Je bent GROEN en je wilt VLIEGEN

Vliegen vervuilt, en moet je daar iets aan doen? En hoe? En heeft het wel zin? Jeroen Trommelen vertelt alles over de modernste aflaat: betalen om klimaatneutraal te reizen....

et kan een dilemma zijn voor milieuvriendelijke reizigers: je wilt je persoonlijke bijdrage aan het broeikaseffect verminderen, maar niet zó fanatiek dat je wilt ophouden met vliegen. Heeft het dan zin je vliegreis klimaatneutraal te maken? Zelfs geharde wereldreizigers als Floortje Dessing doen het, en ook veel ministeries, instellingen en bedrijven neutraliseren tegenwoordig het klimaateffect van hun vluchten.

Tegelijk schamperen critici over de ‘groene aflaat’ die weinig meer zou zijn dan een loos gebaar of een pseudo-religieus bewijs van goed gedrag. Een Nederlands klimaatbos in Oeganda bleek begin deze maand deels te zijn omgehakt: precies het soort incident waarvoor wordt gewaarschuwd. De betrouwbaarheid van de aanbieders van klimaatcompensatie is voor gewone burgers niet te controleren. Dat roept vragen op. Maakt compenseren verschil? Is het effectief? En als je het doet, bij wie moet je dan zijn?

Maakt het verschil?

Maakt het verschil?
Op het eerste gezicht lijkt klimaatcompensatie voor vliegreizen veel gedoe voor weinig resultaat. Wereldwijd gebruikt de luchtvaart slechts 3 procent van de fossiele brandstof. Vliegen is nog altijd een elitaire zaak: minder dan 2 procent van de wereldbevolking heeft ooit in een vliegtuig gezeten. Andere veroorzakers van broeikasgas, zoals energiecentrales, wegverkeer en vleesproducenten, leveren een grotere bijdrage aan het broeikaseffect dan vliegtuigen.

Maakt het verschil?
Maar de klimaatschade van vliegtuigen is groter dan je alleen op basis van het brandstofgebruik zou denken. Hoog in de atmosfeer is de uitstoot van broeikasgassen 2,7 keer zo schadelijk dan op de grond, zeggen wetenschappers. Omdat het aantal vliegbewegingen groeit, zal het werkelijke aandeel van luchtvaart in het broeikaseffect de komende decennia oplopen naar 10 procent en méér. Op het niveau van een huishouden maakt wel of niet vliegen een groot verschil in klimaatschade.

Maakt het verschil?
De rekenmethoden lopen uiteen, maar één retour Amsterdam-Bonaire veroorzaakt minstens 2500 kilo CO2. Dat is meer dan we uitstoten door een jaar lang het huis te verwarmen of auto te rijden. Wie eerlijker rekent, komt voor dit retourtje zelfs uit op 5000 kilo CO2. Vliegen is de snelste manier om in korte tijd extreem veel energie te gebruiken. Wie dat compenseert, maakt verschil.

Is het effectief?

Is het effectief?
Stel die vraag aan de klimaatexperts van de milieubeweging, en je krijgt verrassende en tegenstrijdige antwoorden. Greenpeace en Milieudefensie bijvoorbeeld ondersteunen de gezamenlijke milieucampagne Nederland Klimaatneutraal, maar zijn tegelijk óók tegen compensatieprojecten, met name tegen de aanplant van bomen.

Is het effectief?
Klimaatbossen zou je eigenlijk voor eeuwig intact moeten houden om te voorkomen dat de opgeslagen koolstof alsnog in de atmosfeer terechtkomt, zegt klimaatexpert Ronald Pols van Milieudefensie. De beheerders van die bossen hanteren wel een ruime verliesmarge voor bosbrand, ziekten of boze boeren die hun land terugeisen, maar de kans dat er iets misgaat in dit proces vindt hij toch te groot. Bovendien is er gewoon te weinig ruimte op aarde om ieders vlucht te compenseren. De wereld is te klein voor zoveel bomen.

Is het effectief?
Wie denkt dat vliegen oké is omdat je het tóch kunt afkopen, maakt een vergissing, zegt ook Hans Altevogt van Greenpeace. Niet vliegen is het beste advies. Met andere vakantiebestemmingen, en vergaderen via beeldschermen kunnen veel vluchten worden geschrapt. Maar als er echt gevlogen moet worden, laten ook de klimaatexperts zelf hun reizen compenseren, zeggen ze. Ze doen dat bij maatschappijen die het compensatiegeld niet of nauwelijks investeren in bosbouw, maar in duurzame energieprojecten zoals windmolens of biobrandstof. Door deze projecten neemt de groei van de uitstoot van kwalijke gassen minder toe.

Is het effectief?
Bij de kleine en nog strengere milieuclub SinksWatch zijn ook energieprojecten uit den boze. ‘Het is onmogelijk vast te stellen of die duurzame investeringen anders niet zouden zijn gedaan’, zegt activiste Jutta Kill.

Is het effectief?
‘Als de projecten niets toevoegen, is de besparing niet reëel.’ Voor Milieudefensie maakt dat niet uit. ‘De projecten zijn zó gunstig voor ontwikkelingslanden dat we ze dat geld niet kunnen ontzeggen’, zegt Pols.

Is het effectief?
Daarbij komt: een euro die wordt uitgegeven aan compensatieprojecten, is in elk geval klimaatvriendelijk besteed. Bij vrijwel alle andere uitgaven zou indirect méér broeikasgas worden geproduceerd.

Is het effectief?
[Zie verder pagina R05)

Is het effectief?
Compensatie kopen met een creditcard

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
[vervolg van pagina R01]

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
Bij wie moet je zijn?

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
Wereldwijd bestaan minstens tachtig compensatiemaatschappijen. Twee organisaties hebben geprobeerd de kwaliteit van enkelen daarvan te vergelijken, maar een allesomvattend onderzoek bestaat niet. Lastig is dat de compenseerders vaak verschillende meet- en telmethoden gebruiken. Sommigen berekenen de hoeveelheid geproduceerd broeikasgas veel te krap, concluderen de onderzoekers. Ze zijn daardoor goedkoper dan anderen, maar compenseren niet alle klimaatschade die de vlucht veroorzaakt.

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
Ook de manier van compenseren verschilt. De beste maatschappijen beperken zich bewust tot (dure) energieprojecten en doen niet in (relatief goedkope) bomen. Goede maatschappijen zijn duurder, maar een hoge prijs is geen garantie voor een goed product.

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
De voorlopige, beperkte ranglijsten zijn opgesteld door Clean Air Cool Planet en de Amerikaanse Tufts-universiteit in samenwerking met het Stockholm Environmental Institute. De twee Nederlandse aanbieders zijn door hen niet beoordeeld. Dat zijn Trees for Travel en Greenseat van de KlimaatNeutraal Groep.

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
Van deze twee heeft Milieudefensie een voorkeur voor Trees for Travel, dat tegenwoordig ook in alternatieve energie doet. Greenseat en de KlimaatNeutraal Groep verzetten zich tegen de voorgenomen heffing op vliegtickets, die door de vliegtuiglobby nu heel slim vakantiebelasting wordt genoemd. Die heffing gaat ten koste van compensatieprojecten, vindt Greenseat. Pols: ‘Dat vind ik onzin. Vliegen moet inderdaad veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij.’

'Vliegen moet veel duurder worden en vliegbelasting helpt daarbij'
Maar waarom zou de reiziger zich beperken tot Nederlandse aanbieders? Het broeikaseffect is een wereldwijd probleem en compensatie kun je met een creditcard overal kopen. In beide studies scoort de Duitse aanbieder Atmosfair opmerkelijk goed. Dit bedrijf berekent de klimaatschade zorgvuldig, houdt rekening met de meest recente wetenschappelijke inzichten en baseert zich op het gemiddelde brandstofgebruik en stoelbezetting van de Duitse verkeersvloot. Ze compenseert alleen in energieprojecten. Ook MyClimate komt goed uit de test, en is iets goedkoper dan de Duitse concurrent. Aan deze vormen van compenseren hangt een fors prijskaartje, maar dat zijn kennelijk de verborgen milieukosten van vliegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.