Lekker rustig op Bali

De crisis in Indonesië dit voorjaar veroorzaakte een vrije val van het toerisme. Reizen werden geannuleerd, touroperators leden grote verliezen, Indonesië-gidsen bleven in de winkelschappen liggen....

ONLANGS nodigde de Vereniging van Indonesië Reisspecialisten een groep journalisten uit om met eigen ogen te komen kijken of de duizenden toeristen die hun vakantie naar Indonesië annuleerden gelijk hebben of niet. De reis voerde naar West- en Midden-Java en naar Bali. Zoals te verwachten was keerde iedereen veilig terug, zonder onderweg een demonstratie of winkelplundering te zijn tegengekomen. Niemand was bedreigd, niemand had zich onveilig gevoeld en in de hotels en bij de toeristische attracties was het lekker rustig geweest.

Op zich geen verrassend nieuws, want zelfs op het hoogtepunt van de Indonesische crisis beperkten de ongeregeldheden zich tot een aantal grotere steden, met name op Java en Sumatra. Op de toeristische topbestemming Bali gebeurde zelfs helemaal niets. Na het aftreden van Soeharto en de komst van Habibi keerde de rust ook in de grote steden weer snel terug. Helaas voor de Indonesische toeristenindustrie verloopt de terugkeer van de buitenlandse bezoekers wat minder voorspoedig.

Rob Foss van het in Enkhuizen gevestigde Smaragd Reizen was degene die in mei van dit jaar, toen het Indonesië-toerisme volledig in het slop was geraakt, het initiatief nam tot de oprichting van de Vereniging van Indonesië Reisspecialisten. Foss: 'Wij hebben op 22 mei veertig touroperators benaderd die gespecialiseerd zijn in Indonesië-reizen, en daarvan hebben er drieëndertig gereageerd. Ons doel was een overlegplatform te scheppen, dat moet helpen de crisis zo goed mogelijk het hoofd te bieden.'

Het ligt onder meer in de bedoeling een fonds te stichten waaruit touroperators die het loodje dreigen te leggen steun kunnen ontvangen. Foss: 'Wij willen bij de ANVR (Algemene Nederlandse Vereniging van Reisbureaus), de SGR (Stichting Garantiefonds Reisgelden) en de reisverzekeraars aankloppen om samenwerking. Die organisaties vinden wel dat er een coulance-regeling moet worden getroffen voor gedupeerde toeristen, maar zij leggen de verantwoordelijkheid bij de touroperators. Maar daar zijn juist de grote klappen gevallen, en dan spreek ik over een omzetverlies van tientallen miljoenen guldens. Er zijn touroperators die alleen van het Indonesië-toerisme leven. Ik weet zeker dat sommigen met de rug tegen de muur staan, maar niemand wil dat naar buiten brengen.'

Een slachtoffer is inmiddels gevallen: het vijftien jaar oude Indonesië Magazine. In april verscheen het laatste nummer. Oud-hoofdredacteur Lukas Tjan: 'We hebben tot het laatst hoop gehad. Er waren wel kandidaten die bereid waren ons te steunen, maar het duurde te lang tot er concrete toezeggingen kwamen. Misschien dat ik het over twee, drie jaar nog eens probeer, maar niet eerder.' Tjan was juist bezig met een Engelstalige editie van zijn tijdschrift, en werkte aan de introductie van de Indonesia Travel Card, waarmee toeristen kortingen konden bedingen op onder andere hoteltarieven. De manager die hij voor dat project in Jakarta had zitten, is inmiddels teruggekeerd naar Nederland. Tjan: 'We hebben met de Indonesische minister voor Toerisme gesproken over eventuele sponsoring van onze Indonesië-promotie, maar die heeft momenteel ook geen geld.'

Boekhandel en kiosk merkten de ingezakte belangstelling voor Indonesië als reisdoel niet alleen aan het verdwijnen van Indonesië Magazine. Ook de belangstelling voor Indonesië-reisgidsen liep dit voorjaar sterk terug. Janneke van Genderen van boekhandel Broese-Wristers te Utrecht: 'Vooral de Lonely Planet-gids van Indonesië wordt normaal altijd zeer goed verkocht, maar die heb ik een tijdlang niet hoeven bijbestellen. Dat gold trouwens voor alle Indonesië-gidsen. Op een gegeven moment zaten we op een verkoop van twee gidsen per week in plaats van twintig. Ze hebben dan ook een tijdlang niet op de uitstaltafels gelegen. Gidsen over Thailand en de Verenigde Staten liepen daarentegen buitengewoon goed, dus ik heb de indruk dat die landen de alternatieve reisbestemmingen werden. De verkoop van Indonesië-gidsen is zich nu heel langzaam aan het herstellen, maar is nog zeker niet terug op normaal niveau.'

'De markt is zich heel voorzichtig aan het herstellen', bevestigt Jan de Ridder, directeur van van De Boer & Wendel en SOC Reizen, die samen met Unitravel tot de belangrijkste Nederlandse Indonesië-aanbieders behoren. 'Indonesië kruipt uit het dal, meer niet. Alleen met Bali gaat het goed. Daar gaat iedereen weer gewoon naar toe. Maar de rondreizen op Java en Sumatra komen slechts moeizaam op gang.' De Ridder verwacht dat de reizigersaantallen vanaf september weer redelijk normaal zullen zijn en in de winter verwacht hij 'business as usual'. De Ridder: 'Mensen die in het hoogseizoen - juli en augustus - op vakantie gaan, boeken hun reizen meestal vroeg in het jaar. Die hebben inmiddels een andere bestemming gekozen. Omdat De Boer & Wendel en SOC (net als Arke, Holland International en Isropa Reizen) deel uitmaken van de Travel Unie, kunnen we onze cliënten kosteloos een keur aan alternatieven bieden. Ongeveer de helft van de Indonesië-afvallers heeft een alternatieve reis geboekt uit ons eigen aanbod, waarbij vooral Thailand en China populair waren. De andere helft boekte een alternatieve reis bij Arke of Holland International.'

Volgens De Ridder bedraagt het aantal Nederlanders dat dit hoogseizoen naar Indonesië gaat zo'n 60 tot 65% van het aantal van vorig jaar. Op het Amsterdamse kantoor van Garuda, Indonesië's nationale luchtvaartmaatschappij, zijn optimistischer geluiden hoorbaar. 'In juli zitten we op een paar dagen na alweer helemaal vol.' De Ridder: 'Dat kan best, maar Garuda heeft dit jaar dan ook veel minder vluchten vanuit Nederland dan vorig jaar.' Bij Garuda blijft men echter blijmoedig: 'Het herstel van het toerisme naar Indonesië zal veel sneller verlopen dan dat naar andere landen die met een negatief reisadvies te kampen hebben gehad.'

Vanuit Bali worden deze woorden bevestigd door Arjen de Haan, touroperator bij Agung Indonesian Holidays, die samenwerkt met de Nederlandse touroperators OAD, Hotelplan en Selamat Jalan. 'De Australiërs zijn nooit weggeweest omdat dat land voor Bali altijd een positief reisadvies heeft gegeven, ook toen het elders in Indonesië moeilijk werd. De Engelsen zijn weer heel snel teruggekomen. Dat lag vooral aan de stunttarieven, waar die markt blijkbaar heel gevoelig voor is. Binnenkort lopen die af, en we moeten afwachten welke gevolgen dat heeft. Vanuit Nederland komt het toerisme nu ook weer goed op gang. Over drie weken zijn we terug op de normale aantallen. Ik heb heel positieve verwachtingen. De vliegtarieven hier naartoe zijn goedkoper dan naar de Cariben en de val van de rupiah heeft alles ter plaatse nog goedkoper gemaakt. Na de Fransen en de Italianen beginnen nu ook de Nederlanders Bali te zien als het ideale beginpunt van een reis door Indonesië. Op Bali is het prettig aankomen en vanuit hier kun je mooie reizen maken naar eilanden als Lombok, Timor, Flores en Sulawesi. Ik durf gerust te voorspellen dat er deze winter meer mensen naar Bali zullen komen dan vorig jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden