Chef-kok Steven Broere van Kadeau in zijn groentetuin.

Reizen Denemarken

Het nieuwe Bornholm: hipstereiland met de charme van een ouderwetse ansichtkaart

Chef-kok Steven Broere van Kadeau in zijn groentetuin. Beeld Eric Lange

Ooit was het Deense eiland Bornholm zo goed als bankroet: de visserij ging failliet, jongeren vertrokken naar Kopenhagen. Na het succes van sterrenrestaurant Kadeau keert die generatie terug en brengt nieuw elan.

'Volg de leider,' Bjarke Clausen wijst in zijn strakke duikpak met legerprint naar een rots. Een dikke zeehond duikelt kopje onder in het ijskoude water en wij duiken mee, want zwemmen met zeedieren is een van de avonturen die deze milieu-activist en zeeman organiseert vanuit zijn Surf Lodge.

Clausen barst van de plannen, al jaren, maar tot zijn grote verbazing krijgt hij nu opeens overal toestemming voor. 'Lange tijd was het bestuur van Bornholm onverbiddelijk', vertelt hij. 'Niets mocht, alles moest volgens oude schema's en regels. Die houding is de afgelopen jaren 180 graden gedraaid.' Waarom? 'Ik vermoed dat ook het bestuur beseft dat het oude riedeltje niet meer werkt, dat alleen een nieuwe koers, een ánder Bornholm, het eiland voor toeristen weer aantrekkelijk kan maken. En dit is pas het begin', glundert hij. 'Vanaf september vaart de nieuwe ferry en die wordt de helft goedkoper. Dan staan ook in de winter de poorten open.'

Van oudsher vormt Bornholm door haar centrale ligging in de Oostzee een 'natuurlijk fort' dat Denemarken tegen vijandige schepen verdedigde. In de loop van de geschiedenis is het eiland een speelbal geweest van omliggende landen als Zweden en Duitsland en daaruit is een eigen dialect ontstaan: de pakweg veertigduizend inwoners spreken een taal die door de Denen plagerig half-Zweeds wordt genoemd. Met meer dan honderd kilometer kustlijn was er een welvarende visserijindustrie, tot eind jaren tachtig de visserij failliet ging, met name door de strenge visquota. Bornholm raakte in een identiteitscrisis en vooral de jongere eilanders vertrokken.

'Maar dat alles is verleden tijd', benadrukt de geboren Bornholmse Line Rix. 'De bewoners zijn weer trots op hun eiland.' Met haar echtgenoot Morten Pedersen richtte ze de eerste foodhal van Bornholm op. Rix: 'Het eiland had altijd veel potentie, maar de oude generatie hield krampachtig vast aan het verleden. Ik ben zelf ook vertrokken naar Kopenhagen, tot ik merkte dat de dingen hier veranderden. Met de komst van Kadeau ontwikkelde Bornholm zich steeds meer tot een fijnproeverseiland. Kijk, daar kunnen we wat mee.'

Sterrenrestaurant Kadeau opende tien jaar geleden in een voormalig snoepwinkeltje aan zee en wordt gezien als de pionier, de aanjager van Bornholms nieuwe elan. Minder bekend is dat Kadeau in de begintijd helemaal niet zo lekker liep. Pas toen de eigenaren het aandurfden hoog in te zetten, niet het zoveelste middenklasserestaurant, maar haute cuisine tegen een navenante prijs, volgde het succes. Sinds een reportage in The New York Times, waarin de kookkunsten van chef Nicolai Nørregaard en zijn twee collega's worden geroemd, vliegen prominenten in privéjets naar Bornholm om in het restaurant te eten.

Inmiddels is Kadeau een bekend verhaal. Dromers als Clausen geven met hun creatieve ideeën en ambitie het nieuwe Bornholm vorm. Drie jaar geleden opende hotel Nordlandet op een locatie aan de noordzijde van het eiland met spectaculair uitzicht over de Oostzee. 'Pool' staat in het Engels in kekke letters op de rotsen geschilderd naast een zwembadladder recht in zee.

Voorgerecht bij Kadeau Beeld Eric Lange
Chocoladedessert bij Christianhøjkroen. Beeld Eric Lange

Natuur en design op inventieve en organische wijze integreren is de filosofie van het hotel. Het ontbijt wordt geserveerd in het Nordlandet-restaurant dat met zijn enorme glazen pui het uitzicht over de rotsen en de zee naar binnen haalt. Ambachtelijke jam uit gamle (traditionele) werkplaatsen, vers fruit en stevig brood worden geserveerd op bamboe servies.

Het Nordlandet-team investeert in Bornholms Mosteri: vruchtensap gemaakt door mensen met een fysieke of verstandelijke beperking. 'Soms gaat er wel eens honderd liter verloren door een foutje', zegt een van eigenaren. 'Daar staat tegenover dat we heel wat nieuwe kansen bieden; dan neem je die paar extra kronen voor een flesje toch voor lief?'

Idealistisch is het nieuwe Bornholm zeker, uiterst økologisk bewust, en boordevol activiteiten. Er zijn altijd tentoonstellingen, schildercursussen, surfinstructies, snorkelschatzoektochten voor de kleintjes, en in augustus is het tijd voor het Wonderfestiwall, een muziekfestival voor hipsters van alle leeftijden.

Het eiland Bornholm kent niet één centrale plaats, er zijn meerdere pittoreske dorpjes die verspreid liggen over de kustlijn. Je verkent het eiland het beste per fiets, met een redelijke conditie, en/of met een e-bike die je overal kunt huren. De kustroute om Bornholm heen, de Deense nationale fietsroute nummer 10, is zo'n 105 kilometer lang. Het binnenland van Bornholm is een glooiend groen landschap met gekleurde houten huizen en in het hart een bosachtig gebied dat Almindingen heet. Zelfs midden in het bos kun je uitstekend eten: in het vindingrijke Christianshøjkroen. De chef bedenkt een wisselende maaltijden die uit soms wel acht kleinere gerechten bestaat.

De meest commerciële plaats van het eiland is Rønne, waar ook de foodhal van Line en Morton staat. Tørvehal is een voormalig slachthuis, maar van die historie is in de huidige vorm niets meer over. Verkopers prijzen in houten kraampjes en in foodtrucks hun specialiteiten aan. Gepassioneerd vertellen ze over hun delicatessen: wijnen, kazen, broden. Of Frødeboller, zoals de Svaneke chocolaterie ze maakt: torenhoge, met eiwit gevulde marshmallows op smaak gebracht met drop, gedroogde framboos en witte chocolade. Gruwelijk lekker.

Slagerij in Bornholm. Beeld Eric Lange

Kriskras over het eiland lopen aangelegde routes, zoals de wandeling van Allinge naar Gudhjem waar je op soms smalle paden tussen de baai en de steile kliffen balanceert. Een omweg naar Døndalen is mogelijk, daar stroomt tussen mossige rotsen en liggende boomstammen de hoogste waterval (20 meter) van Denemarken.

In de haven van Gudhjem ligt het enige restaurant op Bornholm waar je echt biologisch eet: Provianten. Ursula, een operazangeres, werkt (en zingt) er al sinds het begin: 'Ik hou van deze plek en de mensen die er komen. Honderd procent biologisch is doorgaans moeilijk vol te houden, maar door onze beperkte dagkaart houden we de prijs in toom.'

Op een strandje in Gudhjem staat een oude man de romp van een zelfgebouwde houten boot te schuren, voor zijn 75ste verjaardag wil hij de boot af hebben - hij heeft nog een half jaar. Het witte zand op Bornholm staat erom bekend zo fijn te zijn dat het wereldwijd in zandlopers wordt gebruikt. Een van de mooiste stranden is Dueodde, aan de zuidkant van het eiland. 'Maar een échte Bornholmer', zo vertelt de man. 'duikt liever van de rotsen recht zijn Oostzee in.'

Ook hij ziet het eiland veranderen, maar: 'De mooie dingen blijven mooi', zegt hij. 'Zoals Christiansø, dat is schitterend. Een mini-Bornholm.'

Het kleine Christiansø, een van de ‘erwt-eilanden’ bij Bornholm. Beeld Eric Lange

Het piepkleine eiland Christiansø maakt deel uit van een groep die toepasselijk de Pea Islands (erwt-eilanden) worden genoemd. Het woord 'idyllisch' krijgt op het piepkleine Christiansø een compleet nieuwe dimensie als je tussen de wapperende waslijnen naar de speeltuin kijkt, waar de kinderen van de enige schoolklas zich nog net niet in slowmotion en begeleid door strijkers uitleven tegen een achtergrond van blauwe lucht en zee.

Want, los van de hipster-millennial-omwenteling, Bornholm heeft de charme van een ouderwetse ansichtkaart behouden: wakker worden met het geluid van de meeuwen, een kerktoren voor je neus, lieflijk dorpje aan je voeten, en dan op slippers naar beneden voor een dubbele espresso macchiato met amandelmelk. Wie het beste van twee Bornholms wil, moet deze zomer gaan.

Hotel op Christiansø. Beeld Eric Lange

Praktische informatie

Varen

De ferry vanaf het Noord-Duitse Sassnitz is vanuit Nederland de beste optie en vaart in minder dan vier uur naar de haven van Rønne.

Vanuit het Zweedse Ystad ('Wallanders stad') vaart een ferry in 80 minuten naar Bornholm. Er is een regelmatige verbinding per trein of bus tussen Ystad en Kopenhagen over de Øresund brug.

Vliegen

Bornholm heeft een eigen luchthaven nabij Rønne. Danish Airport Transport (DAT: dat.dk) verzorgt verschillende vluchten per dag vanuit Kopenhagen.

Eten

Provianten (Gudhjem) honderd procent biologisch, ook de wijnen, gevarieerde dagschotels met als je geluk hebt een zingende Ursula (proviantengudhjem.dk)

Christianhøjkroen (Aakirkeby) creatieve, moderne keuken in het hart van een bos, waar je meerdere kleine gerechtjes bestelt of, nog beter, je laat verrassen door de 'molevitten' van de chef (christianshojkroen.dk).

Cafè Vaerftet (Sandvig) eetcafé opgericht door een gepensioneerd matroos, een plek tjokvol vintage schatten waar je op oude bioscoopstoelen traditionele gerechten eet. Heerlijke escape uit het hipsterdecor. (cafevaerftet.dk).

Is Kalas (Sandvig) verborgen plekje aan het water waar ze het lekkerste ijs van het eiland verkopen, ga in de avond, probeer het frisse komkommer- of grapefruitsorbet en blijf hangen voor de zonsondergang (sandvigiskalas.dk).

Fru Petersens Café (Østermarie) verborgen tearoom waar altijd een Insta-waardige tafel staat vol huisgemaakte taarten, koekjes, cakes en meer. De Bornhomers rijden er met liefde een paar paadjes voor om (frupetersenscafe.dk).

Doen

The Surf Lodge (Gudhjem) een voormalige bakkerij en nu Bjarkes universum: een bed & breakfast (van slaapzalen tot individuele kamers) en uitvalsbasis voor allerlei activiteiten van zeehondensafari's tot glamcampings in het wild. Verhuur van fietsen en boten. Uitstekende koffie (euro 80, thesurflodge.dk).

Slaebestedet (Gudhjem) het Deense woord voor 'droogdok' waar je vanaf juni 2018 terecht kunt voor Deens street food in een interieur van hergebruikt eilandhout. Ook hier wordt een scala aan adventure tours georganiseerd.

Helligdomsklipperne (Gudhjem) wandelroute over de indrukwekkende klifformaties met geweldig uitzicht over de Oostzee die door slimme ingrepen ook voor jongere of mindere waaghalzen toegankelijk zijn (bornholm.info/en/walk-gudhjem-helligdommen).

Wonderfestiwall, 16-19 augustus, driedaags muziekfestival dat plaatsvindt naast de Hamershus kasteelruïnes (wonderfestiwall.dk).

Christiansø is te bereiken per boot vauit Allinge, Gudhjem of Svaneke (christiansoe.dk).

Slapen

Nordlandet, unieke plek met fantastisch uitzicht, strak ingerichte kamers, vaak met eigen keuken, sommige met bubbelbad. Vraag naar de kamers in de annex met privéterras aan zee (euro 170, hotelnordlandet.com).

Hotel Christiansø het enige hotel op het kleine eiland Christiansø wat een nacht daar zeker tot een bijzondere ervaring maakt. Reserveer de koningskamer: nummer 3 (euro 180, christiansoekro.dk).

De zeehondensafari. Beeld Eric Lange
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden