Jeths verklankt Poe's griezelverhaal als wazige opiumdroom

Concert (klassiek) - Willem Jeths, Béla Bartók

Willem Jeths. Foto friso keuris

Willem Jeths, Béla Bartók. Klassiek. Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Jaap van Zweden. 14/4, Concertgebouw, Amsterdam. Terugluisteren: radio4.nl.

Jeths verklankt Poe's griezelverhaal meer als een wazige opiumdroom dan als freudiaanse helletocht. Maar misschien lag de emotionele lauwheid ook aan dirigent Jaap van Zweden.

Boven de nieuwe Willem Jeths hing een dubbele doem. The Tell-Tale Heart, het verraderlijke hart, heet het monodrama dat z'n première kreeg in het Amsterdamse Concertgebouw. Er zat onheilspellend nieuws omheen. De NTR ZaterdagMatinee, 's lands opwindendste klassieke concertserie, krijgt voor dit soort compositieopdrachten voortaan nog amper subsidie. En dan verklankt het stuk ook nog een griezelverhaal van Edgar Allan Poe.

Hierin wordt een jonge vent nerveus van de oude man met wie hij onder een dak woont. Vooral diens 'gierenoog', bleekblauw met een vliesje, bezorgt hem rillingen. Hij vermoordt de man, zaagt hem in stukken en verstopt de delen onder de vloer. Als de politie poolshoogte neemt, hoort de moordenaar het hart van de man steeds luider kloppen. Waanzinnig bekent hij.

Een halfuur lang levert Jeths hartslag in soorten en maten: rustig, omineus, opgefokt. Het mooist is die met harp en marimba: pregnant begin, gemoffelde klank. Soms wordt er agressief op een kist gehamerd, maar vooral is The Tell-Tale Heart een toverdoos van milde, fin-de-siècle-orkestkleur. Mahler op smaak gebracht met ijzervijlsel, zoiets.

Jeths heeft Poe's jongeman vervangen door een jonge vrouw. Via de Duitse sopraan Juliane Banse klinkt deze moordenares meer gelaten dan gek. Komt vermoedelijk door de componist: Jeths verklankt het verhaal eerder als een wazige opiumdroom danals een helletocht door freudiaanse krochten. Of lag de emotionele lauwheid aan dirigent Jaap van Zweden? Ook door Hertog Blauwbaards Burcht, de eenakter van Béla Bartók, joeg hij pas laat adrenaline.

Meer over