Hier roken de vulkanen en dampt de lava

Op Big Island, het grootste eiland van Hawaii, besef je te lopen over een planeet die nog steeds gloeit. Niks bloemen en kokosnoten, hier roken de vulkanen en dampt de lava.

Op de Mauna Kea is de lucht ijl en in de winter ligt er sneeuw, vandaar de naam 'witte berg'. Beeld Wes Schulstad

Zelfs al weet je wat er gaat komen, dan nog is het een vreemde gewaarwording. Na een rit van tientallen kilometers door een ruig vulkanisch landschap houdt de Chain of Craters Road plotseling op. Een groot stopbord, een rotonde om te keren, parkeerplaatsen voor wie te voet verder wil, over zwarte, gestolde lava.

Over een lengte van 12 kilometer is de weg sinds 1986 bedolven door lavastromen van de Kilauea-vulkaan. Twintig jaar lang kon je hier gesmolten gesteente de oceaan in zien plonzen - een spectaculair schouwspel. Inmiddels heeft de vulkanische activiteit zich meer naar het oosten verplaatst, maar rustig is het nooit op Big Island.

Big Island is het grootste eiland van de Hawaii-archipel. En gek genoeg niet het meest toeristische. Internationale lijnvluchten komen aan op het eiland O'ahu. Daar vind je het Hawaii van de reclamefolders: torenhoge, hagelwitte hotels, wuivende palmbomen, Waikiki Beach, surf dudes en zongebruinde bloemenmeisjes die mai tai's drinken. En ja, ook sporen van oud vulkanisme: dagelijks maken vele tientallen mensen de klim naar Diamond Head, een 200 duizend jaar oude krater die een schitterend uitzicht biedt over Honolulu.

Vulkanisme

Big Island is anders. Meer laidback. Je hoeft maar even af te wijken van de doorgaande routes en je rijdt door western-achtige dorpjes. Houten huizen met veranda's en schommelstoelen, slapende honden in stoffige straatjes. Zelfs de hoofdstad Hilo heeft een landelijke sfeer. Overgeleverd zijn aan de grillen van de natuur: daar wordt een mens gelaten van. Tsunami's sloegen het stadje in 1946 en 1960 kapot; de dreiging van vulkaangeweld is nooit ver weg. In het Lyman Museum, in een voormalig missiehuis, draait een film over de ondergang van Kalapana, het dorp dat een kleine dertig jaar geleden werd opge-eist door vulkaangodin Pele.

Actief vulkanisme oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op thrill seekers. Vulkaantoerisme zit dan ook in de lift. Een beklimming van de Bromo-vulkaan op Java, rondrijden op de flanken van de Siciliaanse Etna, een helikoptervlucht boven de vuurspuwende Bardabunga op IJsland - het kan allemaal. Maar nergens voel je je zo klein als op Big Island, dat eigenlijk alleen maar het topje is van de allergrootste schildvulkaan ter wereld - bijna 10 kilometer hoog, gerekend vanaf de oceaanbodem. Opeens realiseer je je dat de grond onder je voeten een echte planeet is, die na zijn ontstaan ruim 4,5 miljard jaar geleden nog steeds niet volledig is afgekoeld.

Oog in oog staan met een lavastroom, een rokende vulkaankrater of een vuurspuwende berg geeft je een kosmisch perspectief op het bestaan, vergelijkbaar met een blik op de oneindigheid van het heelal. Geen wonder dus dat de meeste astronomen ook vulkanofielen zijn. Heel toepasselijk dat op Mauna Kea - met 4.207 meter de hoogste berg in de Stille Oceaan - een van de grootste sterrenwachten ter wereld is verrezen.

Kraters en gruisvklakten. Beeld Wes Schulstad

Het Wilde Westen

In de hoofdstad Hilo, aan de oostkant van het eiland, is een van de natste plaatsen op het noordelijk halfrond. Niet zo gek, want het stadje ligt op zeeniveau aan de loefzijde van de kolossale schildvulkaan, waar de noordoostpassaat tegen de berg wordt opgestuwd. Altijd je paraplu meenemen dus. Sowieso handig voor wie een bezoek brengt aan de fotogenieke Rainbow Falls, of de 130 meter hoge Akaka Falls. Niet ver ten noorden van het klamme Hilo vind je ook authentiek tropisch regenwoud; meer naar het zuiden worden de mooiste orchideeën van de wereld gekweekt.

De westkant van het eiland is veel droger. En toeristischer. Veel Amerikanen komen hier om te golfen of te snorkelen, maar in de omgeving van de plaats Kailua-Kona vind je ook historische bezienswaardigheden, zoals Pu'uhonua o Honaunau, een religieus centrum van de oorspronkelijke Polynesische bevolking, en Kealakekua Bay, waar ontdekkingsreiziger James Cook in 1779 werd vermoord. Volg je de ringweg naar South Point (niet alleen het zuidelijkste puntje van Hawaii, maar van de hele VS), dan kun je vanaf de rotskust uitkijken over de eindeloze oceaan of samen met zeeschildpadden zonnen op het zwarte vulkanische zand van Punalu'u Beach.

In de plaats Waimea (ook Kamuela genoemd), dicht bij de noordpunt van het eiland, waan je je weer een beetje in het Wilde Westen en sta je ook op de drempel van het heelal. Iets verderop is het hoofdkwartier van het Keck-observatorium. Hiervandaan bedienen sterrenkundigen twee van de grootste telescopen ter wereld, bovenop Mauna Kea, hemelsbreed ruim 30 kilometer verderop.

Mauna Kea

De vulkaan Mauna Kea doet in niets denken aan het Hawaii uit de folders, met zijn bloemenslingers en kokosnoten. Op deze hoogte is de lucht zo ijl dat je op moet passen voor hoogteziekte. De temperatuur ligt er regelmatig rond het vriespunt; er staat meestal een snijdende wind. 's Winters ligt er sneeuw - Mauna Kea betekent 'witte berg'. Maar 's nachts is het zicht op de kosmos er onovertroffen. In de afgelopen vijftig jaar zijn er meer dan een dozijn telescopen verrezen, waarvan de twee Keck-telescopen de grootste zijn, met spiegels van 10 meter in middellijn. Afgelopen jaar is een begin gemaakt met de bouw van een nieuwe recordhouder, de Amerikaanse 30 Meter Telescope.

Toeristenbusjes rijden vanuit Hilo of Waimea in anderhalf uur naar de top, om te genieten van de spectaculaire zonsondergang. Halverwege de rit is het verplicht acclimatiseren in Hale Pohaku ('huis van steen'), waar sterrenkundigen overnachten en waar een klein astronomisch publiekscentrum is ingericht. De rit naar boven is ook in figuurlijke zin adembenemend; in dit surrealistische landschap met zijn gestolde lavastromen, kraters en gruisvlakten trainden in de jaren zestig de Apollo-astronauten voor hun verblijf op de maan.

Vanaf Mauna Kea heb je een prachtig zicht op de naburige Mauna Loa ('lange berg'), net iets minder hoog. Vanaf de slingerende Saddle Road, die dwars over het eiland en tussen de twee bergtoppen door voert, kun je behalve naar de sterrenwacht ook naar een weerstation op de flank van Mauna Loa rijden. Getrainde liefhebbers wandelen daarvandaan in een dag op en neer naar de top van de berg - een hike van 20 kilometer, die er op 4 kilometer boven zeeniveau goed inhakt.

Uitzicht van de actieve vulkaan Mauna Kea. Beeld Wes Schulstad

Lava

Elders op het eiland zijn er ook voldoende eenvoudiger wandelingen, onder andere over de bodem van de Kilauea Iki-krater, midden in Volcanoes National Park. De kraters in dat park, een stuk lager op de flank van Mauna Loa, zijn niet langer gevuld met gesmolten gesteente, zoals eind 19de eeuw, maar het aanzicht blijft indrukwekkend. Tegenwoordig spuwt de aarde vuur bij Pu'u O'o, dat is opnieuw vele kilometers hiken over uitgestrekte lavavlakten. Wie het geld ervoor over heeft, boekt een helikoptervlucht vanaf het vliegveld van Hilo - wel zo gemakkelijk en eigenlijk nog spectaculairder. Wandelen is sowieso gevaarlijk: op sommige plaatsen is de gestolde korst dun en broos en een val in een lavarivier van meer dan 1.000 graden heet overleef je niet.

Sinds afgelopen zomer kruipt de lava van Pu'u O'o naar het noordoosten. In Pahoa, aan Highway 130, zijn de eerste huizen al ten prooi gevallen aan de vlammen. Aan het eind van de dag is een bezoek aan de actieve lavastromen het mooist.

Je ziet overal de lava gloeien; het poreuze gestolde gesteente, voortdurend in beweging, tinkelt en knispert. Om te voorkomen dat Pahoa en het nabijgelegen Lava Tree State Monument van de buitenwereld afgesloten raken, zal de Highway zo snel mogelijk hersteld moeten worden. Als dat niet lukt, is het tijd om de Chain of Craters Road weer door te trekken. Ze blijven bezig op Big Island.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden