Reportage

'Iedereen is gelukkig aan de Côte D'Azur'

Er wonen te veel mensen, er staat te veel beton en de toeristen worden en masse met goedkope vluchten aangevoerd. Toch hebben de miljonairs en de supersterren zich niet laten verdringen van de Côte D'Azur. En het mooie is: voor iedereen is het weer er onovertroffen.

Voor het casino van Monte Carlo staat een Ferrari, geflankeerd door een Rolls-Royce en een Lamborghini. Op de voorruit van de Ferrari hangt een briefje geplakt, in vijftien talen: 'Niet aanraken'.

Joscelene Spurr (24), een verpleegkundige uit Adelaide in Australië, laat zich door een vriendin fotograferen bij de auto. 'Monte Carlo is gorgeous, iedereen is hier gelukkig', zegt ze, opgedoft voor een avondje uit, ingesnoerd in een oranje zomerjurkje. 'Het is een droom hier ooit terug te keren in zo'n auto, behangen met juwelen, en dan flink te winnen in het casino. Het stoort me niet dat andere mensen zo veel geld hebben, it's just fun.'

De Place du Casino in Monte Carlo is een theater van dromen. Voor de superrijken en de celebrity's die er in grootse stijl vakantie vieren, maar vooral ook voor al die gewone stervelingen die in korte broek selfies maken bij de Maserati's en Bentleys. De massa is de speeltuin voor aristocraten, miljonairs en supersterren binnengevallen, ingevlogen per easyJet naar Nice. De Côte wordt overlopen door budgettoeristen en Fransen die naar het zuiden trokken om hun droom van zee en zon waar te maken. De kust is volgebouwd met karakterloze flats en appartementen. Tussen Nice en Cannes ligt een langgerekte strook beton, een Frans Los Angeles van badplaatsen die in elkaar overlopen. Juan-les-Pins klinkt onweerstaanbaar romantisch, maar tussen de hoogbouw is het zoeken naar pijnbomen.

Normaal gesproken betekent een invasie van massatoeristen dat de kip met de gouden eieren wordt geslacht. Welke miljonair begeeft zich tussen de sloebers die een dagje Monaco doen? De hertogin van Rochefoucauld zette inderdaad geen voet meer in het casino van Monte Carlo. 'Ik heb niets tegen Italiaanse keukenmeiden en dat soort mensen', sprak ze. 'Maar ik zie niet in waarom ik in hun aanwezigheid geld zou verliezen.'

Monte Carlo.Beeld Otto Snoek

Amusement voor de superrijken

Maar de Côte heeft zich weten te handhaven, omdat de superrijken zich doeltreffend weten te verschansen voor het plebs, op hun megajachten en in hun omheinde villa's op Cap Ferrat of Cap d'Antibes. Voor celebrity's biedt de Côte een perfecte mix van privacy en publiciteit. Deze zomer vingen de paparazzi bijvoorbeeld Elton John met man en kinderen, Leonardo DiCaprio met hippe baard, Sting, Bono, Kylie Minogue en Silvio Berlusconi met dochter en kleinkind.

Er wordt ook veel gedaan om het de superrijken naar de zin te maken. 'We hebben het Monaco Private Label voor multimiljonairs', zegt Guillaume Rose, directeur toerisme van Monaco. 'Ze krijgen dingen aangeboden die niet voor anderen zijn weggelegd. Dineren in de keuken van topchef Alain Ducasse, bijvoorbeeld. Of ze krijgen toegang tot de pits bij de Grand Prix.' Laatst reisde hij nog naar Bulgarije om de rijkste Bulgaren voor het prinsdom te interesseren. Overal ter wereld heeft Monaco zijn honorair consuls die op zoek gaan naar superrijken, als de scouts van een voetbalclub.

De Côte d'Azur loopt grofweg van Saint-Tropez tot Menton, maar bereikt haar zuiverste vorm in Monaco. Een artificiële stadstaat, vond de Britse schrijver Evelyn Waugh al in 1929: 'De nieuwheid en de netheid van de gebouwen, de ontkenning van armoede, al deze dingen maken het prinsdom even echt als een paviljoen op een Wereldtentoonstelling.'

De Franse zuidkust kan worden beschouwd als een Engelse uitvinding. In de 19de eeuw keken de Fransen neer op de kust als een achterlijk en armoedig gebied, maar bezoekende Engelsen zagen er een modern Arcadië in, een tegenpool voor hun mistige, geïndustrialiseerde eiland, schrijft Jim Bing in The Rise and Rise of the Riviera. In 1834 vestigde Lord Brougham, als voormalig premier, zich in Cannes. Een lange stoet Engelse lords, Russische grootvorsten en Duitse prinsen zou volgen.

(Tekst gaat verder onder de foto.)

Schepen in de haven van Monte Carlo.Beeld Otto Snoek
Een Bentley voor Hotel de Paris in Monte Carlo.Beeld Otto Snoek

Niet meer exclusief

Naarmate de Côte populairder werd, nam de kritiek toe. Al in 1913 schreef de krant L'Éclaireur uit Nice dat 'de mooiste plaats ter wereld' was verpest door 'een pudding van lokale hebzucht, stomme buitenlanders, schaamteloze herbergiers en smakeloze architecten'.

De Fransen kwamen pas na de Tweede Wereldoorlog naar de kust. In 1956 verscheen de film Et Dieu Créa La Femme met Brigitte Bardot, opgenomen in Saint-Tropez. Met Bardot werd de Côte d'Azur een symbool van een nieuw Frankrijk: vrij, hedonistisch en welvarend in plaats van katholiek, bekrompen en agrarisch. Een vakantie aan de kust was niet meer het exclusieve voorrecht van de rijken.

Als je Monaco binnenrijdt, wordt het felle mediterrane licht gedempt door de schaduwen van de wolkenkrabbers. Op een paar vierkante kilometer wonen nu dertigduizend buitenlanders, gelokt door een belastingtarief van 0 procent, en zevenduizend Monegasken. De Monegasken worden flink gesubsidieerd: een vrouw vertelt dat ze 1.200 euro per maand betaalt voor een appartement van 150 vierkante meter op een van de duurste plekken van Europa. De niet-Monegaskische middenklasse heeft het veel moeilijker. 'Het is erg duur, ik woon in een studio van 30 vierkante meter', zegt de Nederlandse Eline de Kat, die voor de opera van Monte Carlo werkt. Niettemin is het prettig wonen in Monaco, zegt ze. 'Het strand en de bergen zijn dichtbij. Je moet de goede plaatsen een beetje weten. Tussen Monaco en Menton zijn baaitjes die je alleen te voet kunt bereiken. Daar is het zelfs in augustus niet druk.'

De superrijken wonen probleemloos samen met de middenklasse, zegt Guillaume Rose van het bureau voor toerisme. 'Monegasken zijn niet jaloers. Als je hier bent opgegroeid, ben je eraan gewend dat andere mensen een Ferrari of Lamborghini hebben.'

(Tekst gaat verder onder de foto.)

Alternatieven aan de kust

Aan de Côte d'Azur ben je niet verplicht de mensenfuik van Nice, Cannes of Monte Carlo in te lopen. Je kunt er ook andere dingen doen:

Kunst: de Côte d'Azur heeft een groot aantal vooraanstaande musea, zoals de Fondation Maeght in Saint-Paul de Vence, het Musée Matisse in Nice en het Musée Cocteau in Menton. Een absolute aanrader is de kapel die Henri Matisse inrichtte in Vence.

Natuur: het achterland van de kust is schitterend. De Gorges du Verdon bijvoorbeeld. Op Cap d'Esterel en tussen Nice en Menton liggen rustige baaitjes die niet of nauwelijks bekend zijn bij toeristen. Ook mooi: de eilanden voor de kust van Cannes.

Architectuur: Le Corbusier had een zelf ontworpen strandhutje in Roquebrune-Cap Martin, de plaats waar hij in 1965 verdronk. Daarnaast staat een schitterende modernistische villa E-1027 van Eileen Gray, die sinds dit jaar is opengesteld voor het publiek. Zie: capmoderne.com.

Veilig

Op het terras van het exclusieve Monte Carlo Beach Hotel (1.200 euro per nacht in het hoogseizoen) hoor je de krekels tsjirpen. Je ziet ook het vreemde van Monaco: aan de ene kant de bergen, aan de andere kant de torenflats. 'Ach, je went aan het beton', zegt Lisa Büchi (43), die een antiekwinkeltje drijft tegenover het prinselijk paleis. 'En je hebt altijd de zee. Bovendien is het hier veilig. Als mijn dochter van 12 met vriendinnetjes naar het strand gaat, hoef ik niet bang te zijn dat ze wordt lastig gevallen door tuig.'

Monaco staat bekend om zijn casino en de high society, naar Cannes - een uurtje rijden naar het westen - ga je voor het strand en om te shoppen. De Croisette, de boulevard langs zee, heeft de grootste concentratie aan luxewinkels in Frankrijk, van Louis Vuitton tot Prada en Gucci. Bij Vertu kun je voor 13 duizend euro een mobieltje kopen, met de hand gemaakt van edelmetalen, ontworpen door Bentley.

'Le Côte d'Azur, c'est vulgaire', zegt een Parijse vriendin dan ook. 'Wist je dat ze bij Louis Vuitton in Cannes bikini's verkopen met bovenstukje maat 42 en broekje maat 34? Voor al die verbouwde vrouwen!'

'Cannes is geweldig voor een vrouw', zegt een 34-jarige Belgische. 'Voor een man is het wat minder, die moet alles betalen', zegt haar partner. 'Alle goede merken zitten hier', zegt de vrouw. 'Tot nu toe heb ik drie- à vierduizend euro uitgegeven.' Dat is voor plaatselijke begrippen niet eens exorbitant. 'Een prinses uit een van de Golfstaten kocht ooit in twintig minuten voor 25 duizend euro aan chocolade', zegt Michel Chevillon, directeur van het Croisette Beach Hotel en voorzitter van de hoteliersvereniging. Met geld smijten is dan ook een traditie aan de Côte d'Azur. In de 19de eeuw vond de Amerikaanse miljonair James Gordon Bennett, de oprichter van de Herald Tribune, de beste tafels in zijn favoriete restaurant in Monte Carlo bezet. Hij kocht het restaurant ter plekke, stuurde de andere gasten naar huis, at met zijn vrienden zijn karbonades en schonk het restaurant aan zijn lievelingsober, bij wijze van fooi.

Drukte

In navolging van de aristocratie uit grote Europese landen verbleef ook de Engelse koningin Victoria vanaf 1895 elk jaar een seizoen in Nice. Ze bracht een gevolg van zestig tot honderd mensen met zich mee, onder wie een oogarts, een tandarts en een kok. Ze arriveerde in een trein die niet harder reed dan 30 kilometer per uur, omdat Victoria op haar gemak wilde reizen. Onderweg aten ze meegenomen Irish Stew, het plaatselijke voedsel werd onbetrouwbaar geacht.

Tegenwoordig zijn het de Arabieren die op volle sterkte naar de kust komen. In de hotelpaleizen huren ze geen kamers, maar hele verdiepingen. 'Of de koning van Saoedi-Arabië met zijn gevolg naar Cannes komt, kan een seizoen maken of breken. Een hotel als de Majestic zit soms voor 80 tot 85 procent vol met gasten uit de Golfstaten', zegt Chevillon.

De glamour van Cannes wordt gesymboliseerd door het jaarlijkse filmfestival. Op de trappen van het Palais des Festivals, een blokkendoos aan het strand, ligt permanent een rode loper, waar toeristen foto's van elkaar maken. Toch heeft Cannes ook een gemoedelijke kant, bijvoorbeeld in het strandpaviljoen van het Croisette Beach Hotel. Het is warm, in de kalme blauwgrijze zee liggen luxejachten met hun martiaal ogende radarinstallaties en een cruiseschip als een enorme drijvende gevangenis. Boven de schepen zweeft een deltavlieger.

Reclameman Marcus Nelson (41) uit Los Angeles zit met zijn gezin te eten. 'Ik houd van Frankrijk, de taal, de gastronomie. Het is hier druk, maar je moet je hersens een beetje gebruiken. Altijd vooraf reserveren. En gisteren hebben we een boottochtje gemaakt om aan de drukte te ontsnappen.'

Idee van eeuwigdurend geluk

Tegenwoordig loopt het hotelpersoneel in lakeikostuums, maar de dagen van het aristocratisch toerisme zijn allang voorbij. De kamers zijn duur (2.700 euro per nacht voor de duurste suite), maar in de ontbijtzaal zitten de gasten in korte broek en poloshirt.

En toch is de magie van de kust nooit helemaal verdwenen. 'Krachtiger dan de realiteit van de Rivièra is het idee van eeuwigdurend geluk dat zij belooft', schrijft Jim Bing in zijn geschiedenis van de kust.

Landschapsarchitect Ludovic Pereira (34) kan dat bevestigen. Hij woont met zijn vrouw en zoontje tegenover de betonnen achterkant van het station van Saint-Raphaël, zelfs voor Côte d'Azur-begrippen een minder geslaagd voorbeeld van projectontwikkeling. 'De kust is na de oorlog overgewaardeerd en overbevolkt, door het hele idee van glamour, door Brigitte Bardot en Grace Kelly', zegt hij. 'Er wonen te veel mensen en het verkeer loopt vaak vast. Toch bevalt het ons hier goed. Het klimaat is fantastisch, als we vrij hebben, zoeken we een rustig baaitje op. Je bent hier toch altijd een beetje in een vakantiestemming.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden