ONZE GIDS DEZE WEEK paolo giordano

Inspiratie van onze gids deze week: Paolo Giordano, die van ‘De eenzaamheid van de priemgetallen’

De Italiaanse schrijver Paolo ­Giordano (De eenzaamheid van de priemgetallen) heeft alweer zijn vierde boek geschreven en gidst ons graag langs films, muziek, eten en - natuurlijk - boeken.

Paolo Giordano. Beeld Els Zweerink

Daar komt Paolo ­Giordano (37) aangelopen, rolkoffer achter zich aan. We hebben afgesproken in een Brussels hotel, zo’n instituut dat doet alsof het een eeuw geleden is. De hardstenen muren zijn niet echt maar gepenseeld, de banken bekleed met paars velours en de obers bedienen in zwart en wit. Giordano is hier op uitnodiging van het tweejaarlijkse ­literaire festival Passa Porta.

De afgelopen vier dagen lazen honderd auteurs van over heel de wereld voor uit eigen werk, gingen in discussie over de Brexit, werden er interviews afgenomen, handtekeningen gezet, gesprekken gevoerd met lezers. ‘En gisteren’, zegt de schrijver, vermoeid door te weinig slaap, ‘was er een slotdiner.’

Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink

Het is elf jaar geleden dat Giordano, een doctor in de natuurkunde, zijn debuutroman schreef. De eenzaamheid van de priemgetallen, over het geworstel van twee beschadigde pubers, vond wereldwijd een miljoenenpubliek. De hemel verslinden, ­Giordano’s vierde roman, verscheen een jaar geleden in Italië, maar zoals dat gaat met succesvolle auteurs: de publiciteit gaat nog door als het boek voor de schrijver alweer naar de achtergrond is verdreven. Dat maakt het, geeft hij toe, moeilijker om er nog met even groot ­enthousiasme over te praten als vlak na verschijning. ‘Het gaat dus steeds vaker over thema’s die gerelateerd zijn aan je verhaal. In het geval van De hemel verslinden: over de jeugd die de straat opgaat om te demonstreren voor het klimaat. Je moet ze serieus nemen, die jongeren. De jeugd is de thermometer van de samenleving.’

Wat zijn leukste ontmoeting was, de afgelopen dagen? ‘Die met een Japanse literair agent. Hoe geglobaliseerd onze wereld ook is, door zo’n gesprek besef je weer hoe groot de verschillen zijn. Hoe weinig ik weet van de ­Japanse literatuur, hoe weinig zij waarschijnlijk weet van de Europese. Hoe eurocentrisch mijn blik is. Op dit soort momenten dringt de relativiteit van alles tot je door. Het leuke van de wetenschap is dat die je leert hoe irrelevant jij als mens bent. Dat verlies je als schrijver nog wel eens uit het oog. Schrijven geeft het gevoel dat je het centrum bent van iets moois.’

Beeld Els Zweerink

19 december 1982 Geboren in Turijn als zoon van een gynaecoloog en een lerares Engels.

2007 Studeert cum laude af als natuurkundige.

2008 Debuutroman De eenzaamheid van de priemgetallen, 3 miljoen exemplaren verkocht in 40 landen.

2010 Promoveert

2012 Het menselijk lichaam, speelt zich af op een Italiaanse legerbasis in Afghanistan.

2014 Het zwart en het zilver, over de impact die de dood van een huishoudster heeft op een jong gezin.

2018 De hemel verslinden, over de vriendschap van vier jonge mensen

Paolo Giordano woont in Rome met zijn vrouw en twee kinderen.

Muziek: Placebo, Without you I’m nothing.

‘In 1998, ik was zestien, kwam het tweede album uit van Placebo, de Londense glamrock band van zanger Brian Molko. Op MTV zag ik de clip van Pure Morning, waarin Molko op het dak van een flatgebouw staat, alsof hij zelfmoord wil plegen. Hij springt, maar halverwege zijn val raken zijn voeten de gevel en wandelt hij langzaam naar beneden. Het was niet de muziek, en niet de tekst, maar de zanger die een onuitwisbare indruk op me maakte: hier stond een androgyn wezen, met zwarte nagellak en lippenstift en halflang zwart haar – en het was een openbaring. We hebben op die leeftijd allemaal iemand die ons inspireert, die ons voorspiegelt hoe je ook kunt leven: uitdagend, uitgesproken, autonoom, niet binnen hokjes passend. Ik was precies het tegenovergestelde. Ik was de gehoorzame, beleefde, goed gemanierde zoon, de goede, stille student. Sinds die clip heb ik een verlangen gehad buiten definities te vallen. Dat is minder gelukt dan ik zou willen. Met het ouder worden, worden we meer voorspelbaar. Vermoeider ook. En dan is het makkelijker om binnen je hokje te blijven.’

Beeld Imageselect

Günther Grass: De blikken trom

‘Het is alweer lang geleden dat ik deze klassieker las, voor mijn leeslijst Duits op de middelbare school. Het is het boek dat me deed inzien wat je als schrijver kunt bereiken: dat het mogelijk is grote historische momenten, of een tijdperk, te beschrijven vanuit het perspectief van één personage. En hoe sterk dat dan is. In dit geval is dat Oskar Matzerath, die vanuit het gesticht terugkijkt op zijn leven – en daarmee op de opkomst van het nazisme in Duitsland en de oorlog. Het boek is een uitbarsting van creativiteit: met scènes die zich herhalen, een hoofdstuk geschreven als sprookje, of een als toneeltekst, met het verspringen van de ik-persoon naar de derde persoon.

Voor mij is de sleutelscène de scène waarin Oskar met zijn ouders naar de haven gaat en zijn vader paling koopt van een visser die een paardenkop als aas gebruikt. Zijn moeder, die een affaire heeft met een huisvriend – Oskar is vermoedelijk zijn zoon – gruwt van de paling, ze weigert het gerecht dat door haar man is klaargemaakt te eten. Later zal ze zichzelf dood eten aan vis, ik kan me niet meer precies herinneren hoe, want ik heb het boek nooit herlezen. Voor mij staat die scène voor verboden gevoelens en verraad: zijn moeder is ongelukkig in haar huwelijk, heeft een affaire met een huisvriend, vermoedelijk is hij uit die relatie geboren. Oskar observeert dat alles, heeft door hoe het zit, maar doet alsof hij van niets weet.

Chef en eigenaar Besitzer Virgilio Martinez van Restaurant Central in Lima, Peru. Beeld Hollandse Hoogte

Restaurant: Central, Peru

‘Ik kom uit een gezin waar eten werd gezien als een noodzakelijkheid – in Italië nogal uitzonderlijk. Als ik vroeg wat we ’s avonds gingen eten, zei mijn moeder vaak: ik heb niks gekocht, kijk maar wat er in de ijskast ligt. Maar die was altijd leeg. Het probleem was: ik hield zelf wel van lekker eten. Ik schijn wel eens naar de buren te zijn gelopen, en daar te hebben gevraagd: hebben jullie kip? Je zou kunnen zeggen dat ik een obsessie heb met voedsel. Ik hou van lekker eten. Ik kook simpel, maar als ik naar een restaurant ga, wil ik uitgedaagd worden. Zoals in restaurant Central in Lima, waar ik was voor een festival. Daar kookt chefkok Virgillio Martinez – ook te zien in de Netflix serie Chef’s Table – met zijn vrouw Pia Léon, een 16-gangen menu met producten die op een bepaalde hoogte leven of groeien: van de kokkels (-10 m) en de wortels van de Yuca plant (190 m) tot eend met mashuaknol (3750 m). Dat is het soort koken waarvoor je, als gast, een grens over moet: je moet vertrouwen op de chef, en je overgeven aan de reis die je samen met hem maakt. Ik bewonder koks die zo conceptueel durven denken en die voedsel zodanig transformeren, in vorm en smaak, dat het niet meer lijkt op wat het oorspronkelijk was.’

Bon Iver.

Muziek: Bon Iver, Bon Iver

‘Als je van kunst houdt, en als je genoeg gezien en gehoord hebt, leer je het verschil te zien tussen kunst die mooi gemaakt is, maar aan de oppervlakte blijft, en kunst die uit een diepe, verborgen bron van de maker komt. In die laatste categorie valt het album Bon Iver. Ik vind het bijna beangstigend, hoe ‘naakt’ de muziek voelt. Hoe eerlijk en puur, alsof de kunstenaar zich voor mij heeft uitgekleed, en me iets heeft gegeven dat zo puur is, dat ik er van moet huilen.’

John Cheever. Beeld Hollandse Hoogte

John Cheever, The journals 

‘Over naakt gesproken: niemand schreef mooier en eerlijker over pijn dan de Amerikaanse auteur John Cheever, met name in de dagboeken die negen jaar na zijn dood in 1982 gebundeld werden gepubliceerd. Ik moet bekennen dat ik het einde nooit gehaald heb; het boek ligt op mijn bureau en soms sla ik het open en lees een stukje – wat, vind ik, prima kan met dagboeken.

Cheever, ook schrijver van romans en korte verhalen – hij won er in 1979 de Pulitzerprijs mee - was een getormenteerd man. Hij worstelde met zijn biseksualiteit, zijn slechte huwelijk, zijn alcoholisme zijn schrijverschap zelfs. Het ene moment vond hij zichzelf niet goed genoeg, iets dat elke schrijver, ongeacht wat hij bereikt heeft, zal herkennen, het andere moment was hij de beste van allemaal. Zijn schrijfstijl is niet eenvoudig. Maar nooit overheersend. Dat is een gevecht voor een schrijver: dat de stijl nooit het onderwerp wegdrukt. Dat gevaar dreigt naarmate je beter gaat schrijven. Dan wordt het een schild waarachter je obscure en minder gewaardeerde kanten van jezelf kunt verstoppen.

Mijn eerlijkste boek is Het menselijk lichaam. Het speelt zich af in een totaal andere realiteit als die van mij: op een militaire basis in Afghanistan. De uniformen, de bewapening, de camouflage die mijn personages dagelijks dragen, maakten het mij mogelijk om pijnlijk eerlijk te zijn over dingen die met mij te maken hebben. Ik ga daar verder niks over zeggen. Te persoonlijk. Wat ik wel kan zeggen: het schrijven ervan heeft zo veel impact gehad op mezelf, dat ik niet zeker ben dat ik ooit nog zo dichtbij wil komen.’

Picknick. Beeld Imageselect

Eten: picknick

‘Ik ben dol op het organiseren van picknicks, vooral als ik in een andere stad ben. Jammer genoeg krijg ik zelden iemand mee; de meeste mensen vinden het makkelijker om op een terras neer te strijken en daar te eten. Maar een picknick gaat niet over makkelijk. Een picknick gaat om de ervaring. En die begint met het uitzoeken van de juiste plek, het kopen van goeie ingrediënten – broden, wijnen, kazen. En dan lekker lang ergens blijven hangen.’

Design: designschaap

‘Ik verzamel design in de vorm van dieren. Het begon ermee dat ik in Turijn in een etalage een kudde schapen zag staan, van het Duitse familiebedrijf Meier. Allemaal in een andere houding: grazend, omhoog kijkend. Ik heb nooit huisdieren gehad, maar zo’n nepschaap, vooral die ene die omhoog keek – die wilde ik. Ik kreeg hem voor mijn verjaardag en zette hem in mijn werkkamer. Eigenlijk is het een voetenbank, maar daar gebruik ik hem niet voor. Mijn schaap kijkt naar mij terwijl ik werk. En ik denk dat ze me bewondert. Na een tijdje voelde het schaap zich eenzaam, en moest ik vriendjes voor hem kopen. Die staan er nu allemaal omheen: een uil, een kleine alpaca, een kikker, een hele mooie duif – als je hem aait, lijkt hij net echt.

Ik ben van design gaan houden door mijn vrouw. Nog voor we samenwoonden gaf ze me een groene vlinderstoel van Fritz Hansen cadeau. Ik was in die tijd geobsedeerd door de kleur groen, ik had alle muren in mijn woonkamer met groene strepen geverfd – mijn bezoek werd er duizelig van. Die stoel was het begin van een opvoeding die ik van mijn ouders niet had meegekregen: het leren waarderen van de schoonheid van objecten.’

Beeld Imageselect

Film: Elephant, Gus van Sant

‘In mijn romans is het een terugkerend thema: wat de consequenties zijn van een klein moment, van iets wat je doet en wat onschuldig lijkt, of waar je geen aandacht aan besteedt. Hoe lang zoiets kan na-ijlen in je leven. Hoe het je vormt. Dat is waarom ik het vaak nodig vind om mijn verhalen te laten beginnen met de jeugd van mijn personages. Gus van Sant kiest daar niet voor. Elephant, gebaseerd op het bloedbad aangericht door twee vrienden op de Colombine High School, in 1999, gaat niet in op hoe die jongens zo geworden zijn. Hij toont alleen die gruwelijke daad, op die ene bewuste dag.

Het verhaal is zo pijnlijk is dat ik er amper over kan nadenken. Ik kies de film vooral om hoe hij gedraaid is: alsof je als geest achter die jonge jongens en meisjes door de schoolgangen loopt. Je ziet de schoonheid en de potentie in die jonge kinderen. En hoe die kapot wordt gemaakt.’

Boek: Reis naar het einde van de nacht, Louis Ferdinand Céline

‘De blikken trom van Grass was het boek dat me deed inzien wat je als schrijver kunt bereiken, Reis naar het einde van de nacht deed me inzien wat ik als schrijver onmogelijk zou kunnen bereiken. Het zijn allebei meesterwerken, maar De blikken trom is in al zijn uitbarstingen van creativiteit toch een coherent boek. Ik begrijp welke paden de schrijver heeft bewandeld. Céline’s roman, een van de beste die ik las, is daarentegen als een hallucinant visioen. Ik begrijp gewoon niet hoe zijn geest heeft gewerkt. Het voelt alsof het verhaal zich van buitenaf aan hem heeft geopenbaard.’

Salar de Tara Natural Reserve, San Pedro de Atacama, Chili. Beeld Getty

Plek: Atacama woestijn, Chili

‘Ik hou van plekken waar het voelt alsof je op een andere planeet bent. De Atacama woestijn ligt hoog – op vijfduizend meter. Het is niets dan zand, rotsachtige constructies en uitgedoofde vulkanen. En er zijn plekken waar geen enkel leven is vastgesteld. De lucht is ijl, dus je hebt ook constant de angst dat je niet genoeg zuurstof binnen krijgt.

Ik was er vijf jaar geleden, en in mei ga ik weer. Ik vind het een heilige plek. Leeg, kalmerend. Dat heb ik nodig, want mijn hoofd is zo vol – altijd geweest. Het is belangrijk voor me dat ik dingen doe waarbij ik me heel erg moet focussen. Dat was eerst de natuurkunde, en nu het schrijven. Als je focust, druk je al het andere even weg.

Het gaat hier steeds om angst, hè? Maar vraag je me angst waarvoor, dan moet ik zeggen: voor niks, eigenlijk. Het is de angst voor de angst voor de angst. Ik kan niet zonder, het drijft me ook.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden