REPORTAGE

'Kijk, daar loopt Harry'

'Heeft het babygirafje geen naam?' Jammer, vindt Monique de Quillettes, die zondag met twee kinderen de Amsterdamse dierentuin Artis bezoekt. Haar zoon Kareem (13) knikt instemmend. Hij zou alle dieren wel een naam willen geven. Dan spreken ze meer tot zijn verbeelding.

Stokstaardjes hebben geen naam in Artis. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nou ja, allemaal? Dat niet alle vlinders bij naam kunnen worden genoemd, snapt Kareem. Er zijn er te veel om ze uit elkaar te houden. Je weet dan toch niet of je met Tom, Sanne of Mohammed te maken hebt.

Het babygirafje zou wel een naam moeten krijgen, vindt moeder Monique. 'Het maakt het dier wat persoonlijker, herkenbaarder voor kinderen.'

Maar bij de geboorte van het girafje op 19 oktober heeft Artis de baby bewust geen naam gegeven. Sec werd meegedeeld dat de giraffe, een hengst, om 1.30 uur is geboren en dat het veulen goed in de kudde is opgenomen. Die bestaat nu uit acht giraffen: vijf merries en drie hengsten.

Het is een beleidsverandering waarmee Artis-directeur Haig Balian al jaren rondliep. Het vermenselijken van wilde dieren, de focus op namen alsof Artisbewoners BN'ers waren, was hem een doorn in het oog.

BN'ers

En Artis hád BN'ers in de collectie. Neem Tanja het nijlpaard, dat ruim 49 jaar in de Amsterdamse dierentuin woonde. Ze was het oudste nijpaard van Nederland en zo beroemd geworden dat ze na haar dood werd opgezet. Of Raspoetin de imposante Siberische tijger. Die kwijnde weg van liefdesverdriet nadat zijn levensgezellen Alexei en Emilia waren overleden, zo werd gezegd.

'Dieren hebben niet dezelfde gevoelens als mensen. We moeten ze in hun waarde laten', licht Balian de beleidswijziging toe. 'Door die namen worden wilde dieren individuen. Ze worden gezien als troetelbeestjes, huisdieren. De namen blokkeren het bredere verhaal. Het gaat niet alleen om dat ene dier, maar om de natuur eromheen, om de ecologische samenhang.'

Het is niet zo dat Balian wil aansluiten bij een nieuwe trend in de dierentuinwereld. Want die is er niet. Vrijwel overal hebben dieren namen. De Berlijnse ijsbeer Knut werd wereldberoemd in 2006, nadat hij door zijn moeder Tosca werd verstoten en hij door een dierenverzorger in leven werd gehouden. Toen vorige week bekend werd dat het Ouwehands Dierenpark in Rhenen twee pandaberen te leen krijgt van China, werd direct gevist naar hun namen. Die werden op een persconferentie bekendgemaakt: Wu Wen en Xing Ya.

Het nieuwe, naamloze beleid is onderdeel van de educatieve missie van Artis, zegt Balian. De relatie van de mens met de natuur is 'verziekt'. Artis wil meer begrip kweken voor de natuur, bezoekers op allerlei manieren informeren. 'Dat wordt moeilijker als je bijvoorbeeld een roedel wilde honden namen gaat geven. Kijk, daar loopt Harry. Het onderscheid valt dan weg tussen het wilde dier en je eigen hond.'

Olifanten hebben wel vaak een naam, ook deze huurling: Mekong. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Pragmatisme

Het is 11.15 uur, tijd voor het voederen van de leeuwen, een publiekstrekker. Balian wijst op het mannetje Caesar. Hij is 17 jaar, weegt 210 kilo en is vernoemd - niet onder zijn bewind - naar de Romeinse keizer. Caesar gromt, likt aan een brok vlees. 'Door het Artis-publiek kan hij worden gezien als wrede dictator', zegt Balian. 'Mensen zijn wreed. Dieren niet. Die doden niet voor de gein of om religieuze redenen.'

Rigide zal Artis het nieuwe beleid niet toepassen. Pragmatisme is het devies. Zo kunnen namen handig zijn voor de communicatie tussen de verzorgers. Die kennen de dieren goed, trainen vrijwel dagelijks met hen. Als een verzorger aan een collega wil doorgeven dat een bepaalde zeeleeuw een wondje heeft, is het efficiënter Puk te benoemen dan het te hebben over die grote of die kleine.

Maar namen blijven voortaan in principe achter de schermen, al zal Artis ze niet krampachtig verborgen houden voor het publiek. Als mensen willen weten hoe een dier wordt genoemd, krijgen ze de naam te horen. Balian: 'Dat zal niet meer Tanja zijn of Japie. Vroeger gaven de verzorgers de dieren wel namen van hun vriendin of vriend. Nu kiezen we voor namen uit het land van oorsprong van de dieren.'

Caesar, de koning der dieren in Artis. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Onderlinge discussies

Het nieuwe namenbeleid leidt tot onderlinge discussies, blijkt zondag uit een rondgang langs Artisbezoekers. Het publiek is verdeeld. 'Prima idee', zegt Ineke Hofste. 'Ik zie hier alleen maar rode ibissen. Een grote, een kleintje, eentje met een mank pootje. Ik wil meer weten over ibissen. Niet of ik te maken heb met Jantje of Pietje.'

Haar volwassen dochter Meike vindt namen wel nuttig. 'Als het girafje Sjoerdje zou heten, krijgen kinderen daar veel meer affiniteit mee.' Of dat echt zo is, weet Meike eigenlijk niet, zegt ze na enig nadenken. 'Ik heb er nooit bij stilgestaan. Giraffe slaat waarschijnlijk ook wel aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden