Reizen Stedentrip

In Santander is alles wat nieuw is nog gedurfd

De Spaanse stad Santander trekt veel minder bezoekers dan Madrid of Barcelona. Ten onrechte, want de stad is opgeleefd door nieuwe musea, kunstprojecten en coole buurten.

Uitzicht over Santander vanuit de cabine van de kabelspoorbaan van de Calle Rio de la Pila. Foto Lisa Klaverstijn

In 2017 landde een modern gebouw aan de baai van Santander: het Centro Botín, een kunstmuseum, betaald door de familie Botín, de steenrijke eigenaren van de Banco Santander.

Santander is een conservatieve stad, althans, dat zeggen ze in de rest van Spanje. Maar ook een conservatieve stad kan onverwacht gaan sprankelen - en dat is hier gebeurd.

Renzo Piano werd naar de stad aan de Spaanse noordkust gehaald, de architect die ook het Centre Pompidou in Parijs en Nemo in Amsterdam ontwierp. Hij bedacht een gebouw met twee vleugels die zich openen naar de stad, vleugels die aan de voor- en achterkant van glas zijn, doorschijnend als die van een libel. Ze zweven een eindje boven de grond, zodat onder het gebouw door de zee te zien is.

Het Guggenheim-effect, daar hoopt men op in Santander. Zoals de toeristen ineens naar buurstad Bilbao stroomden na de opening van het Guggenheim Museum, zo moet het Centro Botín hen verleiden Santander te bezoeken. De eerste tekenen zijn gunstig: reisgids Lonely Planet riep de streek Cantabrië - waar Santander hoofdstad van is - prompt uit tot de op één na beste bestemming in Europa, mede door dit 'verbazingwekkende' gebouw aan de waterkant.

In naburige steden als San Sebastián en Bilbao wordt geklaagd over de overdaad aan bezoekers, om over Barcelona nog maar te zwijgen. De stad van 1,6 miljoen inwoners werd vorig jaar overlopen door 30 miljoen toeristen. In Santander heeft men daar allemaal geen last van. De stad bungelt op de 43ste plaats wat het aantal hotelovernachtingen van buitenlandse bezoekers betreft.

Toeristen

Aantal bezoekers dat overnacht (2017):

Barcelona: 7.675.002

Santander: 453.400

Vermutería Solórzano . Foto Lisa Klaverstijn

Spaanse gezinnen, ja, die weten Santander al langer te vinden; omdat de stad aan een van de mooiste baaien ter wereld ligt, en bovendien uitgestrekte zandstranden heeft.

In het Centro Botín hoef je je dus niet met andere kunstkijkers te verdringen voor wat er is te zien. Hier kijk je op je gemak naar tekeningen van Goya of sculpturen van Miró, en dat tegen het decor van de baai en de bergen erachter. Voor de nabije toekomst staat de Spaanse kunstenares Cristina Iglesias op het programma. Zij maakte ook het gietijzeren 'zeewier' dat voor het Centro Botín in de grond ligt verzonken.

Het gebouw is minder extravagant dan andere ontwerpen van Piano. 'Dit is niet de tijd voor excessen en ook niet voor grote retoriek in de architectuur', zei de architect bij de aanvang van de bouw in 2012. Zijn gebouw moest rijmen met de grijze wolken boven Santander. Daarom werd het aan de zijkanten bekleed met parelmoeren schubben, gemaakt van keramiek, bedoeld om het licht subtiel te weerkaatsen.

Toch barstte er aanvankelijk een storm van kritiek los toen het museum hier, op zo'n prominente plek op de kade, zou worden gebouwd. Er ontstonden actiegroepen en er waren pitada's en cacerolada's: fluitconcerten en trommelsessies die in Spanje steevast worden gehouden als de verontwaardiging hoorbaar moet worden gemaakt.

'Wij houden hier van polemiek', glimlacht Gabriela Costa, stadsgids. Het zal ermee te maken hebben, denkt ze, dat Santander een 'klassieke stad' is. Een stad, bijvoorbeeld, waar koning Alfons XIII jarenlang zijn zomers doorbracht. Een stad ook waar de vrouwen zich volgens de gids verscheidene malen per dag omkleden, zodat ze op elk moment goed voor de dag komen. Ze vertelt dit alles terwijl we iets drinken in vermutería Solórzano - want dat is wat ze hier drinken, goddelijke vermut.

Ondanks de protesten wordt Santander beetje bij beetje moderner, ziet Majo Polanco, een plaatselijke kunstenaar. Als 20-jarige ontvluchtte ze de stad. Te saai. Maar de economische crisis dreef haar terug. 'De stad is aan het veranderen', zegt ze. 'Ze ís al veranderd.'

Mercado de la Esperanza. Foto Lisa Klaverstijn

Hoe kom je er?

Er gaan vanuit Nederland geen rechtstreekse vluchten naar Santander. Dichtstbijzijnde vliegveld is Bilbao. Vandaar kun je verder met de bus of huurauto. Vanaf vliegveld Düsseldorf-Weeze vertrekken wel regelmatig rechtstreekse vluchten naar Santander.

Overnachten

Santander is een stad die bekend staat om haar wisselvalligheid. Als de wolken optrekken zijn de groene bergen aan de overkant van de baai zichtbaar. Vanuit hotel Vincci kun je dat spektakel vanuit je bed volgen. Af en toe vaart er een reusachtige ferry door het beeld voor een tikkeltje surrealisme.

Voorbereiden?

Ter voorbereiding: de beste boeken uit de wereldliteratuur, gerangschikt per locatie. 

Op zoek naar alternatieven voor Barcelona of Madrid? Eerder verschenen in de Volkskrant meer verhalen over Spaanse steden. 

Labyrint van steegjes

Polanco gaat ons op haar step voor, dieper de stad in. Die is opgebouwd als de stoelen in een theater: de voorname gebouwen staan voor aan de baai op de eersterangsplaatsen, de simpelere woonhuizen daarachter, glurend over hun schouders.

Hier vind je met klimop omzoomde terrassen op de binnenplaatsen van de cafés (zoals de Lunada Craft Beer Bar), de steegjes, die een soort labyrint vormen tussen de hoge gebouwen - en als je omhoog kijkt, zie je ronde wasrekken met paraplu's erboven, in de ogen van kunstenaar Polanco een vorm van hogere kunst.

Op het steilste deel van de heuvel is een kabelspoorbaan geïnstalleerd. In de cabine van deze funicular werden een tijdlang de verhalen afgespeeld van vrouwen die hun leven lang de heuvel op en af moesten met boodschappen: een kunstwerk van Majo.

Nu wordt de aandacht getrokken door een muurschildering naast de baan, die op een hoge zijmuur is aangebracht. Een slapende rattenfamilie, gemaakt door de Gentse kunstenaar ROA. Elders in de stad zien we schilderingen van een vreemdsoortige visser aan een baai (door Pixel Pancho), en een jongetje dat iets zijn oor gefluisterd krijgt door een meisje in een schelp (door Millo). Er komen elk jaar nieuwe kunstwerken bij, vertelt Polanco, dankzij het festival Desvelarte.

Muurschildering door Millo. Foto Lisa Klaverstijn

Geen middelmatigheid

Santander bewijst: een conservatieve stad bestaat niet. In élke stad zijn wel types te vinden die iets nieuws ondernemen. En het voordeel is: alles wat hier nieuw is, is nog gedurfd. Hier zijn nog niet genoeg toeristen om middelmatigheid in stand te houden.

Eén van die ondernemers is Nacho Laherrán (36) van het succesvolle restaurant Cadelo. De kok investeerde niet zo lang geleden samen met zijn vrouw al hun spaargeld en begon te koken alsof zijn leven ervan afhing. Dit restaurant alleen al is een reden om de stad te bezoeken. 'Als we in Santander uit eten gingen, wist ik nooit waar we heen moesten', vertelt Laherrán, een man met een woeste baard. 'Het was meer van hetzelfde.'

Eerste surfschool

In 1991 stapte David ‘Capi’ García met een paar surfplanken aan boord van een bootje naar het strand Somo in de baai tegenover Santander. Daar ging hij surflessen aanbieden. De eerste surfschool van Spanje was een feit.

Ook nu nog kun je met dat bootje naar het surfstrand. Het vertrekt vlak bij het Centro Botín. Aan de overkant van de baai vind je een paar visrestaurants, een grote zandplaat om uit te waaien en de kruidige geur van duinbegroeiing om op te snuiven.

Je vindt er ook de Escuela Cantabra de Surf, de surfschool waar Capi iedereen met een knuffel ontvangt. Het is een ideale plek om te leren surfen. De golven wachten rustig op elkaar en geven de beginner de gelegenheid op zijn surfplank te klimmen. Je krijgt er les van de beste, want Capi is Spaans kampioen surfen. Verderop in zee ligt een rotsig eilandje met een bleke vuurtoren erop. Daar kun je ook al suppend heen. Surfles van 2 uur: 30 euro, inclusief materiaal.

escuelacantabradesurf.com

Nu bereidt hij zijn eigen formules, zoals een salade van gerookte paling, ricotta en zongedroogde tomaat, of die van asperge, parmezaan en praliné van pijnboompitten.

Hij wil alles simpel houden. Dus op zijn menukaart niet een tikje van dit en een toontje van dat - hoe verfijnd zijn gerechten ook mogen zijn. Hier geen witte tafellakens en ook geen servetten. Zeker geen knipmessende obers. Wel rockmuziek. Laherráns zaak Cadelo staat inmiddels in de Michelin-gids, maar een ster interesseert de kok niet. 'Dan moet je aan allerlei eisen voldoen', zegt hij, terwijl hij zijn windhond Curri aait die deze ochtend ronddrentelt in het restaurant. 'Ik ga liever voor vrijheid.'

Personeel en eigenaar van restaurant Cadello. Foto Lisa Klaverstijn

De vernieuwing van Santander is maar net begonnen, vertelt de conservatieve burgemeester Gema Igual (45). Haar voorganger was tot voor kort minister van Ontwikkeling in het kabinet-Rajoy. Het leidde ertoe dat Santander een nieuwe kunstcollectie werd beloofd. 'Het was heel soepel samenwerken', knikt de burgemeester in haar werkkamer. Het ministerie steekt 2 miljoen euro in het opknappen van een havenloods, en vanaf eind 2019 zal daar schilderkunst (Barceló, Picasso, Tapiès) en fotografie worden tentoongesteld.

Daarnaast komt er, in het voormalige pand van de Banco de España, een kunstcentrum verbonden aan het Museo Reina Sofia - het grote museum voor moderne kunst in Madrid. De gemeente knapt het bankgebouw op en het museum heeft toegezegd steeds een tijdelijke en een permanente tentoonstelling te organiseren. 'Ooit was Santander een traditionele stad', zegt de burgemeester, 'maar nu hebben we ons geopend naar de wereld.'

Kunstenares Majo Polanco op haar step. Foto Lisa Klaverstijn

Santander Anders

Tips van kunstenaar Polanco

1. Muurschilderingen

De Ruta de los Murales, een route langs tien muurschilderingen, is te vinden op de website smartbuddy.es.

2. De Biblioteca Central de Cantabria

Voorheen een tabaksfabriek en een gevangenis, nu een bibliotheek vlak bij de haven en de traditionele vissersbuurt.

3. Kloosteromgang van de kathedraal

Neem een boek mee en lees in stilte, alleen onderbroken door het gekwetter van de vogels (en af en toe een pelgrim die voorbij stampt).

4. Mercado de la Esperanza

Overdekte markt met beneden verse vissen die met hun pruilerige bekken in het ijs wachten op een huisvrouw die hen meeneemt. Boven liggen verse groenten en fruit. Bij de ingang paraplumaker José Luis, die paraplu’s behoedt voor een verweesd einde in de goot.

5. Churrería Rivero

Ga met de kabelspoorbaan van de Calle Río de la Pila omhoog en loop nog een eindje door. Hier is een caravan met churros te vinden, een voorwereldlijke foodtruck.

6. Lunada Craft Beer Bar

Ze serveren hier ambachtelijk bier op een beschut terras op de binnenplaats, waar je weggedoken tussen de klimop van het betere bier kunt nippen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.