Langs de oude slaapplekken van een ex-dakloze in Utrecht

Voormalige daklozen geven rondleidingen door Utrecht. loopt mee met Jan. De monumentale plantentuin op de Mariaplaats? ‘Prachtig, maar dat zag ik toen niet.’..

Jan (41) staat een shaggie te roken voor de Utrechtse VVV op het Domplein. Tot 2003 leefde hij op straat, maar nu is de voormalige dakloze stadsgids. Sinds september voert hij toeristen en andere geïnteresseerden langs plekken in de stad die betekenis hadden of nog hebben voor daklozen. Een alternatieve tocht door de stad, ‘langs plekjes waar ik heb geslapen en gebruikt’. Zoals Jan het zelf zegt.

Deze zaterdag meldt zich een groep van veertien jonge vrouwen – ze vieren een vrijgezellenfeest voor Veronique (28), die gaat trouwen. Vriendin Marije (27) heeft geregeld dat ze met Jan op pad gaan, na een schildersessie met een mannelijk naaktmodel. ‘Wat leuk’, reageert een van hen. ‘Leuk, ik was al bang dat we een of andere kerk uit 1600 gingen bekijken’, zegt een ander.

Jan, die inmiddels een driekamerappartement bewoont, is een gemakkelijke prater. Hij vertelt tijdens de wandeling bijna achteloos over de hobbels in zijn leven; hoe hij, voorheen zelfstandig stratenmaker in Zeist, werd opgelicht door zijn boekhouder en in 1999 naar Utrecht toog voor een leven op straat. Jan, die voorheen niet verder ging dan ‘een snuifje in het weekend’, raakte er verslaafd aan heroïne en crack.

Via een woonproject van de daklozenkrant Straatnieuws krabbelde hij omhoog. En kijk, nu is Jan stadsgids. Vrijwel clean, ‘alleen nog een klein beetje moeite met alcohol. Daarnaast is het beheren van een moestuin nu mijn kick.’

De tocht leidt naar de monumentale plantentuin op de Mariaplaats. ‘Hier, onder deze bogen, sliepen vroeger wel 150 daklozen’, vertelt Jan. ‘Het is een prachtige plek, maar in die tijd zag ik dat niet. Ik heb hier gezien hoe een toerist van zijn camera werd beroofd. Vrienden heb je niet in de daklozenwereld, hooguit voor een paar uur, als je dope hebt.’

Hoe hij aan zijn geld kwam, willen de dames weten. ‘Ik was goed in winkeldiefstallen’, vertelt Jan, niet zonder trots. Zo hengelde hij per dag tegen de 300 euro binnen. ‘Stelen ging sneller dan Straatnieuws verkopen. Ik stal koffie, waspoeder, dekbedovertrekken en verkocht die aan de deur. Ik had een aantal vaste klanten. Jonge moeders kochten babyspullen.’ Maar wat als hij werd gepakt? Dan ging hij de gevangenis in, zegt Jan. ‘Ook prima. Je had er tv, vers brood en vleeswaren.’

De vrouwen vragen waar alle daklozen zijn gebleven. Jan vertelt over PvdA-wethouder Spekman, ‘die een paar jaar geleden een aantal hostels heeft opgezet’, gebouwen waar daklozen onder begeleiding wonen. Daarmee kwam een einde aan de tijd dat de stad, met name het gebied rond Hoog Catharijne, was vergeven van buitenslapers en drugsgebruikers.

Het vertellen van deze Utrechtse daklozengeschiedenis maakt nadrukkelijk deel uit van de tocht. Tot begin deze eeuw werd Hoog Catharijne geassocieerd met grote groepen verslaafden, waar het publiek bijna over heen moest stappen om een winkel te kunnen betreden.

Jan laat de meiden het nu schoongeboende binnenpleintje voor de V & D zien, waar in die tijd tientallen daklozen de nacht doorbrachten. ‘Mijn deken verstopte ik in de struiken, en die haalde ik ’s nachts weer op.’

Ook de expeditiestraat onder Hoog Catharijne is nu verlicht, afgesloten en brandschoon. ‘Dit was vroeger de hel op aarde’, vertelt Jan. ‘Tot 2001 krioelde het van de daklozen en dealers. Ze deden gewoon hun behoefte als je naast hen zat.’

De vrouwen kunnen het zich maar moeilijk voorstellen, net zo min als dat het vriendelijk ogende gebouwtje aan de Van Sijpesteijnkade tot voor kort dienst deed als gebruikersruimte voor verslaafden zat. Maar ze zijn duidelijk onder de indruk van de verhalen en vragen Jan het hemd van het lijf. ‘Goed zeg, dat je er bovenop bent gekomen’, zegt een van hen.

Jan laat ook nog een locatie zien die voor hem persoonlijk van belang is. Vanuit de stationshal wijst hij op een gebouw van de Jaarbeurs van zo’n 40 meter hoog, waar hij tijdens zijn werk tientallen meters is gevallen toen een ondeugdelijke steiger instortte. Hij had van alles gebroken, en toen ging zijn boekhouder er ook nog met zijn geld vandoor.

Dan staat de groep op het plein Vredenburg en is de rondleiding voorbij. Per toeval treffen de dames verderop de mannelijke vrijgezellenfeestgroep van de verloofde van Veronique, compleet met apenpakken en bananen. Waarschijnlijk hebben de vrouwen meer van deze middag opgestoken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.