'Howdy', groet de cowboy

In Zuidwest-Spanje ligt de enige woestijn van Europa. In de jaren ‘60 was deze geliefde filmlocatie een goedkoop alternatief voor de prairies en canyons van Arizona....

Plotseling, weg van de snelweg, is daar die leegte. Een schier oneindige leegte van zandheuvels en gele kalkbergen begroeid met nikserige plukjes bruin geworden groen. De grond is kurkdroog, de dag bloedheet. De weg stoft bij elke beweging. Ergens schiet een hagedis weg, een roofvogel cirkelt door de lucht.

Een maanlandschap, dat is het. Een indrukwekkend maanlandschap, met canyons en kloven en drooggevallen rivierbeddingen, waar de wind fluit tegen scherp uitgesneden rotswanden. Een desolaat, schrijnend mooi, geel maanoppervlak dat scherp afsteekt tegen de blauwe lucht. Een landschap dat je in Europa verder nergens tegenkomt. Hier, in Zuidwest-Spanje, ligt de enige woestijn van het Europese continent. In de driehoek Gádor, Gérgal en Tabernas, ten oosten van de Sierra Nevada, schijnt de zon meer dan drieduizend uur per jaar.

‘Howdy’, mompelt iemand nauwelijks hoorbaar. Bij een pad langs de onverharde weg zit een cowboy op een paard. Ondanks de hitte draagt hij een lange leren jas, een versleten hoed laag over zijn ogen getrokken en laarzen met sporen op de hak. Zijn handen liggen gevouwen over een dubbelloops geweer dat nonchalant op het zadel en in zijn schoot ligt. Een uitgedoofde sigaret bungelt in zijn mondhoek. Hij staat er, onbeweeglijk, alsof hij er altijd al heeft gestaan en ook nooit meer weggaat.

Het pad achter hem slingert onder een stenen boogbrug door omhoog, de berg op, naar een open zandvlakte met een hek en een houten hokje waarin een cowboy geld int. Deze cowboy spreekt geen Engels. Uit veel handen- en voetenwerk blijkt dat hij 16,50 euro entreegeld vraagt. Daarna heft hij de rood-witte slagboom omhoog.

Die geeft toegang tot een nog onwerkelijkere wereld. Midden op de zandvlakte staat een witstenen kruiskerk, een Mexicaanse villa met sierlijke booggalerijen en een binnenplaats die deels is overwoekerd door klimop, en een saloon met houten klapdeurtjes waarboven ‘Cantina’ is geschilderd. Daarvoor, op het pleintje, staat een betonnen fontein annex paardentrog die al jaren droog staat.

‘Welkom in Fort Bravo’, zegt het bord bij de ingang. Dit zijn de openluchtfilmstudio’s van Tabernas, beter bekend als het Spaanse Texas Hollywood. Achter het Mexicaanse dorp ligt een tweede westerndorp, met een totaal ander uiterlijk. Hier zijn de huizen van hout. De kerk is blauw geverfd, er staat een lege drankstokerij, een poepdoos, een bank met tralies en dollartekens in de luiken, een gevangenis met turfstreepjes op de muren en een kruipruimte onder de vloer. Aan de deur hangen de resten van een ‘Most Wanted’-affiche.

Plotseling draven twee paarden met een zwartleren open koets in volle vaart voorbij. De koetsier gilt – ‘yiehaa’ – en jut klappend met een zweep de briesende paarden op. De bodem stuift nu zo hard dat enkele minuten niets te zien is, alsof er een dichte mist boven de berg hangt. Daarna is het weer doodstil.

Op een plein staat een houten schavot met verweerde traptreden die naar een galg leiden. Onder de galg staat een gammel krukje. Het touw ontbreekt ‘om te voorkomen dat toeristen domme dingen doen’, zegt Yasmina Quedes in de saloon. ‘Hier schiet iedereen in het rond, maar op echt letsel zit niemand te wachten.’

Yasmina (23) tapt bier achter de bar. Ze studeert aan het Conservatorio de Almería en spekt hier haar studiebeurs als cancandanseres, want ‘dansen is leuker dan serveren’.

Haar bar is de enige plek waar leven is – de huizen en winkels zijn verlaten. De meeste zijn toegankelijk, sommige zitten op slot. Zwaluwen hebben nesten onder de daken gebouwd. Op de saloon na is alles leeg en ongemeubileerd.

De nederzettingen zijn hier, evenals het houten fort en een indianenkamp verderop, achtergelaten in de jaren ’60, toen de spaghettiwestern hoogtij vierde. Dit is het decor van de filmklassieker Once upon a time in the West van Sergio Leone. De Italiaanse regisseur ontdekte de woestijn van Tabernas tijdens een vakantie. Hij was verrukt van het on-Europese landschap met zijn canyons, droogte en verzengende hitte. De Italiaan stuurde zijn acteurs en filmploegen hiernaartoe omdat Spanje veel dichterbij en goedkoper was dan de prairies van Arizona of de studio’s van Hollywood.

Veel regisseurs volgden hem na. Ze filmden er grote kassuccessen als Lawrence of Arabia, Indiana Jones and the last Crusade, High Noon, Mad Max, The magnificent Seven, Back to the future III, Zorro en De laatste der Mohikanen. Meer dan tweehonderd films zijn de afgelopen vijftig jaar in deze woestijn geproduceerd.

‘Damn you!’, klinkt het plotseling bij de saloon, gevolgd door een stortvloed van vloekende aantijgingen in rap Spaans. De klapdeurtjes van het dranklokaal worden opengegooid en een cowboy stampt briesend naar binnen. Hij trekt zijn pistool en schiet op een groep klaverjassende mannen. Een van hen schreeuwt, grijpt naar zijn hart en valt steil achterover, met stoel en al. De schutter steekt zijn Colt.45 terug in de holster en bestelt zichtbaar tevreden een gin bij Yasmina aan de bar.

Uit de geluidsboxen achter het podium – met roodfluwelen gordijnen en een pianola – klinkt de klaaglijke mondharmonicamuziek van Ennio Morricone uit Sergio Leone’s meesterwerk. Toeristen fotograferen het lijk, een baby begint te huilen.

Als de dode ongeschonden weer opstaat en een buiging maakt, klinkt bescheiden applaus. Zo’n twintig toeristen zijn vandaag naar het westerndorp gekomen. Ze maken een rit in de koets met paarden die – ‘Yiehaa’ – door het dorp stuift, want dat zit bij de entreeprijs inbegrepen. Ze kopen neppistolen, sombrero’s en mini-totempalen à 45 euro per stuk die Yasmina achter in de saloon verkoopt. Ze maken met een gids een rondrit te paard door de woestijn en laten zich fotograferen met de cowboys, die in de vensterbanken van de saloon zitten te wachten op de busladingen toeristen die nooit komen.

‘Fort Bravo trekt vooral oude mensen’, zegt Carlos Nuñez Ruinervo, die zojuist zijn collega heeft neergeschoten. ‘De jeugd van nu kent de filmklassiekers van weleer niet meer, die schieten liever zelf cowboys neer, thuis, achter de computer. ’

In de saloon hangen gesigneerde foto’s van filmsterren die hier soms maandenlang bivakkeerden: Clint Eastwood, Claudia Cardinale, Ursula Andress, Peter O’Toole en Steve McQueen. Maar een jonge Britse bezoeker is alleen geïnteresseerd in de foto van voetballer David Beckham, die er in 2002 een commercial voor Pepsi heeft opgenomen.

Om het dorp levend te houden, voeren Carlos en zijn zes collega’s dagelijks shows op waarbij ze de bank beroven, stunts op paarden uithalen en elkaar overhoop schieten. Een van hen valt zelfs ruggelings uit een hoog hotelraam in een hooiberg die – toevallig – beneden op straat ligt.

Waar de filmdecors van Texas Hollywood nog authentiek en intact zijn, is dat op andere plaatsen in de woestijn al lang niet meer het geval. In de jaren ’70 boetten de ‘paella’-westerns, zoals de in Spanje opgenomen films gekscherend werden genoemd, aan populariteit in. Zij kregen het laatste zetje van dictator Franco, die co-producties met buitenlandse filmmakers ontmoedigde ten gunste van de binnenlandse, Spaanse filmindustrie.

Even voorbij Fort Bravo, langs de A370 ten westen van Tabernas, ligt Mini Hollywood, het filmdorp waar Clint Eastwood figureerde als de Man with no name in de dollartrilogie A Fistful of Dollars (1964), For a few Dollars more (1965) en The Good, The Bad and the Ugly (1966). Mini Hollywood is gekocht door de lokale autoriteiten en geopend voor het publiek, waarna een hotelketen de boel overnam en transformeerde in het pretpark dat het nu is. Voor 19,50 kun je er de begraafplaats van Jesse James bezoeken, jezelf laten fotograferen in een schavot en schaars geklede cancandanseressen hun rokken hoog zien optillen in de saloon terwijl je patat krijgt geserveerd.

Het is een schril contrast met het uitgestorven westerndorp waar Claudia Cardinale het zo zwaar te verduren had. Maar het mooist van Tabernas zijn toch de bergen, de prairies en de canyons, waarin roofvogels laag tussen de hellingen suizen. De Spaanse overheid heeft het maanlandschap in 1985 tot beschermd natuurgebied verheven. Zodat alles hier blijft zoals Sergio Leone het in de jaren ’60 heeft aangetroffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden