de gids poëzie

Je kunt toch wel iets met die natuur dóén?

Arjan Peters vergelijkt een sonnet van Guus Luijters met een van H.H. ter Balkt, die iets met de natuur dééd. 

Luiwammes schrijft sonnet. Guus Luijters draagt aan Hollands Maandblad (nr. 4; € 7,50) veertien regels bij die ternauwernood die genretitel kunnen dragen. Het begint zo:

‘De tram gaat knarsend door de nacht
het is al laat de maan verlicht
een pleintje waar een bal ligt
en een kinderfietsje staat’

De dichter koopt spiering, zoals hij gewend was voor een vriend te doen die nu dood is. Dit zijn de twee terzinen waarmee Luijters besluit:

‘Ik raap kastanjes
poets ze glimmend
aan mijn jas en

Leeg mijn veel te grote zakken
ons kortstondig leven is
als gras’

Dat laatste verwijst naar Jesaja 40:06, ‘alle vlees is als gras’; de mens bloeit kort voordat hij verwelkt als een bloem. Denk ook aan Gerrit Komrij, die in 1969 de bundel Alle vlees is als gras of Het knekelhuis op de dodenakker publiceerde. Futloos slotje. Luijters leegt zijn zakken en er blijkt niks in te zitten, op dat oude bijbelcitaat na.

Je kunt toch wel iets met die natuur dóén? In Stilstaand leeft alles hier, een bloemlezing uit de poëzie van H.H. ter Balkt (1938-2015), kunnen we nog eens zien hoe hij dat deed (De Bezige Bij; € 25,-). Zo keek hij naar Winterlandschap met schaatsers, het schilderij uit 1608 van Hendrick Avercamp:

‘Gerangschikt als mozaïeksteentjes
in een bonte mandala, de schaatsers,
het paar onder de kap van de hooiberg,
de lucht door de vrieskou witberijpt.’

En ook hij zoomt in, bij de twee terzinen:

‘Rode ar; het hondje blaft zijn schim aan.
Wie doofstom is, is blind voor intriges.
Ach, aan het riet geklonken stemmen.

Ik verf muzieknoten-in-klederdracht
zwevend over de tegelvloer van ijs,
onder de ijle rook, ijl als hooi.’

De schilder was doofstom. Ter Balkt vereenzelvigt zich met hem (de ‘ik’ kan de dichter én de schilder zijn). Hooi zou je gras in een nog vergankelijker staat kunnen noemen. De geschilderde vrolijkheid zal niet lang duren. Anderzijds: Avercamps hooi heeft al vier eeuwen doorstaan, en wist zelfs een 20ste-eeuwse dichter te inspireren tot deze delicate lofzang op de ijlheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden