De gids Het Jaar van Rembrandt

Het Jaar van Rembrandt in museumbezoeken

350 jaar na zijn overlijden is 2019 uitgeroepen tot het Jaar van Rembrandt. Dit zijn de tentoonstellingen die je niet mag missen volgens de Volkskrant.

Een bewonderaar staat voor 'Portret van Marten Soolmans' (links) en 'Portret van Oopjen Coppit' (rechts) van Rembrandt, bij een eerdere expositie in het Rijksmuseum. Beeld EPA

Nu:

Rembrandt en Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw
De prelude van het Rembrandtjaar, en een goede ook. In deze slim in elkaar gezette expositie voert het liefdesverhaal van Rembrandt van Rijn en Saskia van Uylenburgh ons langs de opeenvolgende stadia van het 17de eeuwse liefdesparcours: hofmakerij, huwelijk, nageslacht. Of preciezer: langs de objecten die dat parcours belichamen: zilverharten, liefdesbrieven, knottedoeken, huwelijkszilver. De expositie eindigt bij Saskia’s dood in 1642, het jaar waarin Rembrandt ook De Nachtwacht schilderde. Het portret dat Rembrandt daarop bijwerkte ter nagedachtenis aan haar, Saskia in profil, (uit de Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel) geldt in Leeuwarden als het onbetwiste topstuk.

 T/m 17 maart 2019, Fries Museum, Leeuwarden, www.friesmuseum.nl

Rembrandt Privé
Van 1631 tot zijn dood in 1669 woonde Rembrandt in Amsterdam, alwaar hij niet alleen zijn beroemdste schilderijen maakte, maar ook tal van sporen naliet in de archieven. Deze tentoonstelling vertelt het verhaal van Rembrandts professionele- en privé leven aan de hand van zulke documenten. Met behulp van augmented reality worden aktes en papieren ontsloten en verrijkt met geluid en beeld, en bekende en onbekende verhalen verteld, zoals dat over de zwarte gemeenschap in de Breestraat, vlakbij Rembrandts huis. Etsen en tekeningen uit de collecties van Rembrandthuis en Rijksmuseum treft men er ook.

 Stadsarchief Amsterdam, Amsterdam, t/m 7 april, www.amsterdam.nl

Rembrandt en het Mauritshuis

Het Mauritshuis kent twee Rembrandt-zalen: een voor de vroege en één voor de late. Daar hangen de elf Rembrandts die het Haagse museum in totaal bezit; de zeven werken die thans worden gelabeld als ‘atelierkopie’ moeten het doen met een plekje in het depot. Deze bescheiden expositie brengt ze wederom bijeen, en vertelt aan de hand van historische figuren als stadhouder Willem V, Koning Willem I en oud-Mauritshuis-directeur Abraham Bredius hoe er indertijd naar werd gekeken, en hoe hun receptie gaandeweg is veranderd. Met Rembrandt-evergreens als Suzanna, Andromeda en De Anatomische les van dr. Nicolaes Tulp.

31 januari t/m 15 september 2019, Mauritshuis, Den Haag, www.mauritshuis.nl

Februari:

Rembrandt’s Social Network
Was Rembrandt een fijne vriend? Het hing er vanaf aan wie je het vroeg. Zijn schuldeisers en voormalig huishoudster annex minnares Geertje Dircx (Rembrandt probeerde haar opsluiting in het spinhuis van Gouda te verlengen) zullen hem anders zijn toegedaan dan zijn vele bewonderaars, maar over één ding waren vriend en vijand het vast eens: een groot netwerker was (de oudere) Rembrandt niet. Daarvoor ging-ie teveel op in z’n werk, wat hem sierde. Deze expositie gaat over de contacten die Rembrandt wél had: jeugdvrienden, bloedvrienden, schilders-vrienden, kunst-vrienden en vrienden in nood. Het portret van zoon Titus (bloedvriend) uit Baltimore schopte het tot posterboy.

1 februari t/m 19 mei 2019, Rembrandthuis, Amsterdam, www.rembrandthuis.nl

Alle Rembrandts
Het Rijksmuseum had al langer plannen om alle Rembrandts uit de collectie eens in één expositie samen te brengen en zag nu z’n kans schoon. En ‘alle’ betekent hier ook echt ‘alle’: schilderijen, tekeningen, etsen; van die laatsten wordt steeds de beste staat getoond: het moet wel leuk blijven. Frappant wordt de ordening van al die Rembrandts: niet chronologisch, maar concentrisch. We beginnen met Rembrandt zelf, zijn zelfportretten, en zoomen vandaar uit naar zijn huishouden, zijn straat, zijn buurt enzovoort – ga lang genoeg door en je komt vanzelf bij Het Bruggetje van Six. De toeristenmagneten uit de eregalerij zullen ook deel uitmaken van de presentatie, De Nachtwacht uitgezonderd. Tegelijk met deze tentoonstelling verschijnt van de hand van Rijksmuseum-onderzoeker Jonathan Bikker, Rembrandt – Biografie van een rebel.

15 februari t/m 10 juni 2019, Rijksmuseum, Amsterdam, www.rijksmuseum.nl

Een zelfportret van Rembrandt in het Mauritshuis

Juni:

Inspired by Rembrandt
Een blik op Rembrandt kan een schilders dag verpesten, merkte New Yorker-recensent Peter Schjeldahl ooit op, en dat mag waar zijn, het weerhield schilders er niet van om openlijk en minder openlijk op de grootmeester te variëren. Het Rembrandthuis wijdt haar zomertentoonstelling aan zulke variaties en eerbetonen – een expositie om naar uit te kijken. Onder het getoonde vindt men namelijk niet enkel usual suspects als Picasso en Segers (was die niet al bijna dood toen Rembrandt met landschappen naam maakte?), maar ook levende grafici als Willem den Ouden en Charles Donker. Die laatsten brengen Rembrandts nieuwsgierigheid en opmerkzaamheid terug naar onze door conceptualisme gedomineerde tijd. Goed dat ze er bij zijn gehaald.

7 juni t/m 1 september 2019, Rembrandthuis, Amsterdam, www.rembrandthuis.nl

September:

Laboratorium Rembrandt
De populariteit van een programma als Het Geheim van de Meester getuigde er al van: het publiek vreet verhalen over de werkwijze van kunstenaars. Het Rembrandthuis toont in het najaar een expositie over Rembrandts materiaal en werkwijze, wat boeiend klinkt, en over de onderzoeksmethoden ernaar, wat enigszins doet knikkebollen. Dat superscanner zus en zo moleculen van dit en dat heeft aangetroffen op drager die en die: proficiat, sherlock, maar zzz… zzz… Zulke data worden pas interessant wanneer ze nieuw licht werpen op Rembrandts intenties en aanpak. Eens kijken of deze expositie die vertaalslag kan maken.

 21 september 2019 t/m 16 februari 2020, Rembrandthuis, Amsterdam, www.rembrandthuis.nl

Oktober:

Rembrandt-Velázquez
Het Prado in Madrid bestaat in 2019 tweehonderd jaar, olé. Ter viering daarvan maken het Spaanse nationale museum en het Amsterdamse Rijksmuseum een grote co-productie over de kunst van beider Gouden Eeuwen; boegbeelden van het project zijn waarschijnlijk de twee grootste portretschilders aller tijden, Rembrandt van Rijn en Diego Velázquez. De Nachtwacht en Las Meninas zullen niet van plek ruilen – fair enough. Wel zullen er tientallen klassiekers uit Spanje (en elders) naar Amsterdam komen, waaronder De smidse van Vulcanus van Velazquez (Prado), het Lam Gods van Zurbarán (Prado), en De Heilige Serapion, ook Zurbarán (Wadsworth Atheneum). Rijksmuseum-directeur Dibbits koestert al jaren de wens om Vermeers Straatje te hangen naast Velázquez Gezicht op de tuinen van de Villa Medici. Gaat gebeuren.

11 oktober 2019 t/m 19 januari 2020, Rijksmuseum, Amsterdam, www.rijksmuseum.nl

Pieter de Hooch in Delft: uit de schaduw van Vermeer
In het Rembrandtjaar worden ook twee van zijn tijdgenoten in het zonnetje gezet: leerling Nicolaes Maes en Pieter de Hooch. Die laatste had de pech dat hij ook nog tijd- en stadsgenoot was van Johannes Vermeer, waarbij de Hooch altijd werd weggezet als de zwakkere broeder: Johannes sans de koele belichting en ongrijpbare sensualiteit (maar met perspectiefraam). Onterecht? U kunt zelf beslissen. Het Delftse Prinsenhof wijdt een overzicht aan De Hooch, in het bijzonder zijn Delftse jaren: 1652/60. ‘Circa 30 topstukken komen uit vooraanstaande Europese en Amerikaanse musea naar Delft,’ bericht men. Dat moet waarschijnlijk zijn: ‘30 stukken’. Evengoed: boeiend.

11 oktober 2019 t/m 16 februari 2020,  Prinsenhof Delft, www.prinsenhof-delft.nl

Leerlingen voor de Nachtwacht van Rembrandt in het Rijksmuseum in Amsterdam. Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Nicolaes Maes, Mauritshuis
De leukste Nicolaes Meas-anekdote komt van schilderbiograaf Arnold Houbraken. Maes portretteerde een keer een oude vrouw en deed daarbij niet de minste moeite om haar pokdalige en rimpelige uiterlijk te verbloemen. Toen de dame het resultaat zag riep zij: ‘Wat duivel, Maes, wat heb je me een monsterljike tronie geschilderd. […] De honden zouden het achterna blaffen als het zo over straat werd gedragen.’ Voor Maes zich specialiseerde in dergelijke hoogstandjes had hij al veel historiën en huiselijke taferelen geschilderd, op die laatsten figureerde vaak een huisvrouw onledig met het ene of andere karweitje. Deze herkenbare, maar tegelijk weinig bekende Rembrandt-pupil krijgt in het Mauritshuis zijn eerste grote solo-tentoonstelling. Nieuwsgierig makend.

17 oktober 2019 – 19 januari 2020, www.mauritshuis.nl

November:

De Jonge Rembrandt 1624-1634
Over sommige exposities kun je je verbazen dat ze nooit eerder zijn gemaakt. Een expositie exclusief over de jonge Rembrandt, bijvoorbeeld. Voor de hand liggend concept, nooit uitgevoerd. Straks wel. De Lakenhal in Leiden, die heropent in juni, insjallah, brengt in co-productie met het Ashmolean Museum in Oxford een overzicht van Rembrandts productie op Leidse bodem: 40 schilderijen, 120 etsen, 20 tekeningen – lekker hoor. Ze tonen ons de eerste tien jaar van Rembrandts loopbaan; een tijd waarin we young Rembrandt zien groeien van ijverig kopiërende schildersknecht tot de eigengereide kroonprins die hij was toen hij naar Amsterdam verkaste. Met bijrollen voor Lievens, Rembrandts Leidse sparringpartner, en Lastman en Swanenburg, zijn leraren.

 3 november 2019 t/m 9 februari 2020, De Lakenhal, Leiden,www.lakenhal.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.