Reportage Georgië

Kamperen in de Kaukasus: hoge bergen, lage prijzen

Het kleine Georgië afficheert zich graag als slim alternatief voor de Alpen: hogere bergen en lagere prijzen. En met succes.

Beeld Stijn Hoekstra

Alles lijkt bekend als je noordwaarts rijdt vanaf de Georgische hoofdstad Tblisi richting de besneeuwde bergen. Een brede asfaltweg langs een azuurblauw stuwmeer, diepe rotskloven en groene Alpenweiden. Pas als de oude militaire weg wordt versperd door een kudde koeien met cowboys te paard, lijkt Europa opeens ver weg. Dat gevoel krijg je ook in dorpjes waar varkens zich in de modder wentelen op de hoofdweg. Of als je onderweg 4 euro afrekent voor een selectie gevulde deegwaren en een fles mineraalwater uit de Kaukasus.

We wisten het wel vaag, dat de hoogste bergen van Europa niet in de Alpen staan, maar juist aan de rand; op de grens van Rusland en Georgië. De Elbroes, de Dychtaoe, de Shkhara, de Kazbek, dat zijn de grote jongens van het continent, allemaal royaal hoger dan 5.000 meter. Je zou verwachten dat je zulke bergen pas bereikt na een gewaagde expeditie door ruig gebied, gecontroleerd door dikbuikige rebellen en valse veiligheidsagenten van de FSB. Maar dat hoeft helemaal niet: Georgië ontpopt zich tot een populair alternatief voor de Alpen, een wandelbestemming waar de bergen hoger en de prijzen lager zijn. Boek een directe vlucht naar Tblisi en koop voor 2,50 euro een buskaartje naar de bergen. 'We zijn blij met alle toeristen', verzekert de jonge abt Basili (34) voor de poort van zijn orthodoxe kerkje uit de 14de eeuw. Zijn woeste uiterlijk: zwarte baard, zwarte wapperende pij onder een zwarte regenjack van The North Face, contrasteert met zijn bedeesde stem. 'Miljoenen gasten uit de hele wereld bezoeken jaarlijks onze Drievuldigheidskerk. Daar zijn we dankbaar voor. Maar voor ons als monniken is het moeilijk nog rust te vinden.' Helaas voor Basili is zijn Gregeti Trinity Church, aan de voet van de indrukwekkende berg Kazbek, heel erg fotogeniek. En makkelijk te bereiken, slechts een uurtje klimmen, of desnoods per terreinwagen tot voor de poort.

Gregeti Trinity Church Beeld Stijn Hoekstra
Gregeti Trinity Church Beeld Stijn Hoekstra

Maar eenmaal binnen blijkt toch dat kerkbezoek in Georgia anders is, spiritueler. Geen versleten attractie voor een verveelde vakantiemeute, maar een door kaarslicht verlichte intieme ruimte met glanzende iconen aan de muur. Families uit Rusland lopen bedeesd langs de muren, slaan om de paar stappen een kruis en drukken devoot hun lippen tegen het glas van ingelijste heiligen. Dan ga je na een tijdje toch maar meedoen. Want al kom je alleen om te wandelen door de groene valleien van het hooggebergte, je kunt er niet om heen dat je ver van de Alpen bent.

Neem het verderop gelegen dorpje Juta, een groepje houten huizen op 2.200 meter (een van de hoogste dorpen van Europa), met uitzicht op een bergwand van verticaal graniet. Alsof je in de Italiaanse Dolomieten staat, maar dan, zoals alles in de Kaukasus: ruiger, hoger, wilder. Je kunt er slapen in een homestay voor 10 euro per nacht, of verder doorklimmen naar een camping die een tentje met slaapzak verhuurt voor 7 euro. Dan slaap je op de eerste rang boven op een brede Alpenweide tussen de reuzenbergen. Overdag rijden we te paard naar een bergmeertje, af en toe wegzakkend in verdwaalde sneeuwvelden, 's avonds eten we lamsstoofpot met pruimen en verse dragon. Onder de mede-kampeerders is een pasgetrouwd stel uit Libanon, dat de warmte ontvlucht, een Australisch koppel dat per tuktuk door Azië trok en nu Europa doet in een derdehands Lada Niva.

Te paard richting Juta Beeld Stijn Hoekstra
Het bergdorpje Juta op 2200 m is een van de hoogste dorpen van Europa, met uitzicht op de Chaukhi berg. Beeld Stijn Hoekstra

Geen water

'Nee, hier is niks veranderd', moppert dorpsbewoner Shota Buchukur (29). Hij staat op zijn huisslippers in de modder voor zijn ouderlijk huis in het dorpje Akhaltsikhe. 'We hadden geen water en we hebben nog steeds geen water.' Zijn dorp is zes maanden per jaar onbereikbaar door sneeuw. Maar hij moet bekennen: verderop in de Kazbegi-regio is het leven verbeterd door de toevloed van toeristen. 'Er is werk, jonge mensen keren weer terug, wie een Delica bezit verdient zo 30 tot 60 euro per dag!' De Mitsubishi Delica, een terreinvaardig personenbusje, is zó populair dat het toeristische dorp Stepandsminda ook wel Delicaminda wordt genoemd. Bij het busstation wachten rijen dorpelingen naast hun busje om toeristen rond te rijden.

'Mijn familie heeft vijf Delica's', zegt een serveerster in het coole designhotel Rooms Kazbegi, een voormalig Sovjet-sanatorium dat is omgetoverd tot een smaakvol hotel van beton, glas en hout.

Maar volgens haar blijven de tradities van de Kaukasus onaangetast. 'Als mijn schoonmoeder de kamer inloopt, sta ik nog altijd op uit respect. Zo gaat dat hier al eeuwen.' Buchukur merkt wel dat de cultuur in de Kaukasus kentert. 'Mensen veranderen als er geld in het spel is. Ze denken eerst aan hun eigen familie.'

Het Georgische dorpje Akhaltsikhe waar bewoners klagen dat zij nog steeds geen stromend water en sanitair hebben. Beeld Stijn Hoekstra
Beeld Stijn Hoekstra

Modernisering

Georgië verandert waar je bij staat. Na de Rozenrevolutie in 2003 begon het land onstuimig te moderniseren. President Mikheil Saakashvili keerde zich af van Rusland en omarmde het Westen. Hij hervormde het belastingsysteem (de staatskas verviervoudigde), bestreed bureaucratie (een bedrijf registreren kost nu tien minuten) en pakte corruptie aan (30.000 verkeersagenten verloren in één klap hun baan). Saakashvilli wees toerisme aan als belangrijke nieuwe pijler van de economie. Logisch, als je over bergen, zee en een tweeduizend jaar oude mix van culturen beschikt. Het aantal bezoekers steeg van 2 miljoen in 2010 tot een verwachte 8 miljoen dit jaar. Een verbaasde backpacker uit Nederland kreeg twee jaar geleden een knuffel van de premier toen hij bezoeker nummer 6 miljoen bleek te zijn.

Hoofdstad Tblisi lijkt een beetje op Istanbul, ook zo'n smeltkroes aan culturen, maar dan met een vleugje Sovjetstijl. In Tblisi kun je dobberen in eeuwenoude baden met zwavelrijk thermaal water, op een rijkversierd balkon zitten van een koopmanshuis verbouwd tot boetiekhotel, proeven van de oudste wijntraditie ter wereld, plat brood met gesmolten geitenkaas eten op straat, per kabelbaan over de oude stad zweven, iconen kussen in kerken uit de 6de eeuw of dansen in een enorme technoclub onder het sportstadium. De nieuwe voetgangerszone met zorgvuldig gerestaureerde gevels is nu al zo toeristisch, dat je die beter kunt mijden.

We rijden verder noordwaarts tot de Russische grens. Over hoogvlaktes met grazende paarden, langs kolkende rivieren in een breed grindbed en roestbruine wanden van graniet. En overal steken besneeuwde bergtoppen af tegen een blauwe lucht. Over de autospeaker klinkt het traditionele polyfonische lied Chakrulo, dat de Amerikaanse ruimteorganisatie Nasa meestuurde met een sonde om ruimtewezens alvast vertrouwd te maken met aards erfgoed. De kans op een buitenaardse invasie is sindsdien nihil. 'Alles rustig', verzekert een kapitein van de grenspolitie. Hij bouwt - zoals veel Georgiërs - gestaag aan zijn eigen gastenverblijf voor toeristen. De grenspost zelf, gelegen in een nauwe bergkloof, blijkt van golfvormig beton en glas: Georgië gebruikt architectuur om zich een modern imago aan te meten.

Het benodigde geld komt deels van de roulettetafel. Turken, Russen, Azerbeidzjanen verbrassen hun geld - vaak schimmig verkregen - graag in de casino's van hun liberale buurland. Merk je als bezoeker meestal niks van. Of je moet die ongemarkeerde deur opentrekken naast de lift van het Rooms Hotel Kazbegi, want dan beland je in een zaal vol fruitkasten, pokertafels en gespierde beveiligers. Ook de eigenaar van het populaire designhotel werd rijk met een casino in Tblisi, maar bouwt nu een indrukwekkend imperium op van smaakvolle hotels en überhippe restaurants in monumentale gebouwen. Op het strakke terras met uitzicht op de Kazbekberg, maken Duitsers, Russen, Koreanen en een enkele Nederlander dezelfde Instagramfoto's als die zij waarschijnlijk eerder op hun eigen timeline bewonderden.

Rooms Hotel Kazbegi Beeld Stijn Hoekstra
Rooms Hotel Kazbegi Beeld Stijn Hoekstra

Europees gevoel 

'Ik heb dertig uur gereisd om hier te komen', zegt een blonde Russin met opgespoten lippen. 'Ik woon aan de Amoer-rivier, op de grens met China.' Ze valt nogal op in haar knalrode Louis Vuitton-outfit met een honkbalpet van bont. 'Iedere Rus leert op school hoe mooi de Kaukasus is...' Bovendien was de Kazbek het logo van een populair sigarettenmerk uit de Sovjettijd. 'Natuurlijk zijn er ook bergen in Rusland of China, maar Georgië biedt dat Europese gevoel, Europese kwaliteit.' Een Nederlandse stel met baby: 'We zagen dit hotel in Vogue en móésten ernaartoe.'

Zo verandert langzaam het soort toerist dat Georgië bezoekt. Serieuze wandelaars die hun bergschoenen aanhouden in het vliegtuig, krijgen gezelschap van designliefhebbers en modieuze citytrippers. Deze zomer worden extra Nederlanders verwacht vanwege het televisieprogramma Wie is de Mol? Het gros combineert een paar dagen Tblisi met een bezoek aan de Kazbegi-regio. Serieuzere wandelaars gaan verder, naar berggebieden als Svaneti (waar de befaamde bergbeklimmer Reinhold Messner een fonkelend bergmuseum bouwt) en Tusheti (alleen bereikbaar in de zomer). Een Zwitserse dubbeldekkertrein verbindt sinds kort Tblisi met badplaats Batumi aan de Zwarte Zee.

Je kunt nog steeds een homestay boeken in een bergdorp, steeds makkelijker zelfs. En een stuk harde schapenkaas en churchkhela in je rugzak stoppen (een staafvormige biosnack van druivenmost en noten). Maar je kunt ook rondhangen op de binnenplaats van Hostel Fabrika in Tblisi, een voormalige textielfabriek waarin nu een hipsterkapper zit, een sushibar, een boekwinkel, een designshop en stapelbedden vanaf 7 euro per nacht te huur zijn. Het restaurant is een zorgvuldig intact gelaten arbeiderskantine. De vervallen buurt, aan de rand van het oude centrum, leeft sinds de opening op met koffiebars, fietsverhuur en vintageboetieks. Een mopperaar zou kunnen opmerken: is dit nog wel Georgië?

Onderweg naar de Chaukhiberg in de Georgische Kaukasus, in de buurt van het bergdorp Juta. Beeld Stijn Hoekstra
Schapenherders langs de oude militaire weg richting de Kaukasus Bergen. Beeld Stijn Hoekstra

'Haast'

'Dat hoor ik vaker', zegt manager-director Levan Berulava van de Adjara Group, een dertiger met halflang haar die Adidas-gympen combineert met een Prada-broek. 'Ook van landgenoten.' Geen bedrijf heeft Georgië zó op de kaart gezet als reisbestemming: de Rooms Hotels, Fabrika Hostel, een nieuw skihotel in de bergen, designbungalows aan de Zwarte Zee, een biohotelboerderij in de wijnstreek, ramen-restaurants en cocktailbars: allemaal even smaakvol en gretig gefotografeerd door tijdschriften en bloggers. 'Zes hotels in zes jaar, een gekkenboel, maar we hebben haast, we moeten veel inhalen.'

Berulava staat trots in de lobby van zijn nieuwe Stamba Hotel in Tblisi, het pand van een voormalige Sovjetuitgeverij die Adjara verbouwde voor 43 miljoen euro. Geen balie, geen zitjes, maar een hoge hal van kaal beton waar de rails voor pasgedrukte kranten nog op en neer kronkelt onder een glazen dak waar de zon doorheen filtert, tevens de bodem van het zwembad met uitzicht over de stad. In de kamers valt het grote bed van caramelkleurig leer op, het vrijstaande koperkleurige bad en de glimmende La Marzocco-espressomachine. 'Onze inspiratie is Soho House', erkent Berulava. De Engelse keten van smaakvolle clubhotels die binnenkort ook een vestiging in Amsterdam opent. 'Je kunt wel zeggen, dat is niet Georgisch, maar dan denk je verkeerd. Dit is ook Georgië, het nieuwe Georgië.'

Stamba Hotel in Tblisi Beeld Stijn Hoekstra
Stamba Hotel in Tblisi Beeld Stijn Hoekstra

Praktische Informatie

Rooms Hotel Tblisi (vanaf euro 160) roomshotels.com, Rooms Hotel Kazbegi (vanaf euro 150) roomshotels.com, Stamba Hotel (vanaf euro 315) roomshotels/stamba-hotel, Fabrika Hostel (slaapzaal euro 7, kamer euro 38)

Kamperen of blokhut nabij bergdorp Juta: Zeta Camping Zeta.ge en Fifth Season 

In het dorp zijn ook veel homestays (makkelijk te googelen).

Een paard huren kost euro 17.

Meerdaagse wandeltochten: zie caucasus-trekking.com.

Algemene info: georgia.travel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.