InterviewPaul Merton

Komiek Paul Merton: ‘Ik kijk weinig nieuwe comedy omdat ik bang ben andermans grap te stelen’

Volgens de Britse komiek Paul Merton, bekend van de tv-show Have I Got News For You, is humor tijdloos. Zijn favoriete grap? Eentje uit 1937 over de melkboer. 

Beeld Els Zweerink

‘Ik ben altijd verbijsterd als ik hoor dat slachtoffers van vliegtuigongelukken zo verminkt zijn dat ze moeten worden herkend aan hun gebit. Wat ik niet begrijp is: als je niet weet wie ze zijn, hoe weet je dan wel wie hun tandarts is?’

Dankzij dit soort grappen eindigde komiek Paul Merton in 2007, na een peiling onder drieduizend komediefans, op de zesde plaats bij een verkiezing van meest gevatte Britten aller tijden. Eén plaats onder Winston Churchill, twee bóven William Shakespeare.

Gevraagd naar deze verkiezing klinkt een luide lach die lunchende hotelgasten doet opkijken. ‘Als het mogelijk is om iets niet serieus te nemen, maar er toch gevleid door te zijn, dan ben ik dat’, zegt hij in het Bloomsbury Hotel, in de theaterwijk van Londen.

Merton is een grote, vriendelijke Brit die graag bloemetjesoverhemden draagt. De Londenaar vertelt tijdens het interview honderduit, buldert geregeld van het lachen en vraagt na een grap of het een goede grap was.

Dat hij niet altijd zo voorkomend is, merkte Boris Johnson tijdens een bezoek aan Have I Got News for You, het legendarische BBC-programma waar Merton 29 jaar teamcaptain van is en waarop Dit was het nieuws is gebaseerd.

Beeld Els Zweerink

‘Er viel me iets aan je op’, zei Merton in 2003 tegen het toenmalige Lagerhuislid Johnson. ‘Toen je vijf minuten voor de show uit de make-up kwam, zat je kapsel nog onberispelijk. Daarna moet je het...’ Merton doet alsof hij zijn haren husselt, en vraagt de als warrig bekendstaande Johnson of die zich naar zijn publieke imago gedraagt. Als Merton is uitgeraasd, zegt Johnson, terwijl hij naar de andere deelnemers kijkt: ‘Ze hebben me verzekerd dat het deze keer goed zou gaan, (...) dat hij me niet zou lastigvallen.’

Het was Johnsons vijfde optreden in Have I Got News for You, hij zou er daarna nog twee keer zitten. Keer op keer werd het lid van de Conservatieve Partij onder vuur genomen door Merton en journalist Ian Hislop, de andere teamcaptain van het progressieve programma. Keer op keer toonde Johnson zich een geestige man met zelfspot – een gewaardeerde eigenschap in Engeland.

Eind oktober schreef The New York Times dat het programma met gemiddeld 4 miljoen kijkers een van de oorzaken kan zijn van het huidige premierschap van Johnson. ‘Een show die Boris Johnson uitlacht, en mogelijk heeft bijgedragen aan zijn opkomst’, kopte de krant.

Beeld Els Zweerink

‘Mensen vonden hem amusant, en dat kon hij inderdaad zijn’, vertelt Merton. Hij zegt het met tegenzin, want Merton is niet dol op Johnson en politici in het algemeen. ‘Ze zijn vaak te gast en hebben me nog nooit teleurgesteld, dat heeft met mijn verwachtingen te maken.’ Volgens Merton moeten politici door de aard van hun werk een dikke huid hebben en kritiek van zich af laten glijden. ‘Rondom Westminster hangt de sfeer van een gentleman’s club.’

Over politiek praat Merton niet graag. ‘Dat kan Ian Hislop veel beter. Ik behandel in het programma de onnozelere zaken: een hond die een auto bestuurt, een papegaai die streken heeft uitgehaald.’

Boek

‘Mijn favoriete boeken en films heb ik in mijn tienerjaren gelezen en gezien. Op die leeftijd ben je het meest beïnvloedbaar. De Sirenes van Titaan van Kurt Vonnegut las ik toen drie of vier keer. Het is een ingewikkeld verhaal, over een man die soms op aarde is, soms op Mars en dan weer op Saturnus, om zich voor te bereiden op een interplanetaire oorlog.

‘Ik hou van verhalen vol verbeelding, daarmee kom je nog eens ergens. De boeken van Jules Verne verslond ik, net als Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde van Robert Louis Stevenson. Bij een goed sciencefictionboek geloof je in de personages, ook al doen ze ongelofelijke dingen. Jane Austen is een groot schrijver, zonder twijfel, maar bij haar gaat het over huiselijke zaken, over rokken en jassen, die interesseren me niet.’

Comedian

‘Charlie Chaplin. Toen hij in 1914 als acteur begon, waren films primitief. Iemand schopte iemand op zijn kont. Iemand smeet een taart in een gezicht. Maar een jaar later veranderde dat door Chaplins The Tramp. In de slotscène daarvan vertrekt hij uit het dorp, omdat zijn droomvrouw een ander heeft. Hij loopt een landweggetje af, met zijn rug naar de camera. Vervolgens klikt hij zijn hielen tegen zijn billen en schudt hij zijn schouders los. Hij begint zich weer goed te voelen.

‘Je kijkt naar die korrelige zwart-witbeelden, je hoort niets, je ziet zijn gezicht niet, en toch weet hij je te raken. Dat was buitengewoon, in 1915.

Beeld Getty

‘Stomme films zijn geweldig, ik tour er weleens mee door het land. Je moet de mensen overtuigen, maar als ze eenmaal in de zaal zijn, heb je ze. Een stomme film vergt volledige concentratie. Als je dat hebt, mis je niets, ook omdat er geen taalbarrière is. De Amerikaanse acteur Groucho Marx praatte zo snel, dat je grappen miste omdat je nog om de vorige aan het lachen was.

‘Charlie Chaplin, maar ook Buster Keaton en Harold Lloyd, zijn topcomedians om wie we nog steeds lachen. Het is jammer dat er later in films zo nodig moest worden gepraat.’

Land

‘Ierland. Mijn moeder was Iers. Toen ik er op mijn 11de voor het eerst heenging, was ik erdoor betoverd. Het was als Londen, maar dan totaal anders. De mensen spraken ook Engels, maar waren vriendelijker. Vreemden praten er tegen elkaar in het openbaar vervoer! (Zet Iers accent op, red.) ‘Waar heb je die jas vandaan? Prachtige jas.’ ‘Van die winkel daar.’ Als je in Londen iemand in de bus aanspreekt, denken ze dat je gek bent.

‘In Ierland voel ik me Iers, hier voel ik me niet per se Engels. Het is heel makkelijk om je met Ieren te identificeren, maar Engeland is zo groot. Het is een mix van allerlei dingen. Shakespeare. Cricket. Warm, vies bier.’

Beeld Tim Clayton - Getty

Grap

‘Er is een grapje dat ik vertel aan het begin van mijn improvisatieshow in Londen. Hij is van Max Miller, in de jaren dertig en veertig een populaire komiek. Dit is de grap, uit 1937, ik hoop dat je hem leuk vindt.

‘Ik kwam laatst thuis en zei tegen mijn vrouw: ‘Ik hoor dat de melkboer de liefde heeft bedreven met elke vrouw uit onze straat, behalve één.’ Waarop zij reageert: ‘Ik durf te wedden dat het die verwaande koe van nummer 54 is.’

‘Ik hou van slimme humor, waarover je even moet nadenken. Tegenwoordig is comedy vaak afhankelijk van vierletterwoorden. Ik ben niet preuts, maar dat vind ik te makkelijk. Een zwakke punchline wordt sterker door er fuck bij te zeggen. Maar de lach die je daardoor uitlokt is er niet eentje van vreugde, maar van verbazing. ‘Wow, hij durft fuck te zeggen!’

‘Een andere reden dat ik weinig nieuwe comedy kijk, is omdat ik niet andermans grappen wil stelen. Na een aflevering van Have I Got News for You beschuldigde iemand me daarvan en hij had gelijk. Maar ik had het niet bewust gedaan. Tijdens het improviseren weet ik vaak niet of ik een grap verzin, of dat ik die ooit ergens heb gehoord.’

Vliegveld

‘Twaalf jaar geleden maakte ik een documentaire in China, Paul Merton in China. Vliegen in dat land is verontrustend. Ze bouwen vijf vliegvelden tegelijkertijd, allemaal identiek. En als ik identiek zeg, bedoel ik: een frisdrankmachine en een plant staan op precies dezelfde manier tegen precies dezelfde pilaar. Je stapt dus op een vliegtuig en landt vervolgens op dezelfde plaats. Alsof je nergens heen bent gegaan. Vreselijk.’

Beeld Goh Chai Hin / AFP

Album

Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band van The Beatles, uit 1967. Leonard Bernstein, de grote componist, noemde het een van de grootste momenten in de 20ste-eeuwse kunst. Let wel: hij had het over een lp.

‘Ik ben ook fan van The Rolling Stones, maar veel van hun muziek lijkt op elkaar. De variatie op Sgt. Pepper’s is adembenemend. Within You, Without You van George Harrison zit vol sitar. Gevolgd door het musicalachtige, zwierige When I’m Sixty Four. Er zijn klassieke invloeden, Indiase invloeden, invloeden van muziek die je onmogelijk kunt categoriseren.

‘Daarnaast waren The Beatles geestig. Toen iemand tijdens een persconferentie vroeg hoe ze Amerika hadden gevonden, zei John Lennon: ‘We zijn bij Groenland linksaf gegaan.’

Acteur

‘Orson Welles. Ik houd van filmgeschiedenis en geniet van oude films, zeker die van Welles. Hij maakte het legendarische Citizen Kane in 1941, op zijn 24ste. En hoewel hij slechts zes minuten in The Third Man zit, is zijn rol geweldig. Alles wat hij doet is hypnotiserend.

The Third Man begint met een oude man, Holly Martins, die in Wenen een vriend gaat bezoeken. De vriend heet Harry Lime en wordt gespeeld door Welles. In Wenen aangekomen hoort Martins dat Harry twee dagen eerder bij een auto-ongeluk is omgekomen. De begrafenis is net aan de gang. Maar later ziet Martins Harry in de deuropening staan. Omdat een streep licht op hem valt, ziet Harry er kwaadaardig uit. Dan zegt hij: ‘Je dacht dat ik dood was, maar dat ben ik niet.’ Een verbijsterend goede eerste scène voor een personage.’

Apparaat

‘Als je mijn voorkeuren leest, krijg je de indruk dat ik zestig jaar eerder had moeten leven. Dat dat niet zo is, komt door blu-ray en hd-tv.

‘Vroeger, in de tijd van 8mm-films, dachten we dat de kwaliteit van films achteruit zou gaan. Kleuren zouden vervagen en verdonkeren, maar ze worden alleen maar beter. The General, een film uit 1926 met Buster Keaton, heb ik op blu-ray. Wat eerst een struik was, is nu een plant met bladeren. Als ik cricket keek, zag ik eerst altijd een groen vlak, nu zie ik grassprieten. Blu-ray en hd-tv zijn voor mij de beste uitvindingen van de afgelopen twintig jaar.’

Cv Paul Merton

1957 Geboren in Londen

1982 Comedydebuut op The Swansey Fringe

1985-heden Lid van improvisatiegroep The Comedy Store Players

1988-1993 Improvisatieshow Whose Line Is It Anyway?

1989-heden Vaste deelnemer bij improvisiesatieshow Just a minute (radio)

1990-heden Teamcaptain Have I Got News for You

2003 Bafta voor Beste performance in entertainment

2005 20ste bij verkiezing ‘beste comedian aller tijden’, onder comedians

2007 Zesde bij verkiezing Meest gevatte Brit aller tijden, onder comedyfans

2007 Documentaire Paul Merton in China

2008 Documentaire Paul Merton in India

2010 Documentaire Paul Merton in Europe

2014 Autobiografie Only When I Laugh

Paul Merton woont in Londen met zijn vrouw, komiek Suki Webster.

Beeld Els Zweerink
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden