaagse kunst is dé ontmoetingsplek voor kunstenaars, het organiseert grote (gratis) tentoonstellingen en initieert projecten die kunst zichtbaar maakt voor de Malagueños zelf. 'Málaga is een stad van arbeiders. Die zijn niet zo arty ingesteld. Maar je ziet dat ze geïnteresseerder raken.'

Het bekendste project is MAUS, Málaga Arte Urbano Soho. Tientallen kunstenaars uit binnen- en buitenland hebben zich mogen uitleven op de gebouwen van Soho, de wijk die ook op de kaart staat als 'Barrio de las Artes'. Lafont maakte een surrealistische zwart-witgraffiti op de hoek van Casas de Campos en Blasco de Garay. Obey, bekend van de 'Hope'-poster met Barack Obama, gebruikte de zijkant van een flatgebouw voor zijn Paz y Libertad. De Belgische kunstenaar ROA schilderde gigantische ratten op een oud kantoorpand. De overburen klaagden direct in de krant dat ze voortaan de rolluiken dicht zouden moeten houden; geen zin om tegen vieze reuzenratten aan te kijken. Gutiérrez: 'In het begin wilden de bewoners geen kunst op de muur. Maar nu is iedereen blij. Ze doen er alles aan om de muren mooi te houden.'

Biddende moslimvrouwen van aluminiumfolie door Kader Attia in Centre Pompidou.Beeld Centre Pompidou Málaga

Opgelapt

De wijk die een paar jaar geleden nog als gevaarlijk werd bestempeld, is weliswaar nog steeds minder hip en happening dan de naam doet vermoeden, maar Soho fleurt op. De straten zijn schoner, de straatprostitutie is verdwenen en de horeca ziet weer mogelijkheden. Het Feel Hostel en Room Mate Hotel zijn er al, de parkeergarage maakt op zondag ruimte voor een vintagemarkt en het CAC zelf heeft de hipste kantine van de stad: restaurant Óleo, dat een fusion van mediterraans en Japans heeft bedacht.

'Vergeet niet dat Málaga lange tijd gewoon een arme stad was', zegt Julián Sanjuan, eigenaar en sommelier van vinotheek/restaurant Los Patios de Beatas, om de hoek bij het Picasso Museum. 'Het ging ook om prioriteiten stellen. Mijn eigen straat had lange tijd niet eens asfalt en hele wijken zaten zonder elektriciteit. En nu: alles werkt! Toen eenmaal de belangrijkste dingen waren geregeld, konden we verder denken. Aan de leuke dingen denken, aan de luxe. Aan lekker eten.' Sanjuan, die de familiezaak drie jaar geleden opende, schenkt nu veertig wijnen. 'Vroeger kon je niet eens een rode wijn uit de regio vinden. Je had enkel de traditionele vino dulce. Nu heb je hier alles. En eindelijk zijn de wijngaarden ook open voor het publiek.'

'Verandering, het kost tijd hier', zegt de sommelier. Eens een boquerón altijd een boquerón - de Malagueños bestempelen zichzelf graag als ansjovis. Maar beetje bij beetje sluiten ze hun eigen stad in de armen.

7x keer cultuur in Málaga

Centre Pompidou: ondergrondse dependance van het Parijse centrum, wisselende tentoonstellingen met werken uit de collectie. Pasaje Doctor Carrillo Casaux, Muelle Uno (haven). centrepompidou.es

CAC Málaga: centrum voor hedendaagse kunst, met wisselende tentoonstellingen. Gratis. Calle Alemania. cacmalaga.eu

Museo Picasso: topattractie met een kleine driehonderd werken van Picasso die in familiehanden waren. Calle San Agustín 8. museopicassomalaga.org

Museo Ruso: filiaal van Het Russisch Museum in Sint-Petersburg. Doorsnede van met name de Russische schilderkunst. Avenida Sor Teresa Prat 15, (La Tabacalera). coleccionmuseoruso.es

Museo Automovilístico: grote collectie auto's, vooral oldtimers - vaak van beroemdheden. Ook bijbehorende mode wordt getoond. Zelfde gebouw als Museo Ruso. museoautomovilmalaga.com

Festival de Málaga - Cine Español: gerenommeerd festival van de Spaanse film. Jaarlijks in april. In 2016 19de editie. festivaldemalaga.com

Museo Carmen Thyssen: afgeleide van het befaamde museum Thyssen-Bornemisza in Madrid. Calle Compañía 10. carmenthyssenmalaga.com

Kunstwerk van de Belgische kunstenaar ROA in de wijk Soho.Beeld Eric van den Berg

Frens Witte (49) en Jeroen Schless (48), managers van boetiekhotel Villa Lorena (Calle República Argentina 16a). Witte (links) is auteur van reisgids 100 % Andalusië.

Koffiestek? Niet de koffie, vooral voor de plek: de Paseo Marítimo van Pedregalejo. Je zit daar zo lekker. Of Casa Aranda (Calle Herrería del Rey 1). Klassieke tent voor koffie en churros, naast de markt.

Ultieme uitzicht op de stad? Vanuit de haven, op de Muelle Uno, daar bij het Centre Pompidou. Vooral 's avonds, dan zie je die verlichte stad liggen, prachtig.

Restaurant om niet te vergeten? Wij sturen iedereen naar Chiringuito Picasso (Paseo Marítimo Pablo Ruíz Picasso). Supertent. Op het strand. Het eten is eenvoudig maar altijd goed. In het centrum is Uvedoble (Calle Císter 15) leuk. Alles als tapas of in halve porties.

Onontdekt winkeltje? De buurt ten noorden van de markt wordt steeds interessanter. Daar zitten ook El Boutique del Té en La Tienda de las Especias (Pasillo Santa Isabel 16). Eigenlijk één winkel met twee namen. Ze hebben alle mogelijke kruiden.

Nog wat gayleven in de stad? De meeste gays gaan uit in Torremolinos. Maar er zijn wel wat bars die gay zijn, maar niet zo worden genoemd. El Carmen (Plaza de la Merced 21) is leuk, zeker het terras. Bingo met travestiet op donderdag, geinig.

Minpuntje in Málaga? Soms die mentaliteit, wel heel traditioneel. Ze vinden hier iets al snel raar of apart.

Frens Witte en Jeroen SchlessBeeld A Hrastar

Bewoners vertellen

Julián Sanjuan (41), eigenaar en sommelier van vinotheek/restaurant Los Patios de Beatas (Calle Beatas 43).

Waar is de koffie goed? Ik kom al eeuwen bij Doña Mariquita (Plaza de Uncibay 3). Mijn moeder nam me al mee, dan kreeg ik churros. Gewoon zaakje, ziet er niet eens goed uit. Ik zit altijd buiten, binnen is er amper plaats.

Voorkeur voor restaurant? Heb ik nauwelijks tijd voor, maar Óleo (Calle Alemania) spreekt me aan. Mix van sushi en mediterraans. En ik ben benieuwd hoe het zal gaan met Batik (Calle Alcazabilla 2). Nieuw, moderne keuken. Dakterras.

Waar is het fijn borrelen? Dat maakt me echt niet uit. Elk terras in de stad is goed. En tegenwoordig zijn er veel. Ik loop rond en ga ergens zitten. Met enige regelmaat beland ik op het terras van hotel/restaurant La Chancla (Paseo Marítimo El Pedregal 64). Aan de boulevard van Pedregalejo, de oude visserswijk. Sowieso heerlijke plek, zeker bij zonsondergang.

Favoriet museum? Het Museo Automovilístico (Avenida de Sor Teresa Prat 15). De auto als kunst. Ik ben er gek op.

Welke regionale wijnen zijn aanraders? Voor de zoete wijn zeg ik de Piamater Naturalmente Dulce, bijvoorbeeld 2011. Niet té zoet, beetje fris. Bij vis is de witte muskaatwijn Botani fantastisch. Rood: uit de buurt van Ronda, de Petit Verdot 2008 van bodega F. Schatz. Ecologisch.

Minpuntje in Málaga? Malagueños praten soms erg luid.

Julián SanjuanBeeld Eric van den Berg

Emmanuel Lafont (34), grafisch kunstenaar, deelnemer aan street-artproject MAUS in Soho.

Koffie voor het werk? Ik heb veel rituelen, en daar hoort El Último Mono (Calle Santa María 9) zeker bij. Ze zijn zo grappig daar. Klein maar comfortabel, midden in het centrum. Iedereen is daar meteen familie. Ook lekkere sapjes.

Mooiste uitzicht? Het oude pad naar het kasteel op Monte Gibralfaro. Bij Plaza de la Merced net naast de tunnel omhoog lopen. De auto's kunnen daar niet komen. Aan de ene kant de oude stad, de andere kant de haven. Geweldig.

Wijntje? Ik kan uren hangen bij La Odisea (Calle Subida a la Caracha 1). In een 18de-eeuws huis. Ze hebben alle zoete wijnen van Málaga. Grootmoeder is de chef. Zij zegt gewoon wat ze vandaag kookt.

Favoriet museum? Met al die nieuwe musea wordt het Mupam (Paseo de Reding 1), het stadsmuseum, vaak over het hoofd gezien. Echt de moeite waard.

Zin om te shoppen? Ik vind Siete Mares (Calle Nosquera 2) altijd leuk. Van alles uit de hele wereld. Van die dingen die geinig zijn maar waar je niets aan hebt.

Verborgen parel? Net buiten de stad: de botanische tuin La Concepción. Meer dan anderhalve eeuw oud. Indrukwekkend.

Minpuntje in Málaga? Er zijn bijna geen galerieën hier en er is nog niet echt een kunstmarkt. Iets anders: Malagueños zijn niet altijd even netjes. Iedereen gooit alles maar op straat.

Emmanuel Lafont.Beeld A Hrastar

Alicia Gutiérrez (34), coördinator tentoonstellingen in het centrum voor hedendaagse kunst CAC Málaga.

Favoriete koffieplek? Ik ben gek op Kïpfer & Lover (Calle San Juan de Letrán 21). Echt een gastrobar: koffie, bier en lekker eten. Iedereen is vriendelijk en vrolijk. Zit vlak bij het Cervantes-theater. Ze hebben ook exposities in de zaak.

Mooiste plekje in de stad? Absoluut Los Baños del Carmen. Daar zat een oud badhuis, is nu restaurant El Balneario (Calle Bolivia 26). Het oude strand, de haven in de verte. Je hoort de golven tegen de rotsen slaan.

Biertje? In Drunk-O-Rama (Calle Comedias 20) is het altijd leuk. Tapbier voor een euro. Goeie muziek, je raakt er snel aan de praat. Daarna club El Velvet aan de overkant (Calle Comedias 15), bier drinken, livemuziek, iets alternatiever. Eerste zaal in de stad met bandjes op het podium.

Welk museum in je vrije tijd? Dan naar La Térmica (Avenida de los Guindos 48). Nieuw cultureel centrum in voormalig ziekenhuis. Exposities, workshops, concerten. Ik ben dol op Picasso, maar ik heb toch liever iets hedendaags.

Verborgen parel? De Engelse begraafplaats, de Cementerio Inglés de Málaga (Avenida Príes 1). Een oase naast behoorlijk drukke straten. De oude huizen in de buurt zijn prachtig.

Minpuntje in Málaga? Als het regent, is de stad verlamd. Malagueños kunnen daar niks mee, ze blijven gewoon binnen.

Alicia Gutiérrez.Beeld Eric van den Berg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden