de gids

Hoe meer planten, hoe minder vaak ziek

Deze planten zuiveren de lucht, claimen tuincentra. Blijkt gebaseerd op een oud NASA-onderzoek. Heeft u er in de huiskamer ook wat aan?

Beeld Martyn F. Overweel

Planten zorgen niet alleen voor sfeer en zuurstof, maar zuiveren ook de lucht. Althans, dat claimt Intratuin. ‘Deze luchtzuiverende planten leveren wetenschappelijk bewezen een goede bijdrage aan een gezond binnenklimaat!’, stelt een andere plantenwebshop. Een beetje groen in huis staat niet alleen leuk, maar voorkomt als het aan adverteerders ligt ook klachten als hoofdpijn, misselijkheid en slaapproblemen, door de gezondere lucht. Wetenschappelijk bewezen.

De claim blijkt afkomstig van een oud NASA-onderzoek uit 1989. Onderzoekers plaatsten onder meer de graslelie (Chlorophytum comosum) in een afgesloten ruimte en stopten er formaldehyde bij. En warempel: de concentratie formaldehyde nam sneller af dan in een ruimte zonder planten. Fijn, want formaldehyde komt soms in kleine hoeveelheden binnenshuis in de lucht terecht omdat het wordt verwerkt in allerlei soorten hout, textiel en lijm – en dat kan hoofdpijn of misselijkheid opleveren. De proef werd herhaald voor andere planten en andere schadelijke stoffen, waaronder ozon en benzeen. En zo verscheen een lijst met luchtfilterende planten, samengesteld door NASA in 1989.

Maar je kunt dat beter met een korreltje zout nemen, zegt Tom Dueck, ecofysioloog glastuinbouw (Wageningen Universiteit). ‘De concentraties van de stoffen zijn belachelijk hoog; 250 ppb (deeltjes per miljard) formaldehyde bijvoorbeeld, terwijl de buitenlucht zo'n 10 tot 20 ppb bevat. Bij 50 ppb kun je het al ruiken, en bij 250 ppb krijg je grote problemen met ademhaling.’ Bovendien werden de planten maar eenmalig blootgesteld aan een hoge concentratie – het is dus niet duidelijk wat er gebeurt als er continu nieuwe formaldehyde de ruimte binnenkomt. ‘Planten zijn nog gevoeliger dan de mens, dus echt hoge concentraties overleven ze op de lange duur niet.’

De tien NASA-planten:

NASA voerde haar Clean Air Study uit in 1989, om te onderzoeken welke manieren geschikt zijn om de lucht in een ruimtestation schoon te houden. Tien planten die daar goed uit komen omdat ze (veel soorten) chemicaliën uit de lucht halen zijn:

Aglaonema (Aglaonema modestum)
Gerbera (Gerbera jamesonii)
Ficus (Ficus longifolia)
Lepelplant (Spathiphyllum)
Sansevieria (bijv. Sansevieria trifasciata)
‘Drakenboom’ (bijv. Dracaena reflexa of Dracaena fragrans)
Graslelie (Chlorophytum comosum)
Dadelpalm (Phoenix roebelenii)
Chrysant (Chrysan- themum)
Klimop (Hedera helix)

Graslelie Beeld (Chlorophytum comosum)

Niet redden

Toch kan het principe werken, zegt Dueck. ‘Planten kunnen in de waslaag op hun bladeren stoffen adsorberen. Ook kunnen er via de huidmondjes, tegelijk met de opname van CO2, andere chemicaliën worden opgenomen. Maar de plant kan met de meeste van die stoffen niks; dus als de concentratie continu hoog is, zal hij het na een poosje niet meer redden.’

Om de lucht te klaren van formaldehyde, heb je overigens aanzienlijke arealen graslelies nodig. Een ‘gemiddeld huis’ – naar Amerikaanse standaarden – van 167 vierkante meter en 2,5 meter hoge plafonds behoeft liefst zeventig exemplaren voor een formaldehydevrije lucht, berekenden NASA-wetenschappers. Dat schiet niet erg op.

Een andere reden om een plant in huis te zetten dan: de verse zuurstof die hij produceert. Aangedreven door zonlicht kan een groene plant immers CO2 en water omzetten in glucose, waarbij er zuurstof vrijkomt. Voor elk molecuul CO2 komt er een zuurstofmolecuul terug. Hoe efficiënt dat proces ook is voor de plant – voor ons blijft er niet zoveel van over.

Gerbera (Gerbera jamesonii)

Trage groeiers

Dueck legt uit: ‘Het fotosyntheseapparaat van een plant staat ‘s nachts op pauze en dan ademt de plant zuurstof in en CO2 uit. Snelgroeiende soorten nemen netto veel meer CO2 dan zuurstof op; in een tomatenkas zakt de CO2-concentratie makkelijk van 800 naar 300 deeltjes per miljoen. Maar onze kamerplanten zijn allemaal trage groeiers. De concentraties zuurstof die ze opleveren zijn totaal niet relevant voor een huiskamersituatie.’

Pas als je het hebt over compleet afgesloten ruimten heeft het zin om de zuurstofproductie van planten te berekenen. ‘Als je bijvoorbeeld op Mars wilt kunnen leven, moet je natuurlijk wel precies berekenen hoeveel CO2 mensen uitstoten en hoeveel zuurstof je gewassen dan opleveren. Dat zijn we nu aan het onderzoeken’, zegt Dueck.

Plaats één plant per tien vierkante meter voor uw welbevinden, luidt het advies van NASA. Biologisch gezien misschien onzin; de luchtzuiverende eigenschappen van de huiskamerplant laten toch wat te wensen over. Maar argumenten voor de adoptie van een plant zijn er genoeg – vanuit de psychologie.

Zo lijken patiënten sneller te herstellen van een operatie als ze een plant op hun kamer hebben. In een Amerikaans onderzoek werden patiënten na een galblaasoperatie gemiddeld een dag eerder beter als ze uit het raam bomen zagen dan als ze uitkeken op een bakstenen muur.

Klimop (Hederahelix)
‘Drakenboom’ (bijv. Dracaena reflexa of Dracaena fragrans)

Planten of gezellige omgeving?

Bij twee recentere experimenten (2008 en 2009) plaatsten Amerikaanse onderzoekers patiënten na een operatie in een kamer met of zonder planten. De patiënten met planten hadden een lagere bloeddruk, minder pijn en voelden zich beter vergeleken met de patiënten in vergelijkbare kamers zonder planten. Of dat effect puur aan de planten toe te schrijven is, of eerder aan de ‘gezelligere omgeving’, is niet onderzocht.

Omgevingspsycholoog Sjerp de Vries (Wageningen Universiteit), die de effecten van contact met natuur op gezondheid en welzijn onderzoekt, weet wel een verklaring. ‘Allereerst vanuit de evolutiepsychologie: omdat wij mensen lange tijd midden in de natuur hebben geleefd, voelen we ons daar nog steeds het prettigst in. We hebben een aangeboren behoefte om ons verbonden te voelen met de natuur. En contact met natuur vermindert stress: dat kun je meten, bijvoorbeeld aan de concentratie van het stresshormoon cortisol in het speeksel. Een ziekenhuisomgeving levert spanning op. Natuur, of desnoods een plant, wijkt heel erg af van die stressvolle omgeving, en dat kan dan ontspannend werken.’

Dat het ook in de kantoortuin aan te raden is om wat planten in het zicht te plaatsen, bewijst een Noorse studie uit 2007: hoe meer planten mensen van achter hun bureau zien, hoe minder dagen per jaar ze zich ziek melden, bleek uit een vragenlijstonderzoek. Een causaal verband is lastig te bewijzen – maar zolang je planten kiest die geen allergische reacties veroorzaken, kan proberen geen kwaad, vindt De Vries.

Lepelplant (Spathiphyllum)
Chrysant (Chrysanthemum)
Ficus (Ficus longifolia)
Dadelpalm (Phoenix roebelenii)
Sansevieria (bijv. Sansevieria trifasdata)
Aglaonema Beeld (Aglaonema modestum)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden