De Gids Opvoeden

Hoe reageer je als je peuter masturbeert in het bijzijn van anderen?

Anna van den Breemer schrijft elke woensdag over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: Wat doe je als de kleine in bijzijn van anderen aan zichzelf zit? ‘De vergelijking met neuspeuteren helpt.’

Beeld Claudie de Cleen

Masturberende kinderen kunnen gênante situaties opleveren. Denk maar aan die scène uit de komedie American Pie waarin tiener Jason in de keuken probeert een warme appeltaart te penetreren. Die ongemakkelijkheid ervaren we ook als heel jonge kinderen publiekelijk aan zichzelf zitten. Weinig opvoedboeken vertellen hoe ouders moeten omgaan met een peuter die haar knuffelbeest fanatiek berijdt in het bijzijn van de visite. ‘Waarom doen we zo geheimzinnig over masturbatie bij kinderen?’, vroeg The New York Times zich onlangs terecht af. Is dit soort gedrag normaal? 

Wat zeggen de deskundigen?

Zelfbevrediging bij jonge kinderen is normaal; het hoort bij hun ontwikkeling. Vanaf ongeveer zestien maanden kan een baby zijn geslachtsdeel bewust aanraken. Uit opgetekende waarnemingen van ouders en kinderdagverblijfmedewerkers weten we dat peuters en kleuters vaak aan hun piemel of vagina zitten en na een tijd frunniken kunnen ze de fysieke kenmerken van een orgasme vertonen. ‘Je ziet bijvoorbeeld dat meisjes rode wangen krijgen, dat de ademhaling sneller gaat en dat er een moment van ontlading plaatsvindt, waarna ze bijvoorbeeld heerlijk ontspannen in slaap vallen’, zegt pedagoog Anna Jansen.

Rond hun vijfde levensjaar leren kinderen het onderscheid tussen privé en publiek en komen ook de eerste schaamtegevoelens op. Wanneer ze naar de lagere school gaan, zal je kinderen dus minder vaak bezig zien. Jansen: ‘Dat betekent niet dat het niet meer gebeurt. Ze hebben alleen geleerd dat het iets is wat ze voor zichzelf moeten houden.’

Vaak wordt er door ouders hysterisch gereageerd als ze zien dat hun kind aan zichzelf zit, merkt Jansen. Want: waar hebben ze dit geleerd? Is er iets mis? Soms wordt zelfs de link met misbruik gelegd. ‘Ouders willen kinderen en seksualiteit niet met elkaar verbinden’, zegt Elsbeth Reitzema van Rutgers, kenniscentrum op het gebied van seksualiteit. ‘Maar kinderlijke seksualiteit is wat anders dan wat wij als volwassenen onder seksualiteit verstaan. Bij kinderen gaat het veel meer om de ontdekking van het lichaam.’ Een teen voelt nou eenmaal anders dan een vagina.

Hoe moet het dan wel?

‘Benader je kind op een positieve manier’, zegt Reitzema van Rutgers. ‘Vertel dat je ziet dat het een fijn gevoel geeft, maar dat ze het op hun eigen kamer mogen doen.’ De vergelijking met neuspeuteren helpt. ‘Dat is ook lekker, maar niet voor iedereen plezierig om te zien.’

Creëer je hiermee niet tóch een schaamtegevoel bij je kroost – de milde variant van het ouderwetse ‘handjes boven de dekens anders word je blind’? Jansen: ‘Wij volwassenen zitten ook niet massaal te masturberen in de tram. Die grens moeten ze leren.’

Een mooie bijkomstigheid is dat je kinderen weerbaarder maakt tegen grensoverschrijdend gedrag, meent Reitzema. ‘Ze leren dat hun geslachtsdeel privé is en dat niemand daar zomaar aan mag zitten.’ 

Je kunt het moment ook aangrijpen om je kind wat te leren over het menselijk lichaam en seks. Is dat niet veel te vroeg bij een kleuter? Volgens Jansen is het verstandig om alle aspecten van de seksuele opvoeding te hebben behandeld voordat zoon of dochter 8 jaar is; voordat het allemaal hoogst ongemakkelijk wordt.

Het is een hardnekkig misverstand dat praten over seks, kinderen zou aanzetten ook eerder met seks te beginnen. ‘Het tegendeel is waar’, zegt Reitzema. ‘Kinderen die goed geïnformeerd zijn, doen juist later aan seks en geven beter hun grenzen aan.’

Voorkom dat je als vader voor de eerste keer over masturbatie moet kletsen als je zoon een puber is, zoals in American Pie. (‘Ik noemde het altijd de salami aaien.’) Dát is pas gênant.

Vanaf nu kun je elke woensdagmiddag interessante opvoedkwesties en trends op het gebied van modern ouderschap in je mailbox ontvangen. Schrijf je hier in voor de opvoednieuwsbrief.

Ook de andere opvoedvragen bekijken? Dat kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.