Reportage

Het mystieke Spanje staat op tijdens pasen

In de Heilige Week voor Pasen, in Zuid-Spanje de Semana Santa, komen de Mariabeelden tevoorschijn. Vooral in de kleine stadjes sta je met je neus op de processies en laat de bevolking je delen in hun tradities.

Leden van een van de vele broederschappen in Baena rusten uit na de processie. Beeld Nell Westerlaken

De heilige maagd Maria is aan de zware kant. De mannen die haar in processie door Baena dragen, zijn blij als de stoet een paar minuten halt houdt. Even een slok water, even een sigaretje. Per persoon heb je toch snel 25 kilo op de schouders, en de maagd is geduldig op haar gouden draagbaar. Tamboers in rode kostuums paraderen voorbij, gevolgd door kinderen in dito uniformpjes die dapper meedrummen. Af en toe wil zo'n kleintje weleens uit zijn rol vallen. Dan moet er een oma langs de route worden begroet die gauw een veter strikt en de kleine trommelaar na een kus op het voorhoofd weer de processie induwt. Tijdens de Semana Santa, de Heilige Week, in Andalusië heeft elk familielid zijn rol.

Met oude schoolvrienden kijkt Manuel Casado (59) naar de broederschap waarvan hij ooit lid was. De rustende dragers mogen er relaxed uitzien, Manuel Casado weet hoe je schouders voelen na drie uur in de processie: beurs als wrakhout. Op verjaardagen van familie en tijdens de Semana Santa keert de Madrileense onderwijsinspecteur terug naar Baena, zijn stadje in Andalusië. Religieus is hij allerminst. Of toch, voor de gelegenheid, tijdens die ene week voor Pasen. 'Maar het gaat mij vooral om het weerzien met oude vrienden, met familie en bekenden. Mijn jeugdherinneringen liggen hier.' Thuiskomen, dat is het. De roep van de geboortegrond.

Vergeet de grote steden, de honderdduizenden toeristen die tijdens de Heilige Week samendrommen in Sevilla, Málaga of Granada om de grote cofradías, de broederschappen, in militaire slagorde te zien passeren.

In sommige Andalusische plaatsen lopen 'Romeinse soldaten' mee, die destijds Jezus gevangen namen; hier in Baena. Beeld Nell Westerlaken

Eigen tradities

Nauwelijks een uur rijden van de grote steden vieren de bewoners van het platteland hun eigen Semana Santa, met hun eigen tradities. Acht kleine steden in het hart van Andalusië hebben de handen ineengeslagen om hun oude gebruiken onder de aandacht te brengen in de Caminos de Pasión, de Passiewegen. In Cabra, Carmona of Osuna ontbreken de massa's. Logisch, zegt Juan Manuel Carmona (50) uit Puente Genil: 'De bewoners lopen mee in een processie en wie hier geen lid is van een cofradía speelt wel in een van de fanfares. En toeristen blijven in de grote steden.' Zijn stad telt 59 broederschappen op dertigduizend inwoners. De religieuze verenigingen dateren uit de tijd van de middeleeuwse gilden, het lidmaatschap wordt van generatie op generatie doorgegeven. 'In de broederschappen is iedereen gelijk. De notaris en de landarbeider, de bakker en de burgemeester. Veel broederschappen doen liefdadigheidswerk voor de gemeenschap.' De organisaties van Semana Santa zijn het cement van de samenleving.

Een heilige week lang rijden we van de ene witte stad naar de andere. Het zijn stuk voor stuk vriendelijke plaatsen getekend door Romeinen, Moren en katholieke koningen. De mooie, kleine hotels zijn maanden tevoren volgeboekt, kamerverhuurders hebben goede zaken gedaan. Het maakt niet uit waar je aanlegt, elke dag is er wel een processie. Tussen de steden liggen kilometers olijfgaard geplooid over de dieprode aarde, de bomen in de strakke slagorde die de Europese efficiency vereist. Overal moeten we proeven van de plaatselijke olie en van de broden en de vissen die daarbij horen. Rond lunchtijd verzamelen families zich in de restaurants. Van peuters tot bejaarden - ze hebben hun beste kleren aan en de kappers hebben overuren gemaakt. Wij vreemdelingen mogen delen met de families. Schotels met kaas en gebakken visjes schuiven over tafel, en vooruit, schenk nog maar eens in, en vergeet vooral de gasten niet.

Vlak voor het begin van de religieuze optochten hangt er een vrolijke, maar ingetogen sfeer tussen de huizen. Het is geen kermis tenslotte, er worden lijdende Christussen en betraande Maria's door de stad gedragen, vaak op een loodzwaar bed van hout, messing of zilver - urenlang.

Elke stad heeft zijn eigen traditie. In Puente Genil waait al in de ochtend een donker lied uit een van de lokalen waar de broeders zich omkleden en voorbereiden op de zware voettocht. De muren in de lange zaal zijn behangen met foto's en andere trofeeën uit voorgaande jaren. In deze stad lopen karakters uit de bijbel mee in de stoet, zodat je zomaar Adam en Eva tegen het lijf kunt lopen, of na de processie een biertje kunt drinken met een stel apostelen.

Oud land, oude gewoonten. In Osuna klinkt 's avonds het scherpe, hese gezang van de saeteros over de 16de eeuwse Plaza Mayor tijdens een zangwedstrijd gewijd aan de saeta, een religieus flamencolied. Baena heeft 'Romeinse soldaten' met veelkleurige pluimen op hun helm die stevig lopen te trommelen voor de processie uit. Hun getatoeëerde centurion drinkt snel een biertje als de stoet even stilhoudt. En nergens iemand die er wat van zegt als een kind vrolijk de processie doorkruist.

Mariaprocessie in Baena. Beeld Nell Westerlaken

Een mystiek Spanje

De soms bonte kleding en de maskers mogen iets carnavalesks hebben, als de slag van de zware trommels door de straten dreunt en de broeders het kruis op hun schouders tillen, weet je dat er een oud, mystiek Spanje is opgestaan. De processies dateren uit de Contrareformatie, de reactie van Rome op het protestantisme. Om hun zonden weg te wassen, droegen boetelingen de heiligenbeelden door de straten en hielden ze hun gezicht bedekt met een lange puntmuts naar voorbeeld van de Inquisitie. 'Viva Jesús', schreeuwt een man op het trottoir van Lucena als een Christusbeeld voorbij deint op de schouders van veertig jongemannen. 'Viva! Viva!', antwoorden jong en oud, en iedereen slaat een kruis.

In Priego de Córdoba wordt het zowaar druk als de zon zich langzaam terugtrekt achter de berge: de avondprocessies gaan beginnen. Elke foto die je hier maakt is een ansichtkaart: geraniums en petunia's tegen witte muren, een rozentuin, uitzicht op de bergen van de Sierra Subbéticas. De processies vertrekken op een stokoud kerkpleintje waar kinderen voetbal spelen en oude mannen toekijken hoe hun kleinzonen zich klaarmaken om de last van het kruis op hun schouders te tillen. Jonge meiden kijken met een ander soort belangstelling naar de mannetjesputters. Als de schemering inzet en de stoeten plechtig door de straten trekken, keert een stelletje verliefde pubers terug naar het nu lege kerkplein. Eindelijk kijkt hun familie eens even een heel andere kant op.

Wat en hoe

De acht stadjes die zijn aangesloten bij de Caminos de Pasión zijn Alcalá la Real, Baena, Cabra, Lucena, Priego de Córdoba, Puente Genil, Carmona en Osuna. Ze hebben een programma opgesteld met bezienswaardigheden, culturele evenementen en culinaire specialiteiten rond de Semana Santa, de Heilige Week voorafgaand aan Pasen.

De 'camino'-plaatsen zijn goed te bereizen met een huurauto vanuit Malaga, Sevilla of Cordoba.

Kijk voor het processieprogramma en voor andere informatie op: caminosdepasion.com/en

spain.info

Op de plaats rust in Lucena. Beeld Nell Westerlaken
Ook de allerkleinsten doen mee, hier in Cabra. Beeld Nell Westerlaken
Ook kinderen vieren feest in kostuum. Beeld Nell Westerlaken
Een vrouw in klederdracht. Beeld Nell Westerlaken
De optocht in het mystieke Spanje. Beeld Nell Westerlaken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden